Jastrun

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jastrun
Ilustracja
Morfologia (jastrun zwyczajny)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina astrowate
Podrodzina Asteroideae
Rodzaj jastrun
Nazwa systematyczna
Leucanthemum Mill.
Gard. Dict. Abr. ed. 4. 28 Jan 1754
Jastrun pospolity
Kwiatostan kultywara 'Becky'

Jastrun (Leucanthemum Mill.) – rodzaj roślin należący do rodziny astrowatych. Należy do niego ok. 25 gatunków pochodzących z Europy i Azji[2]. Dawniej włączane były do rodzaju złocień, później część gatunków tego rodzaju została wydzielona w oddzielne rodzaje. Gatunkiem typowym jest Leucanthemum vulgare Lam.[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Rośliny jednoroczne i byliny tworzące kępy[2]. Liście pojedyncze, ząbkowane lub klapowane i zawsze nagie i bez zapachu, co odróżnia te gatunki od złocieni[2]. Kwiaty białe lub żółte i zebrane w koszyczki wyrastające na długich i ulistnionych łodygach. W koszyczkach występują zarówno kwiaty rurkowate, jak i języczkowe.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Homonimy taksonomiczne[3]

Leucanthemum J. Burman ex O. Kuntze = Osmitopsis Cassini

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Angiosperm Phylogeny Website adoptuje podział na podrodziny astrowatych (Asteraceae) opracowany przez Panero i Funk w 2002[4], z późniejszymi uzupełnieniami[5]. Zgodnie z tym ujęciem rodzaj Leucanthemum należy do plemienia Anthemideae Cass., podrodziny Asteroideae (Juss.) Chev. W systemie APG III astrowate są jedną z kilkunastu rodzin rzędu astrowców (Asterales), wchodzącego w skład kladu astrowych w obrębie dwuliściennych właściwych[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa astrowe (Asteridae Takht.), nadrząd astropodobne (Asteranae Takht.), rząd astrowce (Asterales Lindl), rodzina astrowate (Asteraceae Dumort.), rodzaj jastrun (Leucanthemum Mill.)[6].

Gatunki flory Polski[7]
  • jastrun górski, złocień górski (Leucanthemum adustum (W. D. J. Koch) Gremli, syn. L. vulgare Lam.)
  • jastrun okrągłolistny, j. Waldsteina, złocień okrągłolistny (Leucanthemum waldsteinii (Sch.Bip.) Pouzar), syn. L. rotundifolium (Waldst. & Kit.) DC. , syn. Chrysanthemum rotundifolium Waldst. & Kit.)
  • jastrun wielki, złocień wielki (Leucanthemum maximum (Ramond) DC., syn. Chrysanthemum maximum Ramond) – gatunek uprawiany
  • jastrun właściwy, złocień właściwy (Leucanthemum vulgare Lam. s. s., syn. L. vulgare Lam., syn. Chrysanthemum leucanthemum L.)
  • jastrun zapoznany, złocień zapoznany (Leucanthemum ircutianum DC., syn. L. vulgare Lam.)

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne. W Polsce uprawiany jest głównie jastrun wielki i jastrun właściwy, które są bylinami. Popularnie nazywane są margaretkami. Są łatwe w uprawie, nie mają specjalnych wymagań glebowych i są w pełni mrozoodporne. Najłatwiej rozmnażać je przez podział bryły korzeniowej późną jesienią lub wczesną wiosną. Można też rozmnażać je z nasion lub przez sadzonki. Po przekwitnięciu kwiatostany ścina się, a jesienią przycina całe rośliny tuż przy ziemi. Na wiosnę odnawiają się z podziemnych kłączy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Złocień (Chrysanthemum), złocieniec (Leucanthemopsis), chryzantema (Dendranthema), wrotycz (Tanacetum)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
  2. a b c Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  3. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-05].
  4. Panero J.L., Funk V.A.. Toward a phylogenetic subfamilial classification for the Compositae (Asteraceae). „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 115 (4), s. 909–922, 2002. Biological Society of Washington. 
  5. B. Baldwin, J.M. Bonifacino, T. Eriksson, V. A. Funk, C.A. Mannheimer, B. Nordenstam, N. Roque, I. Ventosa: Compositeae classification (ang.). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2010-05-24].
  6. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Leucanthemum (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-05].
  7. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.