Jan Leon Ziółkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Leon Ziółkowski
Ilustracja
starszy kapelan starszy kapelan
Data i miejsce urodzenia 2 kwietnia 1889
Wola Wieruszycka
Data i miejsce śmierci 9 kwietnia 1940
Katyń
Przebieg służby
Lata służby 1919–1940
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 5 Pułk Piechoty Legionów
48 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych
Brygada KOP „Podole”
24 Dywizja Piechoty
Stanowiska kapelan brygady
szef służby duszpasterskiej dywizji piechoty
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
Jan Leon Ziółkowski
Ilustracja
Data urodzenia 2 kwietnia 1889
Data śmierci 9 kwietnia 1940
Wyznanie rzymskokatolickie
Kościół Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 29 czerwca 1913

Jan Leon Ziółkowski (ur. 2 kwietnia 1889 w Woli Wieruszyckiej, zm. prawdop. 9 kwietnia 1940 w Katyniu) – polski duchowny rzymskokatolicki, starszy kapelan Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 2 kwietnia 1889[1] w rodzinie włościańskiej jako syn Jana i Marii z domu Jarotek. Został ochrzczony w kościele parafii św. Bartłomieja Apostoła w Łapanowie. W tej wsi wychowywał się[2] i ukończył czteroklasową szkołę powszechną, po czym kształcił się w Bochni, gdzie w 1909 zdał egzamin dojrzałości w Gimnazjum im. Króla Kazimierza Wielkiego. W 1909 wstąpił do seminarium duchownego w Krakowie. Jednocześnie ukończył studia na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. 29 czerwca 1913 otrzymał święcenia kapłańskie w Katedrze Wawelskiej z rąk księdza biskupa Adama Stefana Sapiehy. Od 1 września 1913 do 31 sierpnia 1917, podczas trwającej I wojny światowej, był wikarym w parafii Wszystkich Świętych w Babicach oraz katechetą w tamtejszej szkole podstawowej. Podczas działań wojennych na froncie włoskim poległ jego młodszy brat Karol. Od 1 września 1917 do 20 lipca 1919 ksiądz Ziółkowski był katechetą w Szkole Ludowej Żeńskiej im. Urszuli Kochanowskiej w Krakowie.

Jeszcze podczas wojny zgłosił się do funkcji kapelana w Legionach Polskich, lecz nie został przyjęty z uwagi na brak etatów. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w 1919 wstąpił do służby duszpasterskiej Wojska Polskiego otrzymując rangę starszego kapelana (równorzędna wówczas stopniowi wojskowemu kapitana) z uwagi na ukończone studia uniwersyteckie. Wkrótce został przydzielony do 5 pułku piechoty Legionów w Wilnie, gdzie 23 lipca 1919 rozpoczął pełnienie funkcji kapelana. W szeregach tej jednostki służył podczas wojny polsko-bolszewickiej, posługując także w wileńskich szpitalach wojskowych. Brał udział w działaniach frontowych pułku na Wileńszczyźnie, w tym uczestniczył w bitwie pod Dynenburgiem (styczeń 1920), wyprawie kijowskiej (kwiecień 1920), Bitwie Warszawskiej (sierpień 1920), bitwie pod Sejnami (wrzesień 1920), bitwie nad Niemnem (wrzesień 1920)[2]. Za bohaterstwo, odwagę oraz za wpływ na żołnierzy z marszu na Giby 22 września 1920 w trakcie bitwy pod Sejnami otrzymał 10 stycznia 1921 Krzyż Walecznych, przyznany przez gen. Edwarda Śmigłego-Rydza. Posługę pasterską w 5 pułku piechoty Legionów pełnił do 31 grudnia 1921[2].

