Jerzy Aleksandrowicz (neurofizjolog)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy neurofizjologa. Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.
Jerzy Aleksandrowicz
Ilustracja
Jerzy Aleksandrowicz (1939)
Imię przy narodzeniu Jerzy Stanisław Aleksandrowicz
Data i miejsce urodzenia 2 sierpnia 1886
Stoczki
Data i miejsce śmierci 28 października 1970
Plymouth
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski
w Warszawie
Zawód, zajęcie lekarz, biolog, histolog, neurofizjolog
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Jerzy Stanisław Aleksandrowicz[1] lub Alexandrowicz[2] (ur. 2 sierpnia 1886 w Stoczkach, zm. 28 października 1970 w Plymouth) – pułkownik lekarz Polskich Sił Zbrojnych, biolog, histolog, jeden z czołowych neurofizjologów porównawczych na świecie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Bronisława (leśnika) i wnukiem Jerzego Aleksandrowicza (botanika)[3]. Ukończył Gimnazjum nr IV w Warszawie[4]. W 1904 rozpoczął studia przyrodnicze w Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, jednak za udział w strajku studenckim w 1905 został relegowany z uczelni i zmuszony do opuszczenia Królestwa Polskiego. Naukę kontynuował w Zurychu, a studia uzupełniające odbył w Monachium, Heidelbergu, Paryżu i Jenie. Stopień dr filozofii uzyskał w Zurychu w 1909 na podstawie pracy Zur Kenntnis des sympathischen Nervensystems der Crustaceen[5]. W 1913 w Jenie otrzymał doktorat nauk medycznych na podstawie pracy Zur Kenntnis der Cellulose und des Cellulose-lösenden Fermenten in Hepatopancreas saft der Schnecke (Helix pomatia). W tym samym roku został zatrudniony jako chirurg wojskowy w szpitalu w Belgradzie, a następnie został asystentem Kazimierza Kostaneckiego (1913-1918) na Uniwersytecie Jagiellońskim, będąc równocześnie docentem anatomii artystycznej w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

W latach 1914–1915 i 1918–1919 pełnił służbę w cesarskiej i królewskiej armii, w charakterze lekarza w szpitalach polowych. W 1919 przeniósł się do Wilna, gdzie objął kierownictwo Zakładu Anatomii Opisowej na organizującym się Uniwersytecie Stefana Batorego.

Podczas wojny z bolszewikami był lekarzem naczelnym 211 pułku ułanów. Po jej zakończeniu został zweryfikowany w stopniu majora, ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919, w korpusie oficerów sanitarnych, w grupie lekarzy. W 1934 pozostawał na ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lwów-Miasto i posiadał przydział mobilizacyjny do Kadry Zapasowej 3 Szpitala Okręgowego.

W 1921 roku uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego i objął funkcję kierownika Zakładu Histologii i Embriologii Uniwersytetu w Wilnie. Od 1930 był profesorem zwyczajnym. W 1931 objął kierownictwo Zakładu Histologii i Embriologii Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie. W 1933 został prorektorem, od 1 września 1936 piastował stanowisko rektora tej uczelni. W ostatnim roku istnienia II RP w maju 1939 został ponownie wybrany rektorem AMW, jednak nie przyjął tej funkcji i wybrany został Kazimierz Szczudłowski[6]. W 1934 został członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. Od listopada 1937[7] do 7 grudnia 1938 pracował jako podsekretarz stanu w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego[8]. Z pracy tej zrezygnował na znak protestu przeciw atakom władzy na postępowych profesorów i młodzież akademicką.

W 1939 zgłosił się do Wojska Polskiego i po agresji ZSRR na Polskę trafił do niewoli sowieckiej. W latach 1941–1942 walczył jako żołnierz Armii Polskiej pod dowództwem gen. Andersa i wraz z nią przebył szlak bojowy od Iranu przez Bliski Wschód do Włoch. Awansował do stopnia pułkownika oraz szefa Wydziału Oświaty 2 Korpusu. Następnie z częścią armii Andersa trafił do Anglii. Tam przez dwa lata (1943–1945) przebywał w obozie karnym na farmie w Hartfordshire za odmowę oddania się do dyspozycji władz brytyjskich (odmówił wcielenia do armii angielskiej). Został jednak zwolniony dzięki licznym protestom polskich i angielskich uczonych.

Od 1947 do 1957 pracował jako kustosz Laboratorium Biologii Morskiej (Marine Biological Association) w Plymouth, placówki kierowanej przez sir Fredericka Russela. Był wybitnym znawcą układu nerwowego bezkręgowców. Zajmował się także neurofizjologią porównawczą. Zainicjował w Polsce badania anatomoporównawcze nad unerwieniem serca u bezkręgowców, prowadził także pionierskie badania nad akomodacją oka u głowonogów.

W 1950 członek-założyciel Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.

Zmarł 28 października 1970 w Plymouth, ale 12 grudnia tego samego roku jego prochy złożono w rodzinnym grobowcu na warszawskich Powązkach.

Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1958)[9].

Wybrane publikacje naukowe[edytuj | edytuj kod]

  • Zur Kenntnis des sympatischen Nervensystems des Crustaceen (1909)
  • Zur Kenntnis der Cellulose und des Cellulose - lösenden Fermentes im Hepatopancrearsaft der Schencke (Helixpomatia) (1913)
  • O anatomicznych aparatach nerwowych (1910)
  • Zur Kenntnis des sympatischen Nervensystems einiger Wirbellosen (1913)
  • The Innervation of the Heart of the Cockrooach (Periplaneta orientalis) (1926)
  • O akomodacji oczu o głowonogów
  • O unerwieniu oczu u głowonogów (dwa streszczenia referatów zamieszczone w Księdze Pamiątkowej XI zjazdu lekarzy i przyrodników polskich) (1926)
  • The Innervation of the Heart of the Crustacea (1932)
  • Innervation des branchies de Squilla mantis (1933)
  • Muscle Receptor Organs in the Paguridae (1952)
  • An Accesory Organ of the Circulatory System of Sepia and Loligo (1962)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marek Jerzy Minakowski, Jerzy Stanisław Aleksandrowicz, Sejm-Wielki.pl [dostęp 2018-08-26].
  2. Anna Supruniuk, 40 LAT NIEOBECNOŚCI JERZY ALEXANDROWICZ (1886-1970)
  3. Stanisław Feliksiak (red.): Słownik biologów polskich. Warszawa: PWN, 1987, s. 47–48.
  4. Stanisław Trzebiński, Wydział Lekarski Uniwersytetu Stefana Batorego w latach 1919–1929, Wilno 1931, s. 115.
  5. Matrikeledition, www.matrikel.uzh.ch [dostęp 2018-02-25].
  6. Wybór rektora Akademii Medycyny Weterynaryjnej. „Gazeta Lwowska”, s. 3, nr 107 z 13 maja 1939. 
  7. Nowy wiceminister oświaty. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 259 z 14 listopada 1937. 
  8. Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 1, s. 24, 7 lutego 1939. 
  9. 3 maja 1958 „za pracę na polu naukowym i społecznym” Dz.U.R.P. z 1958 r. Nr 4. s. 23.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biogramy uczonych polskich, Część II: Nauki biologiczne (pod redakcją Andrzeja Śródki i Pawła Szczawińskiego), Ossolineum, Wrocław 1985
  • Rocznik Oficerski Rezerw 1934

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]