Jean-Baptiste Dubois de Jancigny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jean Baptiste Dubois de Jancigny, krypt.: M. D.***, (ur. 22 maja 1753 w Jancigny w Burgundii, zm. 1 kwietnia 1808 w Moulins) – francuski krytyk literacki, publicysta, tłumacz, przyrodnik i działacz kulturalny w Polsce.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Burgundii (Francja), jako syn nauczyciela. Studiował w Dijon i Paryżu. Po ich ukończeniu (1774) utrzymywał kontakty z encyklopedystami i zajął się popularyzacją nauk przyrodniczych. W tym samym roku (dzięki wsparciu D'Alemberta i La Harpe'a) został zaangażowany przez A. K. Czartoryskiego jako nauczyciel historii, bibliotekarz i sekretarz w Szkoły Rycerskiej w Warszawie (dokąd przybył w kwietniu roku 1775). W roku 1777, wraz z J. Ph. Carosi zobowiązani zostali do przygotowania projektu podręcznika przyrody dla szkół Komisji Edukacji Narodowej. Przy znacznym wsparciu A. Moszyńskiego, I. Potockiego i A. K. Czartoryskiego założył Towarzystwo Fizyczne, zostając jego dożywotnim sekretarzem. Był także krytykiem teatralnym piszącym dla Journal Littéraire de Varsovie. Od roku 1779 członek honorowy Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych.

Twórczość (publikowana w Polsce lub Polski dotycząca)[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Casimir le Grand. Drama dédié à S. M. Stanislas-Auguste, roi de Pologne, par... conseiller de Sa Majesté, Warszawa 1775: 2 warianty, (według A. Wejnerta sztukę tę grano w teatrze warszawskim w latach 1767-1769, co jest błędne ze względu na datę przybycia Dubois do Polski, co miało miejsce w kwietniu roku 1775)
  • Essai sur l'histoire littéraire de Pologne. Par. M. D.*** Réflexions générales sur les progrès des sciences et des arts, histoire naturelle et géographie..., Berlin 1778
  • Réponse aux Observations sur l'ouvrage intitulé Essai sur l'histoire littéraire de Pologne..., Warszawa 1779
  • Abrégé chronologique de l'histoire des rois de Pologne, wyd. zobacz: Prace edytorskie
  • Description abrégée du Royaume de Pologne et du G. Duché de Lithuanie, wyd. zobacz: Prace edytorskie.

Dubois swe artykuły ogłaszał także w czasopiśmie Journal Littéraire de Varsovie (1777-1778; tu m.in. recenzje książek: J. Ph. Carosi: "Essai d'une lithographie de Młocin"; J. A. Scopoli: "Fundamenta chemiae prelectionibus publicis accommodata"; A. Brugmans: "Magnetismus"; J. Borelly: "Éléments de l'art de penser, ou la logique réduite à ce qu'elle a d'utile"; J. Szymanowski: "Świątynia Wenery w Knidos"; "Wiadomość genealogiczna o domie Brzostowskich od wejścia z Polski do Litwy"). Ponadto ogłaszał artykuły popularnonaukowe, także o Polsce, we francuskich czasopismach: Esprit des Journaux; Journal de Littérature, des Sciences et des Arts; Journal Encyclopédique de Bouillon i kilku innych.

Przekłady[edytuj | edytuj kod]

  • I. Krasicki: La Myseïde. Poème heroï-comique traduit du polonais, Berlin? 1778, (tłum. prawdopodobnie w roku 1776 przy współpracy Ch. Duclos, profesora w Korpusie Kadetów; data wydania według Michaud)
  • G. Piramowicz: ("Mowy", przekł. francuski), Journal Encyclopédique de Bouillon 1778-1779, rękopisy przekładów mów w: Archiwum Głównym Akt Dawnych (Archiwum Wilanowskie, sygn. 197), Biblioteka Narodowa, nr akc. 6941 (Archiwum Wilanowskie, sygn. 220); m.in.: "Mowa w dzień rocznicy otwarcia Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych na sesji dnia 7 marca 1776"; "Mowa w dzień rocznicy otwarcia Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych na sesji dnia 7 marca 1777".

Ponadto Dubois tłumaczył z niemieckiego na francuski artykuły i rozprawy naukowe, przełożył także melodramat J. Ch. Brandesa Ariane abandonnée i ogłosił go wraz z rozprawą o melodramacie (1781).

Prace edytorskie[edytuj | edytuj kod]

  • Calendrier historique, géographique, civil et militaire de Royaume de Pologne et du G. Duché de Lithuanie pour l'année 1779. À l'usage des nationaux et des étrangers, Warszawa 1779, (tu m.in.: Abrégé chronologique de l'histoire des rois de Pologne, Description abrégée du Royaume de Pologne et du G. Duché de Lithuanie).

Materiały[edytuj | edytuj kod]

Obszerne źródła dotyczące działalności Dubois w Polsce znajdowały się w Zbiorach Popielów (t. 177, 180-181, 186, 207). Zachowały się także materiały w Arch. Nationales w Paryżu (sygn.: F1, B1, 51F1, 15828, AFIV, 123, 124).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. 4: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966, s. 441-442.