16 grudnia 1921 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu starszego kapelana, a 3 maja 1922 roku zweryfikowany w tym stopniu ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 27. lokatą w duchowieństwie wojskowym wyznania rzymskokatolickiego[3][4][5][6][7]. Od stycznia do października 1922 roku był kapelanem 1 Dywizji Piechoty Legionów w Wilnie. Od października 1922 roku był kierownikiem Rejonu Duszpasterstwa Wojskowego na Litwie, w garnizonach Wilno[8], Stanisławów[9], Lida i Grodno. Następnie został przeniesiony do Lublina, gdzie od 1 października 1924 do 31 stycznia 1925 był kierownikiem Rejonu Duszpasterstwa Wojskowego. Od 1 lutego 1925 sprawował funkcję kierownika Rejonu Duszpasterstwa Wojskowego w Stanisławowie, od 1 maja 1925 proboszcza tamtejszej parafii wojskowej pod wezwaniem świętego Stanisława Biskupa[2]. 20 września 1930 roku otrzymał przeniesienie do Korpusu Ochrony Pogranicza na stanowisko kapelana Brygady KOP „Podole” w Czortkowie i proboszcza tamtejszego kościoła garnizonowego oo. dominikanów[2][10][11]. Od 16 maja 1937 roku był kierownikiem Rejonu Duszpasterstwa Wojskowego w Jarosławiu, administratorem i dziekanem tamtejszego kościoła garnizonowego. W sierpniu 1939 roku zgodnie z przydziałem mobilizacyjnym objął stanowisko szefa służby duszpasterskiej 24 Dywizji Piechoty w Jarosławiu. W tym czasie podczas mobilizacji zarządzonej wobec zagrożenia konfliktem zbrojnym przebywał na ćwiczeniach i manewrach polowych udzielając żołnierzom wsparcia duchowego.

Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 uczestniczył w polskiej wojnie obronnej jako proboszcz 24 Dywizji Piechoty w składzie Armii „Karpaty”. Wraz z jednostką przeszedł szlak bojowy przez Tarnów, Pilzno, Strzyżów, Sądową Wisznię, Birczę, Przemyśl, Janów oraz walki pod Wereszczycą[2]. W dniu agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 odprawił dla żołnierzy poranną mszę świętą polową i tego samego dnia w drodze z Tarnopola do Buczacza, w okolicach Trembowli dostał się do niewoli sowieckiej[2]. W pierwszą noc niewoli mając możliwość ucieczki w Kopyczyńcach, zrezygnował z niej pozostając z wziętymi do niewoli polskimi jeńcami[2]. Trafił do punktu zbornego w Jarmolińcach, następnie do obozu przejściowego w Putywlu, po czym od 4 listopada 1939 był przetrzymywany w obozie w Kozielsku, gdzie nadal pełnił posługę duszpasterską wśród osadzonych żołnierzy, odtąd w formie niejawnej z uwagi na odgórny zakaz prowadzenia kultu religijnego wydany przez administrację obozową. W tym czasie został ukarany kilkutygodniowym pobytem w karcerze (ciężki areszt) za uczestnictwo w nabożeństwie. Po wywiezieniu z obozu kozielskiego duchownych różnych obrządków do moskiewskiego więzienia na Łubiance w przededniu wigilii Bożego Narodzenia 24 grudnia 1939 (ksiądz Ziółkowski prawdopodobnie został wówczas przeoczony przez władze sowieckie; w odnalezionych pamiętnikach obozowych ppor. Bronisław Wajs zanotował pod datą 20 grudnia 1939, iż ksiądz Ziółkowski został karnie „zamknięty do tiurmy na siedem dni”[12]; natomiast jak przypuszczał ocalały inny jeniec Stanisław Swianiewicz, władze obozowe mogły nie zorientować się, iż Ziółkowski jest duchownym z uwagi na jego umundurowanie oficerskie) pozostał ostatnim kapelanem obozowym w Kozielsku aż do jego likwidacji na wiosnę 1940. Po kryjomu i szybko odprawiał mszę świętą w piwnicy zabudowań oraz udzielał komunię świętą, przekazywał także żołnierzom książki do nabożeństwa, w tym Naśladowanie autorstwa Tomasza Kempisa, które stanowiły dla nich oparcie duchowe. W marcu 1940 był spowiednikiem setek jeńców w czasie świąt Wielkanocnych. Podczas trwających wywózek z obozu, w niedzielę 7 kwietnia 1940 został wywołany do transportu, po czym odbyło się ostatnio tajne nabożeństwo dla jeńców, o czym wspomniał w ocalałym pamiętniku ppor. Dobiesław Jakubowicz[13]. Tego samego dnia ksiądz Ziółkowski został zabrany z grupą jeńców (byli wśród nich generałowie Mieczysław Smorawiński, Bronisław Bohaterewicz i Henryk Minkiewicz oraz ok. 120 oficerów wyższych) do Katynia i prawdopodobnie 9 kwietnia 1940 (w tym samym transporcie był m.in. Adam Solski, który prowadził pamiętnik z ostatnim wpisem tego dnia, relacjonującym przewiezienie do lasu i rewizję) jako jeniec 1801[2] rozstrzelany przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Jest pochowany na terenie obecnego Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu, gdzie w 1943 jego ciało zostało zidentyfikowane w toku ekshumacji prowadzonych przez Niemców pod numerem 487[14] (przy zwłokach zostały odnalezione wizytówka, legitymacja odznaki KOP, dwie fotografie, drewniana papierośnica oraz dewocjonalia: dwa modlitewniki, różaniec, dwa łańcuszki na szyję)[15][16]. Przed egzekucją został prawdopodobnie zmasakrowany przez oprawców[2]. Dokonująca w 1943 obdukcji komisja sądowo-lekarska wskazała na bestialski sposób pozbawienia życia księdza Ziółkowskiego.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Ukazały się publikacje o księdzu Ziółkowskim: Ksiądz Ziółkowski ostatni kapelan z Kozielska (2003, autorzy: Zdzisław Peszkowski, Barbara Ziółkowska-Tarkowska; Stanisław Zygmunt Zdrojewski; wydana przez Fundację "Golgota Wschodu")[18], Katyńczyk AM 487: wspomnienia o księdzu kapelanie J. L. Ziółkowskim (2006)[19], Ksiądz Ziółkowski – droga do Katynia (2010)[20] – dwie ostatnie napisała bratanica księdza, Barbara Ziółkowska-Tarkowska[21][22].

