Jarnołtowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jarnołtowice – nieistniejąca dziś w swej średniowiecznej postaci wieś w województwie mazowieckim w powiecie lipskim gminie Solec nad Wisłą, niszczona i dzielona przez zmiany koryta Wisły[1].

W połowie wieku XV wieś stanowi własność królewską, wielokrotnie niszczona poprzez zmieniające się koryto Wisły, dzieli się zarówno na skutek działania żywiołów jak i zmian własnościowych. W roku 1787 r. istniały tu 4 kolonie.
Obecnie na gruntach dawnych Jarnołtowic znajdują się: Jarętowice, Las Dębowy, Grabowiec i Jarętowskie Pole, osady leżące po obu brzegach Wisły; ok. 9 km na północ od Solca nad Wisłą, ok. 65 km na północny zachód od klasztoru, 5 km na północ od Braciejowic [2].

Pisownia nazwy wsi w dokumentach[edytuj | edytuj kod]

W roku 1466 a następnie 1470-80 zwana : „Jarnolthowicze”, „Jarnolthowycze”, „Jarnolthow”, 1494 „Jarnothowycze”, 1512 „Jarunthowicze”, „Jarunthowice”, 1526 „Jarmuthouicze”,1529 „Jarmolthovycze”, 1531 „Jarunthowicze”, 1540 „Jarmulthovicze”, 1564-5 „Jarunthowyce”, „Jaruntovice”, 1569 „Jarnuthowicze”, 1576 „Jaruntowicze”, 1577 „Jarunthowicze”, 1592 „Jarundowicz”, „Jaruntowicze”, 1652 „Jarątowice ”seu „Jarnoltowice”, „Jarantowice”, 1660-4, 1789 „Jaruntowice”, 1721 Jarontowice,Grabowiec alias Jarontowice, 1786 „Jarątowice”, „Jarątoskie Pole”, 1787 „Jarątowice”, Jarątowskie Pole, 1827 Jarontowice, Jarontowskie Pole[3][4].,[5],[6],

Przynależność administracyjno-kościelna[edytuj | edytuj kod]

W roku 1526 położone w powiecie radomskim[7], w roku 1827 powiecie soleckim i kazimierskim . W roku 1470-80 parafii Chotcza (Długosz, L.B. II 567) (częste zmiany przynależności administracyjnej w zależności od przebiegu głównego koryta Wisły i stopnia podziału wsi[5](w podanym źródle s. 61).

Topografia i granice[edytuj | edytuj kod]

Otoczenie Jarnołtowic na mapie z XVIII w

W roku 1470-80 graniczy z Braciejowicami, Zakrzowem, Goszczą i Wrzelowem (Długosz, L.B. III 241);
W roku 1512 graniczy z Goszczą, Zakrzowem i Wrzelowem.
W roku 1592 graniczy z Boiskami, Goszczą, Braciejowicami i Zakrzowem przez Wisłę, dawniej znaną jako „Przeria”[8].
W roku 1660-4 graniczy z Zakrzowem, Goszczą, Białobrzegami, Chotczą .
W roku 1789 graniczy z Chotczą, Białobrzegami, z drugiej strony Wisły z Chotecką Kępą, Urzędowem, Zaleszowem (obecnie Zakrzowem),Braciejowicami. Składa się z 4 kolonii: Stara Wieś, Grabowiec, lasy i wieś Jarnołtowice.

