Jan Maksymilian Sokołowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Maksymilian Sokołowski
Trzaska
Ilustracja
pułkownik dyplomowany piechoty pułkownik dyplomowany piechoty
Data i miejsce urodzenia 12 października 1895
Warszawa
Data i miejsce śmierci 13 listopada 1986
Wrocław
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie,
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie,
AK DYSK.png Armia Krajowa
Jednostki I Brygada Legionów Polskich,
23 Pułk Piechoty im. płk. Leopolda Lisa-Kuli,
VI Brygada Piechoty Legionów3 Dywizja Piechoty Legionów,
75 Pułk Piechoty,
35 Dywizja Piechoty (Rezerwowa)
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje

Jan Maksymilian Sokołowski herbu Trzaska, ps. „Trzaska” (ur. 12 października 1895 w Warszawie, zm. 13 listopada 1986 we Wrocławiu) – pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1914 ukończył Gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie. Po opanowaniu Warszawy przez armię niemiecką, 22 sierpnia 1915 wstąpił w stopniu kaprala do I Brygady Legionów Polskich i walczył przeciwko Rosji na Wołyniu w bitwach pod Stowygorożem (3 października 1915) i Kostiuchnówką (4–7 lipca 1916). Wraz z większością legionistów, po kryzysie przysięgowym internowany w obozie w Szczypiornie koło Kalisza, a potem koło Łomży. 17 marca 1918 został zwolniony, a 11 kwietnia objął dowództwo POW w Tomaszowie Lubelskim.

28 listopada 1918 wstąpił do Wojska Polskiego, w randze podporucznika, w 23 pułku piechoty. Uczestniczył w walkach na Wołyniu z Ukraińcami o Poryck (2 III 1919) i Torczyn, gdzie został ranny, a następnie w kampanii kijowskiej przeciwko Armii Czerwonej w składzie VI Brygady Piechoty Legionów, gdzie dostał stopień kapitana.

1 czerwca 1921 roku pełnił służbę w dowództwie 3 Dywizji Piechoty Legionów w Zamościu, a jego oddziałem macierzystym był wówczas 23 pułk piechoty[1]. W 1925 ukończył Wyższą Szkołę Wojenną w Warszawie. 12 kwietnia 1927 roku został awansowany na majora ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1927 roku i 99. lokatą w korpusie oficerów piechoty[2]. 31 października 1927 roku został przeniesiony z Dowództwa Okręgu Korpusu Nr III do kadry oficerów piechoty z równoczesnym przydziałem do dowództwa 27 Dywizji Piechoty w Kowlu na stanowisko szefa sztabu[3][4]. 23 grudnia 1929 roku został przeniesiony do Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Warszawie na stanowisko szefa wydziału[5]. W 1932 roku pełnił służbę w 75 pułku piechoty w Królewskiej Hucie[6]. Z dniem 15 września 1933 roku został przeniesiony do Szkoły Podchorążych dla Podoficerów w Bydgoszczy na stanowisko dyrektora nauk[7]. W listopadzie 1934 roku został przeniesiony do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr III w Grodnie[8]. Na podpułkownika awansował w 1937 roku. W styczniu 1939 roku został przeniesiony w stan spoczynku i zatrudniony w Polskim Radio.

Po ogłoszeniu mobilizacji powszechnej powołany do służby czynnej. W kampanii wrześniowej 1939 roku walczył na stanowisku szefa sztabu 35 Dywizji Piechoty (Rezerwowej)[9]. Wraz z nią wycofał się z Wilna do Lwowa i od 11 do 20 września walczył w obronie Lwowa z Niemcami, a 21 września z Sowietami.

Po kapitulacji miasta zbiegł z niewoli i w październiku założył lwowski oddział Służby Zwycięstwu Polski, przemianowany w grudniu 1939 na Związek Walki Zbrojnej. W 1940 był kilkakrotnie zastępowany na stanowisku dowódcy ZWZ m.in. przez generała Tokarzewskiego, a potem generała Okulickiego, jednak zastępstwa te były bardzo krótkotrwałe, ze względu na aresztowania przez NKWD nowych dowódców. W lutym 1941, po aresztowaniu Okulickiego, Sokołowski został mianowany pułkownikiem i dowódcą ZWZ na cały obszar okupacji sowieckiej i pełnił tę funkcję do lipca 1941, kiedy cały obszar okupowany przez ZSRR został zajęty przez Niemców. Następnie założył niezależną od ZWZ i późniejszej AK organizację niepodległościową „Wierni Polsce”, skupiającą głównie piłsudczyków i niechętną współpracy Polski z ZSRR. Jako dowódca tej organizacji zorganizował szereg podziemnych czasopism oraz oddziały zbrojne „Karpackie Oddziały Bojowe” działające do końca 1944 roku. W czasie wojny posługiwał się pseudonimem Trzaska będącym nazwą jego herbu. W sierpniu 1945 roku został aresztowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Dzięki fałszywym dokumentom pozostał nierozpoznany. Skazano go na 6 lat więzienia jako szeregowego członka podziemia. W październiku 1946 roku został zwolniony z więzienia na mocy amnestii. Po zwolnieniu z więzienia zamieszkał we Wrocławiu.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Dodatek do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 37 z 24 września 1921 roku, s. 91, 880.
  2. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 20 kwietnia 1927 roku, s. 119.
  3. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 299.
  4. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 125, 181.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 382.
  6. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 30, 603.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 195.
  8. Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty. 5 czerwiec 1935. Dodatek bezpłatny dla prenumeratorów „Przeglądu Piechoty”, Warszawa 1935, s. 21.
  9. Prochwicz 2003 ↓, s. 365.
  10. Na podstawie fotografii

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]