Jan Stanisław Olbrycht

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Stanisław Olbrycht
Ilustracja
Jan Stanisław Olbrycht (przed 1938)
Data i miejsce urodzenia 6 maja 1886
Zahutyń
Data i miejsce śmierci 18 stycznia 1968
Kraków
Zawód, zajęcie lekarz
Narodowość polska
Tytuł naukowy profesor
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Rodzice Piotr, Maria
Krewni i powinowaci Tadeusz, Bruno (bracia)
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Jan Stanisław Olbrycht (ur. 6 maja 1886 w Zahutyniu, zm. 18 stycznia 1968 w Krakowie[1]) – polski lekarz, wykładowca uniwersytecki, specjalista medycyny sądowej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 6 maja 1886 w Zahutyniu[2][3][4]. Był synem Piotra Olbrychta (w 1882 zastępca prowizoryczny nauczyciela w szkole ludowej w Zahutyniu pod Sanokiem[5], lekarz weterynarii, w 1887 mianowanego weterynarzem powiatowym w Sanoku[6] i służący tam w kolejnych latach przy c. k. starostwie powiatu sanockiego[7], w 1911 starszy weterynarz przy c. k. starostwie powiatu wadowickiego[8]) i Marii z domu Jaworskiej[2][3][9]. Jego braćmi byli Tadeusz (1891–1963, zootechnik, profesor), Bruno (1895–1951, generał Wojska Polskiego)[3].

W 1904 zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum w Bochni[10][2][11]. Ukończył studia wyższe na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego[2][3]. Od 1909 był demonstratorem w Zakładzie Medycyny Sądowej prof. Leona Wachholza[3]. W 1910 dokonał odkrycia metody wykrywania niewidocznych śladów krwi na ubraniu[3]. W 1911 uzyskał tytuł doktora wszech nauk medycznych i został biegłym sądowym[3]. Dokształcał się w zakładach sądowo-lekarskich na Uniwersytecie Berlińskim i Uniwersytecie Wiedeńskim[2][3]. Po wybuchu I wojny światowej został powołany służby w c. i k. armii jako oficer artylerii konnej, jednak nie brał udziału w walkach[2][3]. W 1916 przywrócony do pracy na UJ[3]. Pełnił stanowisko prosektorium wojskowego[3].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został przyjęty do Wojska Polskiego i służył w jego szeregach od 1919 do 1921[2][3]. Został awansowany do stopnia majora lekarza rezerwy ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[12][13][3]. W 1923, 1924 był oficerem rezerwowym lekarzem 5 batalionu sanitarnego w Krakowie[14][15]. W 1934 był oficerem rezerwowym 5 Szpitala Okręgowego pozostając w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Kraków Miasto[16].

W 1923 został profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego otrzymując na uczelni osobny zakład, niezależny od prof. Wachholza[3]. W roku akademickim 1934/1935 był dziekanem Wydziału Lekarskiego UJ[2]. Zastosował pioniersko badania grupy krwi do metody ustalania ojcostwa (1926), przyczynił się do ustalenia sprawy zabójstwa tzw. „pięknej Zośki” tj. modelki z krakowskiej ASP (1927) oraz był biegłym sądowym w głośnym procesie Rity Gorgonowej[3]. Był prezesem Izby Lekarskiej od 1932 do 1935, członkiem rady Izby Lekarskiej, członkiem Towarzystwa Lekarskiego[2]. Był współredaktorem czasopism sądowo-lekarskich[2]. Został członkiem-współpracownikiem komisji prehistorycznej i antropologicznej Polskiej Akademii Umiejętności (od 1931)[2].

Podczas II wojny światowej został aresztowany w 1942 przez Niemców w 1942, po czym 13 lipca tego roku został osadzony w obozie Auschwitz[17]. W styczniu 1945 uczestniczył w marszu śmierci z obozu Auschwitz do Wodzisławia Śląskiego[18]. Następnie z wodzisławskiej stacji kolejowej został przetransportowany do Mauthausen-Gusen i był więźniem również tego obozu[3][19]. Po wojnie pozostawał profesorem UJ do 1962. Był biegłym w sprawach zbrodni hitlerowskich przy Najwyższym Trybunale Narodowym[3]. W 1968 został członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk[20]. Opublikował 120 prac naukowych, m.in. dzieło Medycyna sądowa w procesie karnym[3].

W 1952 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za zasługi w pracy zawodowej[21]. W 1960 został laureatem Nagrody Miasta Krakowa[22]. W 1962 otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego[23]. Zmarł w 1968[3].

Jego żoną była Izabela z domu Łada[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Biogram na stronie krakowianie1939-56.mhk.pl
  2. a b c d e f g h i j k l Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 534.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Ryszard Dzieszyński. Synowie sanockiego weterynarza. „Podkarpacie”, s. 8, Nr 20 z 19 maja 1988. 
  4. Oficerowie. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. [dostęp 2016-11-24].
  5. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1882. Lwów: 1882, s. 435.
  6. Część urzędowa. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 181 z 10 sierpnia 1887. 
  7. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1895. Lwów: 1895, s. 32, 522.
  8. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: Prezydyum C.K. Namiestnictwa, 1911, s. 59, 917.
  9. Wykaz Legionistów Polskich 1914–1918. Bruno Olbrycht. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2016-11-24].
  10. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Bochni za rok szkolny 1904. Kraków: 1904, s. 53, 54.
  11. Historia. 1lo.bochnia.pl. [dostęp 11 października 2014].
  12. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1216.
  13. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1097.
  14. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1152.
  15. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1045.
  16. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 213, 763.
  17. Informacja o więźniach. Jan Olbrycht. auschwitz.org. [dostęp 2020-04-15].
  18. Prof. Jan Stanisław Olbrycht – prezes OIL w Krakowie, wyznawca maksymy „veritas semper odium parit”. izbalekarska.pl. [dostęp 2020-04-15].
  19. Barbara Kaczkowska: Prof. Jan Stanisław Olbrycht - prezes OIL w Krakowie, wyznawca maksymy „veritas semper odium parit” (pol.). Okręgowa Izba Lekarska w Krakowie. [dostęp 2014-05-30].
  20. Członkowie PAN: Skorowidz
  21. M.P. z 1952 r. nr 70, poz. 1095
  22. Encyklopedia Krakowa, s. 696, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Kraków 2000
  23. Uniwersytet Jagielloński w Krakowie: Doktorzy honoris causa

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]