Jankowice (powiat rybnicki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jankowice
Sanktuarium Bożego Ciała w Jankowicach
Sanktuarium Bożego Ciała w Jankowicach
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat POL powiat rybnicki flag.svg rybnicki
Gmina Świerklany
Wysokość 244 – 291,7 m n.p.m.
Liczba ludności (2008) 3895[1]
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 44-264[2]
Tablice rejestracyjne SRB
SIMC 0222261
Położenie na mapie gminy Świerklany
Mapa lokalizacyjna gminy Świerklany
Jankowice
Jankowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jankowice
Jankowice
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Jankowice
Jankowice
Położenie na mapie powiatu rybnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu rybnickiego
Jankowice
Jankowice
Ziemia50°02′47″N 18°33′26″E/50,046389 18,557222

Jankowice (Jankowice Rybnickie) (niem. Königlich Jankowitz[3]) – wieś w Polsce położona na Górnym Śląsku, w województwie śląskim, w powiecie rybnickim, w gminie Świerklany.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś sąsiaduje ze Świerklanami Górnymi oraz z rybnickimi dzielnicami: Radziejów, Chwałowice i Boguszowice. Miejscowość leży na obszarze Płaskowyżu Rybnickiego, będącego częścią Wyżyny Śląskiej. Znaczne różnice wysokości w ukształtowaniu terenu miejscowości (244 – 291,7 m n.p.m.) zyskały jej miano „Jankowickiej Szwajcarii”. Przez miejscowość przepływają Potok Chwałowicki oraz Potok Radziejowski, który jest dopływem Nacyny. Pod wpływem prac eksploracyjnych w kopalniach KWK Jankowice i KWK Chwałowice na terenie miejscowości w zapadliskach powstał szereg zbiorników wodnych. Na południe od wsi, na granicy ze Świerklanami, znajduje się Las Królewiok. Drugi mniejszy las, przecięty drogą, zwany Waldwiza, znajduje się w kierunku Popielowa.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Jankowice[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0222278 Michałkowice część wsi
0222284 Moczydła część wsi
0222290 Podkościele część wsi
0222309 Podlesie część wsi
Tablica pamiątkowa przy Sanktuarium Bożego Ciała

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość ma metrykę średniowieczną. Nazwa notowana od XIII wieku: 1258 Janikowicz, 1264 Janikowiz, 1300 Janikowitz, 1614 Jankowicze, 1652 Jankowitz, 1679 Jankowice, 1845 Jankowice, Jankowitz (kongl.), 1882 Janikowice, Janikowice królewskie, niem Koeniglich Janikowitz, 1920 Janikowice Rybnickie, Konigl. Jnikowitz. Nazwa jest patronimiczna i pochodzi od nazwy osobowej Janik wczesnego wariantu imion Janek lub Jonek z dodaniem sufiksu -owice[6].

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod obecnie używaną polską nazwą Jankowice oraz zgermanizowaną Jankowitz[7] Do 2006 miejscowość[potrzebny przypis] nazywała się Jankowice Rybnickie, a wcześniej Jankowice Królewskie. Ta druga nazwa stosowana była początkowo alternatywnie stając się w XIX wieku urzędową nazwą miejscowości po zakupie w 1788 dóbr rybnickich przez Fryderyka Wilhelma II[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowe podanie głosi, że Jankowice i Michałkowice, dziś włączone w obręb Jankowic, zostały założone przez rycerzy Bolesława Chrobrego: Janka i Michała. Mieli oni, zgodnie z wcześniejszą umową, orząc od świtu do zmierzchu zakreślić obszar swoich dóbr. W ten sposób Janko utworzył Jankowice, a Michał – Michałkowice.

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 25 maja 1223 r. z dokumentu wydanego przez biskupa wrocławskiego Wawrzyńca (Laurentiusa) na prośbę księcia opolsko-raciborskiego Kazimierza I. Dotyczy dziesięciny, jaka miała być płacona przez Jankowice i sąsiednie wioski klasztorowi Norbetanek w Rybniku.