Minister Obrony Narodowej decyzją Nr 439/MON z 5 października 2007 awansował go pośmiertnie do stopnia podpułkownika[23]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[24].

29 lipca 2007 w kościele Redemptor Hominis parafii św. Bartłomieja Apostoła w Łapanowie została odsłonięta Gablota Pamięci ks. Jana Leona Ziółkowskiego. Przy tej świątyni 19 maja 2009 został odsłonięty obelisk wraz z tablicą pamiątkową upamiętniający ks. Ziółkowskiego; inskrypcja brzmi: „Imię moje Jan Leon Ziółkowski. Wyrosłem z tej ziemi”[25]. Obok zostało także umieszczone epitafium katyńskie upamiętniające księdza[26].

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia” księdza Ziółkowskiego uhonorowano poprzez zasadzenie Dębów Pamięci: 17 września 2009 w Połczynie-Zdroju[27], 13 kwietnia 2010 w Bochni[28][29], 19 kwietnia 2010 przy Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Łapanowie[30].

Janowi Leonowi Ziółkowskiemu został poświęcony jeden z odcinków filmowego cyklu dokumentalnego pt. Epitafia katyńskie (2010)[31].

Proces beatyfikacyjny[edytuj | edytuj kod]

Były jeniec Kozielska, ksiądz Zdzisław Peszkowski zainicjował proces beatyfikacyjny ks. Jana Leona Ziółkowskiego oraz zajął się gromadzeniem dokumentacji i świadectw[32][33][34]. W styczniu 2011 Stowarzyszenie Rodzina Katyńska w Warszawie zgłosiło księdza Jana Leona Ziółkowskiego, jako jednego z 24 kapelanów wojskowych jako kandydatów do procesu beatyfikacyjnego Męczenników Wschodu (1917-1989)[35]. Episkopat Polski powierzył przygotowania do rozpoczęcia procesu beatyfikacyjnego Męczenników Wschodu bp. Antoniemu Dydyczowi[36]. Powstała modlitwa o beatyfikację ks. Jana Leona Ziółkowskiego[37].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 7 czerwca 1934 ogłoszono sprostowanie imienia z „4 kwietnia 1889” na „2 kwietnia 1889”. Zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych. Zmiany (sprostowania) nazwisk, imion i dat urodzenia. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 11, s. 189, 7 czerwca 1934. 
  2. a b c d e f g h i j k Prezydent odznaczył pośmiertnie ks. Jana Leona Ziółkowskiego. prezydent.pl, 29 lipca 2007. [dostęp 8 października 2014].
  3. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 42 z 24 grudnia 1921 roku, poz. 1900.
  4. Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 406.
  5. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1426.
  6. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1297.
  7. W ewidencji Wojska Polskiego był wskazany jako Jan Ziółkowski I (1923), a następnie jako Jan Leon Ziółkowski (1924).
  8. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1421.
  9. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1294.
  10. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 307.
  11. Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 406, 913.
  12. Janusz Zawodny: Pamiętniki znalezione w Katyniu. Paryż: Editions Spotkania, 1989, s. 180. ISBN 2-86914-044-4.
  13. Janusz Zawodny: Pamiętniki znalezione w Katyniu. Paryż: Editions Spotkania, 1989, s. 55. ISBN 2-86914-044-4.
