Jan Karol Wende

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Wende
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 25 lipca 1910
Warszawa
Data i miejsce śmierci 31 marca 1986
Warszawa
Wicemarszałek Sejmu III kadencji (PRL)
Okres od 15 maja 1961
do 16 kwietnia 1965
Przynależność polityczna Stronnictwo Demokratyczne
Wicemarszałek Sejmu IV kadencji (PRL)
Okres od 24 czerwca 1965
do 30 maja 1969
Przynależność polityczna Stronnictwo Demokratyczne
Wicemarszałek Sejmu V kadencji (PRL)
Okres od 27 czerwca 1969
do 28 kwietnia 1971
Przynależność polityczna Stronnictwo Demokratyczne
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1960–1990) Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Order Zasługi Republiki Włoskiej II Klasy (1951-2001)

Jan Karol Wende (ur. 25 lipca 1910 w Warszawie[1][2], zm. 31 marca 1986 tamże) – polski pisarz, publicysta i krytyk literacki, polityk Stronnictwa Demokratycznego. Poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II, III, IV i V kadencji, wicemarszałek Sejmu III, IV i V kadencji, ambasador RP w Jugosławii (1945–1950).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Stanisława i Elżbiety. Ukończył studia humanistyczne i ekonomiczne na Uniwersytecie Warszawskim. W II Rzeczypospolitej należał do Organizacji Młodzieży Socjalistycznej „Życie”. W 1932 i 1935 był więziony za działalność komunistyczną. Był dziennikarzem, pisarzem i publicystą, członkiem redakcji „Głosu Powszedniego”[3], publikował w piśmie „Czarno na Białem[4] oraz w „Sygnałach”, a także w „Dwutygodniku Ilustrowanym”, „Ze świata”, „Wiadomoścach Literackich” i „Epoce” Należał do Stronnictwa Młodzieży Akademickiej i Związku Literatów w Warszawie i Lwowie. Był również autorem książek i powieści. W latach 1937–1939 należał do działaczy Klubu Demokratycznego oraz Stronnictwa Demokratycznego. W 1939 znalazł się w Łunincu, gdzie pozostawał do jesieni 1940, pracując w Wydziale Oświaty. Następnie we Lwowie, gdzie pracował jako nauczyciel oraz dziennikarz, następnie zaś do wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej przebywał w Kijowie, pracując w redakcji polskojęzycznego „Głosu Radzieckiego” i w „Wydawnictwie Mniejszości Narodowych”. Współorganizował Armię Andersa, w kwietniu 1942 zdemobilizowany, ponownie w Wojsku Polskim od lipca 1943, gdzie był zastępcą Szefa Wydziału Politycznego 2 Dywizji Piechoty. W latach 1943–1944 działał w Związku Patriotów Polskich. W 1944 był sekretarzem generalnym Prezydium Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. W latach 1944–1945 był również podsekretarzem stanu w Ministerstwie Kultury i Sztuki, a od 1945 do 1950 ambasadorem RP w Jugosławii.

W 1944 został delegowany przez Polską Partię Robotniczą do pracy w Stronnictwie Demokratycznym[5]. Wiceprzewodniczący w latach 1944–1945 Zarządu Głównego partii, w latach 1945–1946 Rady Naczelnej, a w latach 1946–1961 Centralnego Komitetu. W latach 1961–1969 był sekretarzem generalnym CK SD, a w latach 1969–1971 członkiem Sekretariatu CK SD. Ponadto w Sejmie szefował klubowi poselskiemu SD.

W latach 1944–1972 był posłem na do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II, III, IV i V kadencji. W latach 1961–1971 pełnił funkcję wicemarszałka Sejmu III, IV i V kadencji. Ponadto od 1950 do 1956 przewodniczył Komitetowi Współpracy Kulturalnej z Zagranicą przy Radzie Ministrów. W 1957 został wiceprzewodniczącym Polskiej Grupy Unii Międzyparlamentarnej (od 1967 zasiadał w jej komitecie wykonawczym). W latach 1958–1971 był członkiem Prezydium i Sekretariatu Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu.

Odznaczony Orderem Sztandaru Pracy I klasy (dwukrotnie; w tym w 1964)[6], II klasy, Złotym Krzyżem Zasługi (dwukrotnie), Orderem Budowniczych Polski Ludowej, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, a także Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945. W 1965 otrzymał krzyż Wielkiego Oficera Orderu Zasługi Republiki Włoskiej[7].

Był założycielem Wieczystej Fundacji Literackiej im. Zofii i Jana Karola Wendów[8], a także wieloletnim członkiem Klubu Pisarzy SD.

Zmarł 31 marca 1986. Został pochowany 3 kwietnia na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie w grobowcu rodzinnym[9]. W imieniu SD pożegnali go Marek Wieczorek, który wygłosił mowę, oraz przewodniczący partii Tadeusz Młyńczak. Na pogrzebie obecni byli również członek Biura Politycznego Komitetu Centralnego PZPR Włodzimierz Mokrzyszczak oraz przewodniczący Narodowej Rady Kultury profesor Bogdan Suchodolski[10].

Żonaty z doktorem nauk medycznych Zofią Wende[11].

Niektóre książki[edytuj | edytuj kod]

  • Człowiecze drogi (1938)
  • Pokolenie 1905 roku (1939)
  • Parlament w Polsce (1969)
  • Ta ziemia od innych droższa (1981)
  • Literatura, historia, polityka (1982)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wende Jan Karol. Encyklopedia PWN. [dostęp 2019-07-20].
  2. Informacje w BIP IPN ↓.
  3. Antoni Czubiński, Stronnictwo Demokratyczne (1937–1989): zarys dziejów, Instytut Historii UAM – Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 1998, s. 27.
  4. Tamże, s. 79.
  5. Janusz Wrona, Zależni czy suwerenni?: Stronnictwo Demokratyczne w województwie lubelskim 1944-1975, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1998, s. 34.
  6. Wręczenie odznaczeń w Belwederze. „Nowiny”, s. 2, nr 170 z 20 lipca 1964. 
  7. Order Odrodzenia dla G. Saragata. Odznaczenia włoskie dla przywódców polskich. „Dziennik Polski”. 246, s. 1, 16 października 1965. 
  8. Jan Karol Wende, „Życie Warszawy”, nr 89, 16 kwietnia 1986, s. 12 (nekrolog).
  9. Jan Karol Wende, „Życie Warszawy”, nr 78 z 3 kwietnia 1986, s. 10 (nekrolog).
  10. Pogrzeb J.K. Wendego, „Życie Warszawy”, nr 79 z 4 kwietnia 1986, s. 6.
  11. Życie Warszawy”, nr 251 z 26–27 października 1985, s. 11.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]