Własność - kalendarium , wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

Własność królewska, tenuta solecka.
W roku 1466 tenutariuszem był Jan Feliks Oleśnicki[9];
W latach 1470-80 należy również do dóbr króla, istnieje folwark królewski na 4,5 łanach kmiecych. (Długosz, L.B. II 567-8, 574; III 243);
W roku 1494 własność królewska w kluczu soleckim[10].
1526 odnotowano pobór z 3 łanów i karczmy[11];
1531-2 podlega pod starostwo Solec, zamieszkuje 9 mieszkańców daje stacje dla Radomia oraz po 1,5 korca owsa, 1 koguta, 10 jaj, 1 serze, 1/2 miary masła i karczmę seu targowe[12]; 1531, 1540 odnotowano pobór z 3,25 łana , od 5 zagrodników i z karczmy[13]; 1564-5 podlega pod zamek Solec, istnieje folwark, na którym sieją tylko zboża jare, daje do 6 brogów siana, 7 łanów, z których dają jałówkę, 14 kogutów, 21 kor. owsa, jaja, 14 serów, 7 maseł, jest 5 karczem, czyli zagród, które dają po 1 kogucie, 10 jaj, 1 serze, 1/2 miary masła (LS 1564-5 200, 278); 1569 Jan Cieligowski, służebnik panny starościny soleckiej, daje pobór z 1,5 łana z dziesięciną, od 1 komornika i rybaków (Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG I/8 584; Paw. 323); 1576-7 starosta solecki daje pobór z 1,5 łana, od 1 komornika bez bydła i rybaków[14].
1660-4 należy do starostwa Solec, według kwitów poborowych ma 1,5 łana, w rzeczywistości 9 łanów osiadłych i 1 łan opustoszały, 21 kmieci, 16 zagrodników, 10 chałupników, 1 wybraniec, byli 2 karczmarze, rybacy i gajowy, 4 zagrodników na gruncie Grabowiec , W roku 1787 Jarnołtowice liczą 203 mieszkańców, w tym 7 Żydów, Jarętowskie Pole - 214, w tym 8 Żydów, Grabowiec - 97, w tym 4 Żydów (Spis I 392; 114); 1789 było 12 łanów osiadłych (z których Wisła urwała 1 łan), 1 łan wybraniecki, niecałe 1/2 łany łąki, dobry browar i karczma powstała w 1788 r. (LS 1789 II 23-5);
1827 Jarontowice mają 13 domów i 77 mieszkańców, Jarontowe Pole ma 38 domów i 233 mieszkańców .

Kościół, parafia i jego uposażenie[edytuj | edytuj kod]

Dziesięcina należy do klasztoru świętokrzyskiego i plebana z Solca.

W latach 1470-80 - z 4,5 łanów kmiecych.
Dziesięcina snopową i konopną wart. do 3 grzywien dowożą klasztorowi świętokrzyskiego z folwarku. Dziesięcina z pozostałej części należy do plebana Solca (Długosz, L.B. II 567-8, 574; III 243);

W roku 1529 z Woli Świesielskiej (obecnie Wola Solecka) i Jarontowic, dziesięcina wartości 9 grzywien należy do stołu konwentu świętokrzyskiego (LR 351).

1542-3 z powodu zniszczeń spowodowanych przez wylew Wisły wieś nie oddaje klasztorowi świętokrzyskiemu dziesięcin (Gacki 280)1; W roku 1598 w trwającym od 1593 r. sporze między klasztorem świętokrzyskim a Krzysztofem Radziwiłłem, wojewodą wileńskim i starostą soleckim, który odmawia klasztorowi oddawania dziesięcin ze wsi należących do tego starostwa, sąd ziemi radomskiej przysądza klasztorowi świętokrzyskiemu dziesięcina snopową z wszystkich ról kmiecych i folwarcznych we wsiach Jarontowice i Świesielice jako z dawna należących do tego klasztoru[15].

W roku 1618 Krzysztof Zbaraski, koniuszy koronny, starosta krzemieniecki, solecki i wiślicki, wydzierżawił w dożywocie od klasztorowi świętokrzyskiego dziesięciny z wsi Świesielice, Kawęczyn i Jarontowice, zobowiązując się płacić za nie rocznie 260 zł i 1/2 poboru, gdyby taki został wyznaczony przez sejm (Gacki 281-2);

1651 Dziesięcina snop. należy do stołu konwentu świętokrzyskiego[16];

1721 z Jarontowic dziesięcina należy do klasztoru świętokrzyskiego, a z Grabowca alias Jarontowice do plebana Chotczy[17];
1721 Dziesięcina pobiera pleban z Solca[18].

