Jan Opaliński (1629–1684)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wojewody brzeskokujawskiego. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Jan Opaliński
POL COA Łodzia.svg
Łodzia herb Opalińskich
Data urodzenia 1629
Data śmierci 18 lutego 1684
Ród Opalińscy herbu Łodzia
Rodzice Jan Piotr Opaliński
Katarzyna z Leszczyńskich
Małżeństwo Zofia Teresa Przyjemska
Administracja wojewoda brzeskokujawski, starosta generalny Wielkopolski

Jan Opaliński herbu Łodzia (ur. w 1629, zm. 18 lutego 1684) – wojewoda brzeskokujawski w latach 1678-1684, wojewoda kaliski w latach 1666-1678, starosta generalny Wielkopolski w latach 1678-1684, starosta koniński[1], starosta międzyrzecki w 1665 roku[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jan Opaliński urodził się w 1629 roku jako syn Jana Piotra Opalińskiego, wojewody kaliskiego. Jego matką była Katarzyna z domu Leszczyńska, córka kanclerza wielkiego koronnego Wacława Leszczyńskiego. Jego braćmi byli biskup chełmiński Kazimierz Jan Opaliński i wojewoda łęczycki Piotr Opaliński.

Od młodości pełnił liczne urzędy: w 1652 roku był marszałkiem sejmiku średzkiego, a w 1658 roku król mianował go podkomorzym poznańskim. Dowodził chorągwią pancerną wojsk koronnych w walkach z Kozakami i Szwedami. W 1661 roku został komisarzem do ustalenia granic między Wielkopolską, Śląskiem, Brandenburgią i Pomorzem, a w 1662 sejm wybrał go komisarzem do rokowań ze skonfederowanym wojskiem. W 1664 został wojewodą inowrocławskim, a już rok później w 1665 wojewodą kaliskim. Stał po stronie króla podczas rokoszu Lubomirskiego. W 1672 także poparł króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego pod Gołębiem i Lublinem. Pod Gołębiem nie odegrał większej roli, jednak został wyznaczony komisarzem do otwarcia skarbu koronnego. Walczył w 1673 roku pod dowództwem Jana Sobieskiego pod Chocimiem; otrzymał w nagrodę starostwa konińskie i odolanowskie. W 1674 roku był elektorem Jana III Sobieskiego z województwa kaliskiego[3]. W 1678 roku został starostą generalnym Wielkopolski i wojewodą brzeskokujawskim.

Znany był zarówno z męstwa jak i pobożności. Był fundatorem klasztoru Reformatów w Rawiczu oraz kościoła Świętej Trójcy w Osiecznej. Gdy jego dobra ucierpiały w wyniku wojen i dla ich odbudowy potrzebni byli nowi osadnicy, potrafił być jednak liberalny wobec innowierców. Na przykład w 1670 roku zezwolił na małżeństwa między luteranami a katolikami, przy czym jeśli zgodzili się na to oboje rodzice, dzieci mogły być chrzczone w kościele luterańskim.

Jego żoną była Zofia Teresa Przyjemska, córka Adama Olbrachta Przyjemskiego, kasztelana gnieźnieńskiego, która przeżyła męża i zmarła około 1692 roku. Jan Opaliński zmarł bezpotomnie 18 lutego 1684 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Urzędnicy Wielkopolscy XV-XVIII wieku. Spisy". Oprac. Adam Bieniaszewski, 1987, s. 220-221.
  2. w tym roku uzyskał dożywocie na starostwo międzyrzeckie, Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 110.
  3. Suffragia Woiewodztw, y Ziem Koronnych, y Wielkiego Xięstwá Litewskiego, zgodnie na Naiaśnieyszego Jana Trzeciego Obránego Krola Polskiego, Wielkiego Xiążęćiá Litewskiego, Ruskiego, Pruskiego, Mázowieckiego, Zmudzkiego, Inflantskiego, Smolenskiego, Kijowskiego, Wołhynskiego, Podolskiego, Podláskiego, y Czerniechowskiego Dáne między Wárszawą á Wolą / Dnia Dwudziestego pierwszego Máiá / Roku 1674

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski [red.]: Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 530. ISBN 83-01-02722-3.
  • Hr. Seweryn Uruski "Rodzina. Herbarz Szlachty Polskiej" (tom 12, str. 355-360, Opalińscy herbu Łodzia
  • "Wielka Encyklopedia Powszechna Ilustrowana" Saturnina Sikorskiego (wyd. 1892-1914, tom 53, str. 308)