  14. Katyń według źródeł niemieckich – 1943 r.. stankiewicze.com. [dostęp 9 października 2014].
  15. Stanisław Swianiewicz: Ksiądz Ziółkowski. W: Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów. Londyn: Gryf, 1982, s. Fotografia dewocjonaliów dokumentu pomiędzy stronami 200-201.
  16. Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 187. ISBN 83-7001-294-9.
  17. Stanisław Swianiewicz: Ksiądz Ziółkowski. W: Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów. Londyn: Gryf, 1982, s. Fotografia dokumentu pomiędzy stronami 200-201.
  18. Ksiądz Jan Leon Ziółkowski ostatni kapelan Kozielska : [biografia] (ang.). worldcat.org. [dostęp 8 października 2014].
  19. Katyńczyk AM 487 : wspomnienia o księdzu kapelanie J. L. Ziółkowskim (ang.). worldcat.org. [dostęp 8 października 2014].
  20. Kapelan Ziółkowski : droga do Katynia (ang.). worldcat.org. [dostęp 8 października 2014].
  21. Syndrom katyńskiej wdowy. radiomaryja.pl, 10 października 2010. [dostęp 8 października 2014].
  22. Łapanów: Odsłonią pomnik poświęcony ofiarom Katynia – program uroczystości. mojabochnia.pl, 9 kwietnia 2009. [dostęp 8 października 2014].
  23. Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w dzienniku Urzędowym MON.
  24. LISTA OSÓB ZAMORDOWANYCH W KATYNIU, CHARKOWIE, TWERZE I MIEDNOJE MIANOWANYCH POŚMIERTNIE NA KOLEJNE STOPNIE. policja.pl. [dostęp 8 października 2014].
  25. Pamięci ostatniego kapelana Kozielska. lapanow.pl, 26 maja 2009. [dostęp 8 października 2014].
  26. Łapanów: Uczniowie postawili pomnik ofiarom zbrodni katyńskiej. bochnianin.pl, 9 kwietnia 2010. [dostęp 9 października 2014].
  27. Ku czci ofiar Katynia. polczyn-zdroj.pl. [dostęp 23 lutego 2014].
  28. Katyń 1940-2010 upamiętniono przy drodze KN2. mojabochnia.pl, 13 kwietnia 2010. [dostęp 27 kwietnia 2014].
  29. Historia zatoczyła okrutne koło. dziennikpolski24.pl, 3 kwietnia 2014. [dostęp 27 kwietnia 2014].
  30. Raport z uroczystości posadzenia Dębu w ramach programu edukacyjnego „Katyń... ocalić od zapomnienia”. katyn-pamietam.pl. [dostęp 9 października 2014].
  31. Epitafia Katyńskie – ksiądz Jan Leon Ziółkowski. youtube.com. [dostęp 8 października 2014].
  32. Ks. Peszkowski chciałby beatyfikacji kapelana obozu w Kozielsku. ekai.pl, 18 listopada 2004. [dostęp 9 października 2014].
  33. Apel o dokumentację i świadectwa związane z życiem i pracą ks. Jana Leona Ziółkowskiego. Ostatni Kapelan Obozu w Kozielsku. niedziela.pl. [dostęp 8 października 2014].
  34. Ksiądz Jan Leon Ziółkowski. parafialapanow.pl. [dostęp 8 października 2014].
  35. Księża kapelani zgłoszeni jako kandydaci do procesu beatyfikacyjnego Męczenników Wschodu. ordynariat.wp.mil.pl, 24 stycznia 2011. [dostęp 8 października 2014].
  36. Bp Antoni Pacyfik Dydycz na UKSW: Ratowanie pamięci o męczennikach Wschodu (konwersatorium o kapelanach wojskowych zamordowanych na Wschodzie). ordynariat.wp.mil.pl, 6 czerwca 2012. [dostęp 8 października 2014].
  37. Modlitwa o beatyfikację ks. Jana Leona Ziółkowskiego. parafialapanow.pl. [dostęp 9 października 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]