Jan Surzycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jan Surzycki (ur. 1898, zm. 9 maja 1921) − uczestnik III powstania śląskiego, działacz organizacji niepodległościowych i harcerstwa, student Studium Rolniczego Uniwersytetu Jagiellońskiego, syn Stefana.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony 24 XII 1898r. w Grójcu (pow. chrzanowski), był wnukiem Tomasza, synem Stefana i Zofii z Niccielskich (1874-1957), bratankiem Jana Alfonsa i Józefa; jego chrzestnym ojcem był Stanisław Witkiewicz.

Od r. 1901 mieszkał S. z rodziną w Czernichowie (pow. krakowski), a od r. 1909 w Krakowie, gdzie uczęszczał do III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego.

Związał się ze skautingiem krakowskim od początku jego istnienia; założył na początku r. 1912 zastęp „Orły”, który pod jego kierunkiem działał od marca tego roku na terenie III Gimnazjum. m.in. wydawał w r. 1913 własne (a potem całej drużyny) pisemko „Czuwaj”. W styczniu 1916 zreorganizował 5. Krakowską Drużynę Skautową im. ks. Józefa Poniatowskiego, którą następnie kierował do sierpnia 1917. Równocześnie od lutego do lipca 1917 był drużynowym 3. Krakowskiej Drużyny Skautowej im. Kazimierza Pułaskiego. 10 X 1917 został mianowany zastępcą drużynowego (pełniącym obowiązki drużynowego), a 8 IV 1918 drużynowym 5. Krakowskiej Drużyny Skautowej. Ponadto w Komendzie Krakowskiej Chorągwi Męskiej był referentem organizacyjnym. W czerwcu 1917 zdał egzamin dojrzałości i został t.r. studentem Studium Rolniczego UJ. Po usunięciu w Krakowie komend armii austriackiej i przejęciu władzy przez Polską Komisję Likwidacyjną Surzycki zorganizował 31 X 1918 dwudziestoosobowy lotny oddział skautowy przy dowództwie 4. pułku piechoty w dyspozycji komendanta wojsk okręgu krakowskiego Bolesława Roi; oddziałem tym dowodził.

Od 4 XI t.r. pełnił służbę w pociągu pancernymi nr 2 „Śmiały”; w tym miesiącu brał udział w walkach z Ukraińcami o Przemyśl (gdzie został ranny w rękę) i Lwów. Następnie ukończył kurs szkoły podoficerskiej i 15 11 1919 został mianowany plutonowym. W marcu t.r. walczył pod Sądową Wisznią (pow. mościski) gdzie pod ogniem nieprzyjaciela odczepił płonący wagon z materiałami wybuchowymi i uratował z niego dwóch żołnierzy. Skierowany 1 IV do Szkoły Podchorążych Artylerii w Krakowie, z powodu odwołania kursu, został tamże instruktorem w 6. p. artylerii ciężkiej, a następnie służył ponownie na froncie galicyjskim (5 V - 5 VI). Posiadał stopień podharcmistrza i harcerza Rzeczypospolitej. Przed plebiscytem na Górnym Śląsku prowadził ćwiczenia Drużyn Bartoszowych, tworzonych na nowo przez powołaną w r. 1920 w Krakowie Akademicką Egzekutywę Plebiscytową. Odbył kurs rezerwowy w Szkole Podchorążych Artylerii w Poznaniu (15 IV 20 VII t.r.) po czym wziął udział w wojnie polsko-sowieckiej. Mianowany 21 VIII ogniomistrzem, otrzymał przydział do l. baterii I. dyonu 12. p. artylerii polowej. Po wybuchu trzeciego powstania śląskiego (z 2 na 3 V 1921) przedarł się samowolnie 5 V na Górny Śląsk z działem zabranym z parku artyleryjskiego przy ul. Rakowickiej w Krakowie. W południowej grupie wojsk powstańczych objął dowództwo baterii (działonu) „Gerah” złożonej z trzech dział. Pod dowództwem Pawła Cymsa uczestniczył w natarciu na Kędzierzyn; ostrzeliwując z działka kaliber 37 mm pozycje niemieckie, przyczynił się do zdobycia ważnego taktycznie Starego Koźla.

Zginął 9 V 1921 postrzelony w głowę pod Starym Koźlem, został pochowany z honorami wojskowymi w grobowcu rodzinnym na krakowskim cmentarzu Rakowickim[1].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Był odznaczony m.in. Krzyżem Obrony Lwowa, Odznaką Honorową „Orlęta” (1919), Gwiazdą Przemyśla (1919) i Pamiątkową Odznaką Artyleryjską (1920), a pośmiertnie Śląską Wstęgą Waleczności i Zasługi (1921). Krzyżem Orderu Virtuti Militari V kl. (1922) oraz Krzyżem Niepodległości (1933). Rodziny Surzycki nie założył.

Członek Towarzystwa Obrony Zachodnich Kresów Polski. Pośmiertnie odznaczony krzyżem Virtuti Militari oraz Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zgon młodego bohatera Nowości Illustrowane 1921 nr 21 s. 10 (zdjęcie s. 8) [1]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • S. Stanisławska-Adamczewska, J. Adamczewski, Kraków, ulica imienia... Kraków 2000
  • Polski Słownik Biograficzny, tom 46. Autor biogramu: Jan Wojtycza