Jeruzal (powiat miński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Jeruzal w innych znaczeniach tej nazwy.
Jeruzal
wieś
Ilustracja
Rynek
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat miński
Gmina Mrozy
Liczba ludności (2011) 330[1][2]
Strefa numeracyjna 25
Kod pocztowy 05-317[3]
Tablice rejestracyjne WM
SIMC 0682790[4]
Położenie na mapie gminy Mrozy
Mapa konturowa gminy Mrozy, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Jeruzal”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej znajduje się punkt z opisem „Jeruzal”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Jeruzal”
Położenie na mapie powiatu mińskiego
Mapa konturowa powiatu mińskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Jeruzal”
Ziemia52°03′57″N 21°50′53″E/52,065833 21,848056

Jeruzalwieś w Polsce, położona w województwie mazowieckim, w powiecie mińskim, w gminie Mrozy[4][5]. Dawniej miasto.

Integralne części wsi Jeruzal[5][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0682809 Jeruzal-Kolonia część wsi

Jeruzal uzyskał lokację miejską w 1533 roku, zdegradowany około 1820 roku[6]. Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Jeruzal. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego.

Miejscowość jest siedzibą parafii św. Wojciecha należącej do dekanatu siennickiego diecezji warszawsko-praskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś po raz pierwszy wzmiankowana w 1426 pod nazwą Żeliszew. Od XVI do XVIII wieku własność różnych rodzin szlacheckich: Oborskich, Głogowskich, Rudzińskich, Cieszkowskich. W 1533 Oborscy otrzymali przywilej na założenie tu miasta prywatnego; erygowano także parafię. Początkowo miasto funkcjonowało pod nazwami Żeliszew oraz Łukowiec. Pozbawiona podstaw gospodarczego rozwoju lokacja, położona w odległości zaledwie kilku kilometrów od 4 innych miast – Latowicza, Kuflewa, Seroczyna i Wodyń - nigdy się nie rozwinęła. W XVII w. miasto liczyło zaledwie 150 mieszkańców. Sytuacji nie zmieniło nadanie miejscowości nazwy Jeruzalem, która ostatecznie przekształciła się w dzisiejszą formę. W okresie kontrreformacji i po potopie szwedzkim miasto stanowiło lokalny ośrodek pielgrzymkowy. W 1810 Jeruzalem liczył jednak wciąż tylko 198 mieszkańców i około 1820 utracił ostatecznie prawa miejskie.

23 marca 1948 roku oddział Narodowych Sił Zbrojnych Zygmunta Jezierskiego przeprowadził akcję na miejscowy posterunek Milicji Obywatelskiej[7].

Jeruzal w filmach[edytuj | edytuj kod]

W Jeruzalu kręcone były zdjęcia do serialu telewizyjnego Ranczo oraz do filmu Ranczo Wilkowyje.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W roku 2008 kościół obchodził 250-lecie
Gminna Biblioteka Publiczna
Jeruzal na planie filmowym
Ławeczka, na której w serialu Ranczo przesiadują Solejuk, Hadziuk, Pietrek i Jan Japycz (po śmierci Jana, Stach Japycz)
Sklep serialowej Krystyny Więcławskiej w Wilkowyjach
Szyld sklepu
Serialowa plebania w Wilkowyjach
Kościół w Jeruzalu: brama, fasada i dzwonnica
Przychodnia zdrowia
Dom Babki
Stary dom Więcławskich
Biuro Senatora Kozioła

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Wraz z założeniem parafii w XVI wieku wybudowano pierwszy kościół drewniany, który uległ zniszczeniu. Na jego miejscu, w latach 1757–1758 wzniesiono nowy drewniany kościół na planie krzyża z dobudowaną zakrystią. Dach dwuspadowy, kryty gontem. Między nawą a prezbiterium znajduje się charakterystyczny dla tego typu budownictwa łuk tęczowy a na nim krucyfiks oraz rzeźby Matki Boskiej i św. Jana z XVI wieku. Całe wnętrze bogato zdobione w stylu barokowym z elementami średniowiecznymi. Przebudowany w niewielkim stopniu w XIX w.

Pozostałe[edytuj | edytuj kod]

  • drewniana dzwonnica z XVIII wieku
  • klasycystyczny łuk triumfalny - mauzoleum Floriana Cieszkowskiego zbudowane ok.1798
  • budynek z ok. 1920 mieści się obecnie filia Gminnej Biblioteki Publicznej w Mrozach. Dawniej był siedzibą Urzędu Gminy
  • relikt miejskiego układu przestrzennego w postaci prostokątnego rynku z zachowanym do dziś średniowiecznym, prostokątnym układzie o wymiarach 100 na 120 m, usytuowanym na przecięciu głównych dróg

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Jeruzal w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2019-09-14] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2019-09-14].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 398 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b c GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 36-37.
  7. Tadeusz Swat, „...Przed Bogiem i historią”. Księga ofiar komunistycznego reżimu w Polsce lat 1944-1956. Mazowsze. Warszawa 2003, s. 67.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]