1819 do stołu konwentu świętokrzyskiego należy dziesięcina z Jarontowego Pola, prawie corocznie sprzedawana mieszkańcom wsi za 90 zł, oraz dziesięcina gromadzka z Jarontowic, za którą według niezatwierdzonej umowy miał otrzymywać konwent świętokrzyski rocznie 80 zł[19]; 1839 Dziesięcina należy do plebana z Solca[20].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Słownik Historyczno-Geograficzny Ziem Polskich W Średniowieczu 2010-2012 Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk - Edycja elektroniczna
  2. M. Derwich, Uwagi i uzupełnienia do „Słownika historyczno-geograficznego województwa lubelskiego w średniowieczu", Studia średniowieczne, red. Wacław KORTA (Acta Universitatis Wratislaviensis, 1386, xistoria, 101), Wr. 1992, s. 49—83; skrócona wersja jako Obraz średniowiecznego osadnictwa województwa lubelskiego. Uzupełnienia do „Słownika historyczno¬-geograficznego" Stanisława Kurasia, „Regiony Lubelskie" 5 (7), 1991—1993, Lublin 1996 [1997], s. 161—186.s 68
  3. M. KAMIŃSKA, Nazwy miejscowe dawnego województwa sandomierskiego, Wrocław 1964—1965 s.79-80
  4. K. RYMUT, Patronimiczne nazwy miejscowe w Małopolsce, Wrocław 1971. s32
  5. a b Osady zaginione i o zmienionych nazwach historycznego województwa lubelskiego, oprac. S. WOJCIECHOWSKI, A. SOCHACKA, R. SZCZYGIEŁ (Dzieje Lubelszczyzny, 4), W. 1986. 61-2
  6. D. KOPERTOWSKA, Nazwy miejscowe województwa radomskiego. Nazwy miast i wsi, nazwy części miast i wsi oraz nazwy osiedli mieszkaniowych, placów, alei i ulic, Kielce 1994. s 214, 375, 473.
  7. (Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG I/S 176v)
  8. (Archiwum Główne Akt Dawnych w W.;
  9. (Archiwum Główne Akt Dawnych w W.; jeśli nie zaznaczono inaczej, cyfra arabska oznacza numer dokumentu ze zbioru dokumentów pergaminowych 6681)
  10. (Matricularum Regni Poloniae Summaria, t. I—V/1, wyd. T. WIERZBOWSKI,W. 1905—1919; t. V/2, wyd. J. PŁOCHA, A. RYBARSKI, I. SUŁKOWSKA, W.1961. II 474)
  11. (Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG I/8 176v)
  12. (ib. LVI/1 128, 173v)
  13. (ib. I/10 391v; I/83 11v)
  14. (Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG I 517v, 725v)
  15. (Archiwum Główne Akt Dawnych w W.; jeśli nie zaznaczono inaczej, cyfra arabska oznacza numer dokumentu ze zbioru dokumentów pergaminowych Archiwum Radziwiłłów, dz. VIII 235)
  16. (Archiwum Główne Akt Dawnych w W.; jeśli nie zaznaczono inaczej, cyfra arabska oznacza numer dokumentu ze zbioru dokumentów pergaminowych nab. 936 1, 2v)
  17. (Acta Visitationis, dział w AMetr XX 756)
  18. (J. WIŚNIEWSKI, Dekanat Iłżecki, Radom 1909—1911 s.223)
  19. (Akta Okupacji klasztoru świętokrzyskiego, 1819 r., ZDP rps 1456. 9v, 10v)
  20. (J.WIŚNIEWSKI,Dekanat Iłżecki, Radom 1909—1911. s.234)