Janusz Smenda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Janusz Seweryn Smenda
Ilustracja
Janusz Smenda w Domu Polskim w Perth
6 sierpnia 2005
Data i miejsce urodzenia 26 lutego 1930
Stanisławów
Data i miejsce śmierci 16 grudnia 2009
Melbourne
Miejsce spoczynku Springvale Botanical Cemetery, Clayton, Victoria 3169 (kwatera Eucalypt 1/04)[1]
Zawód, zajęcie psycholog
Alma Mater University of Western Australia
Rodzice Stanisław (1901–1941), Władysława z domu Trzaska-Kotowska (1900–2003)
Małżeństwo Franciszka Antonina (Nina) z domu Skibicka (1958)
Dzieci Grzegorz (ur. 1963), Renata (ur. 1968)
Krewni i powinowaci Teresa (1932–2012), siostra
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi RP Krzyż Zesłańców Sybiru
Kraj działania  Australia

Janusz Seweryn Smenda (ur. 26 lutego 1930 w Stanisławowie, zm. 16 grudnia 2009 w Melbourne) – psycholog, polonijny działacz społeczny w Australii Zachodniej[2][3].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec, Stanisław, urzędnik dyrekcji kolejowej w Stanisławowie został w 1940 uwięziony (i skazany na karę śmierci) przez sowieckie NKWD, a Janusz wraz z matką i siostrą zostali deportowani do Rejonu Jenisejskiego w Kraju Krasnojarskim w azjatyckiej części ówczesnego ZSSR (obecny Kazachstan)[4]. W 1942 razem z transportem Armii Andersa wyjechali przez Teheran i trafili do obozu dla polskich uchodźców w Tengeru we wschodnioafrykańskiej Tanganice. W 1945 Janusz otrzymał stypendium szkolne od rządu Południowej Afryki i w 1948 uzyskał maturę w Kings College w Pietermaritzburgu. W 1950 wraz z matką[5] i siostrą przypłynął do portu Fremantle w Australii Zachodniej na pokładzie amerykańskiego transportowca USAT „General C Langfitt” razem z ponad tysiącem polskich uchodźców, głównie kobiet i dzieci[6]. Zamieszkali w Perth, gdzie Janusz początkowo pracował jako urzędnik i tłumacz w departamencie imigracji, a następnie rozpoczął studia filozofii w University of Western Australia. Był to jedyny uniwersytet australijski, który w tym czasie nie wymagał od imigrantów czesnego. Studia filozofii ukończył w 1957, a następnie (1965) studia psychologii, które uzupełnił (1973) studiami podyplomowymi. Pracował jako psycholog[7] i wicedyrektor w ministerstwie oświaty rządu stanowego Australii Zachodniej.

Działalność społeczna[edytuj | edytuj kod]

Był działaczem i sekretarzem Związku Polaków w Australii Zachodniej w latach 1951–1953. Wstąpił do Australian Labor Party (Australijskiej Partii Pracy) i w latach 1955–1958 jako pierwszy nie-Australijczyk zajmował stanowisko prezesa uniwersyteckiego klubu Labor Party w Perth, której członkiem pozostał do 1960. W roku 1952 był sekretarzem, a w okresach 1971–1975 i 1978–1981 sprawował funkcję prezesa polonijnego Klubu Cracovia w Perth[8]. Był prezesem Koła Sybiraków w Perth. Był współzałożycielem (1996) i długoletnim prezesem Polsko-Australijskiego Towarzystwa Kulturalnego w Zachodniej Australii[9] prowadzącego działalność wydawniczą[10][11] i medialną[12][13].

Był inicjatorem i współredaktorem (z żoną Niną) książki Unforgettable Memories[14][15] dokumentującej wspomnienia polskich wygnańców wywiezionych na Syberię, wydanej w Perth w 1996 i polecanej przez amerykański Harvard University jako ważne źródło historyczne dla sowietologów[16]. Był także autorem licznych audycji radiowych i tekstów w prasie polonijnej. W 2005 zostal odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej[17]. Na dwa miesiące przed śmiercią nagrał dla Narodowej Biblioteki Australii ponad sześciogodzinną, ustną relację[4] z czasu II wojny światowej, a szczególnie z okresu zesłania na Syberię. Był także członkiem Australijskiego Instytutu Spraw Polskich[18].