Miejscowość założona została na prawie polskim. Potwierdza to zapis w księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Jancovitz we fragmencie Jancovitz similiter solvitur decima more polonico[8][9].

W roku 1670 w miejscowości wzniesiony został przez hrabiego Ferdynanda Leopolda Oppersdorfa kościół. 25 stycznia 1897 Jankowice stały się parafią.

W czasie plebiscytu górnośląskiego 748 osób głosowało za Polską, a 109 za Niemcami. Podczas powstań śląskich 3 maja 1921 roku miejscowość została zajęta przez powstańców. W późniejszych latach na obszarze miejscowości działał Związek Powstańców Śląskich.

Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Jankowicach obóz pracy nr 44 podlegający Centralnemu Zarządowi Przemysłu Węglowego, który działał przy KWK Jankowice[10].

W latach 1945-54 siedziba gminy Jankowice Rybnickie. Od 30 grudnia 1999 Jankowice Rybnickie są siedzibą gminy Świerklany (siedziba przeniesiona ze Świerklan Górnych).

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w miejscowości znajduje się jeden obiekt zabytkowy[11]:

Poza nim, wartość historyczną, choć nie wpisaną do rejestru zabytków, przedstawia także:

  • Studzienka z kaplicą, wybudowana na miejscu, w którym według legendy w 1430 roku zabity został przez husytów miejscowy ksiądz Walenty.

Obiekty przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

W Jankowicach znajdują się dwa pomniki przyrody - dęby szypułkowe: "Jan"[12] przy ulicy Świerklańskiej 92 oraz "Michał"[13] przy ulicy Akacjowej 4.

Dąb Michał - pomnik przyrody
Dąb Jan - pomnik przyrody

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez miejscowość przebiegają następujące trasy rowerowe:

Kompleks szkolny w Jankowicach[edytuj | edytuj kod]

W 2003 roku w Jankowicach Rybnickich został wybudowany kompleks szkolny w którego skład wchodzi przedszkole, szkoła podstawowa oraz gimnazjum. Gimnazjum oraz szkoła podstawowa uczestniczą w programie Socrates Comenius. Szkoły partnerskie gimnazjum: Ies Pintor Colmeiro as Ferreiras (Galicia-Hiszpania) oraz Gymnasium "Albert Schweitzer" (Saksonia-Niemcy).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane na witrynie gminy Świerklany
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. s. według wyboru. [dostęp 2014–03–09].
  3. Landkreis Rybnik
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  6. a b Rymut 1997 ↓, s. 65.
  7. Johann Knie 1830 ↓, s. 287.
  8. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  9. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  10. Okupacja w imię sojuszu. Armia sowiecka w Polsce 1944-1956 (fragmenty), „forumemjot”, 9 maja 2012 [dostęp 2018-10-13] (pol.).
  11. http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/SLS-rej.pdf
  12. Uchwała nr XII/118/99 Rady Gminy Świerklany z dnia 28.10.1999r. w sprawie ochrony indywidualnej w drodze uznania za pomnik przyrody
  13. Decyzja nr 243 o uznaniu za pomnik przyrody PWRN w Katowicach z dnia 25.08.1962r. znak RL-OP-b/33/62

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen.... Breslau: Barth und Comp., 1830.
  • Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski, t. IV, J-Kn, hasło "Jankowice Rybnickie". Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN, 2001, s. 65. ISBN 83-87623-36-9.
  • Norbert Niestolik Jankowice Rybnickie, krajobrazy i ludzie; Rada Sołecka wsi Jankowice, Rybnik - Jankowice, 1998
  • F. Maroń, Kronika Jankowic Rybnickich, tom I: Od początków, aż do sierpnia 1973 roku, mps, Archiwum parafii w Jankowicach.
  • Aleksander Żukowski, Aleksandra Matuszczyk-Kotulska: Szlakami Zielonego Śląska 2. Czerwionka-Leszczyny: Agencja Reklamowo-Wydawnicza Vectra, 2010, s. 144. ISBN 978-83-60891-08-7.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]