Jest patronem Polsko-Australijskiego Towarzystwa Kulturalnego w Australii Zachodniej[19].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Springvale Botanical Cemetery, 21 grudnia 2009 [dostęp 2018-01-03] (ang.).
  2. Maria Kuczborska, Pożegnanie Janusza Smendy, wspomnienie wygłoszone w polskim kościele w Maylands (Perth) i nadane w „Radio Kurier” z rozgłośni 6EBA-FM, plik mp3, 12 minut (do odsłuchania), 20 grudnia 2009 [dostęp 2017-12-30].
  3. Jacek Sławomirski, Wspomnienie o Januszu Smendzie, audycja w polskim programie „Głos Polonii” w Perth z rozgłośni 6EBA-FM, plik mp3, 30 minut (do odsłuchania), 23 stycznia 2010 [dostęp 2017-12-30].
  4. a b Janusz Smenda, Janusz Smenda interviewed by Paul Sendziuk in Stalin's Poles oral history project, Paul Sendziuk (red.), Libraries Australia Nr 45187947, nagranie zarejestrowane w Perth 7-9 października 2009, dostępne on-line (wybrać z Playlist → Session 1–5), National Library of Australia, 2009, 398 minut [dostęp 2017-12-27] (ang.).
  5. Iwona Kopańska-Konon, Lista dzieci deportowanych do ZSSR – Syberia, Kazachstan, które opuściły Rosję z Armią gen. Andersa, portal Ludobójstwo ludności polskiej na Kresach [dostęp 2018-01-02].
  6. Immigrant Ships Transcribers Guild, USAT General C Langfitt – passenger list, rejs z portu Mombasa, Kenya, Africa (30 stycznia 1950) do portu Fremantle, Australia (14 lutego 1950), poz. 311 i 312 (lista zawiera tylko 398 z 1179 znanych pasażerów) [dostęp 2017-12-26] (ang.).
  7. List of Registered Psychologists, 1983, „Government Gazette of Western Australia” (55), 1983, s. 2908 (poz. 230) [dostęp 2019-04-05] [zarchiwizowane z adresu 2017-12-28].
  8. Klub Cracovia w Perth [dostęp 2017-12-27].
  9. Halina T. Szunejko (red.), Polish Community in Western Australia, 1950-2005 (Polska społeczność w Australii Zachodniej, 1950-2005), Perth: Polish Community Council of Western Australia, 2006, 111-113 i 223-224, ISBN 0-9757031-1-0 (ang.).
  10. Wydawnictwo Polsko-Australijskiego Towarzystwa Kulturalnego w Australii Zachodniej [dostęp 2017-12-27].
  11. Andrzej Basiński (red.), Kurier Zachodni – Archiwum 2003–2004, Perth, Australia Zachodnia: Polsko-Australijskie Towarzystwo Kulturalne [dostęp 2017-12-27].
  12. Polish Kurier – Polskie Radio Kurier w Australii Zachodniej, Audycje polskie w rozgłośni radiowej 6EBA-FM [dostęp 2017-12-27].
  13. Polish Radio Kurier, podcast [dostęp 2017-12-27].
  14. Nina Smenda, Janusz Smenda (red.), Unforgettable Memories – Memoirs of Polish Exiles in the Soviet Union, 1940–1942 (Niezapomniane wspomnienia – pamiętniki polskich wygnańców w Związku Sowieckim, 1940–1942), Perth, Western Australia: Polish Siberian Group (WA), 1996, s. 290, ISBN 0-646-29843-7 [dostęp 2017-06-16] (ang.).
  15. Tadeusz Piotrowski (red.), The Polish Deportees of World War II, Jefferson, North Carolina – London: McFarland & Company, Inc., Publishers, 2004, s. 227–229, 236, ISBN 978-0-7864-3258-5.
  16. Terry Martin, English Language Primary Sources for the Study of Soviet History, Harvard University, on-line resource [dostęp 2017-12-27] (ang.).
  17. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, „Monitor Polski” (61), 6 maja 2005, s. 1932 [dostęp 2017-12-27].
  18. Australijski Instytut Spraw Polskich [dostęp 2017-12-27].
  19. Polsko-Australijskie Towarzystwo Kulturalne w Australii Zachodniej – O nas, Polsko-Australijskie Towarzystwo Kulturalne online [dostęp 2017-12-27].