Jerzy Giza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jerzy Giza
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 17 kwietnia 1957
Nowy Sącz, Polska
Zawód, zajęcie pedagog, publicysta
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wolności i Solidarnosci Złoty Krzyż Zasługi (nadany dwukrotnie) Srebrny Krzyż Zasługi Medal Komisji Edukacji Narodowej Medal „Pro Memoria” Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej Austriacki Zaszczytny Krzyż na Wstędze Austriacki Czarny Krzyż Węgierski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal De Schola Bene Merentibus Medal św.Łazarza Medal św.Franciszka

Jerzy Giza (ur. 17 kwietnia 1957 w Nowym Sączu) – polski pedagog, publicysta historyczny, działacz niepodległościowy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Tadeusza i Jadwigi Kucz h. Łada, z rodziny o patriotycznych tradycjach (potomek powstańców styczniowych: Walentego Gizy oraz kpt. Ignacego Kucza, wnuk gen. Józefa Gizy, bratanek pchor. Mieczysława Gizy, poległego 7 września 1939 r.). Absolwent I. LO im. J. Długosza w Nowym Sączu (1976) i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie (1982). Uczył w SP nr 13 w Krakowie (listopad 1980-grudzień 1981) i po przerwie w stanie wojennym (wrzesień 1982-sierpień 1988). Pozbawiony pracy w szkolnictwie państwowym za działalność sprzeczną z socjalistycznym i laickim charakterem szkoły. Od października 1988 do stycznia 1989 pracował w Domu Dziecka nr 1 w Krakowie (skąd również usunięty wskutek nacisków SB).

W latach 1980-1989 uczestniczył w działalności opozycyjnej krakowskich i sądeckich środowisk niepodległościowych (był autorem i współautorem wielu niezależnych wystaw historycznych, koncertów oraz obchodów patriotycznych). Członek Akcji na Rzecz Niepodległości, Kongresu Solidarności Narodu, Stronnictwa Wierności Rzeczypospolitej-KSN, współpracownik prasy podziemnej (m.in. Solidarności Narodu, Polski Jutra, Wiadomości Nowosądeckich, Sowińca) oraz polskiej prasy emigracyjnej (m.in. londyński Tydzień Polski, Dziennik Polski). Założyciel i przewodniczący w Nowym Sączu Towarzystwa im. Gen. Józefa Kustronia (1981-1984), Komitetu Uczczenia pamięci Sądeczan Pomordowanych na Wschodzie (1987-1991), przekształconego w Sądecką Rodzinę Katyńską. Twórca i inicjator utworzenia lub przywrócenia kilkudziesięciu tablic i monumentów na terenie Krakowa. Współpracownik Władz RP na Uchodźstwie (szczególnie ministra ds. Kraju, a później ostatniego emigracyjnego prezydenta RP, Ryszarda Kaczorowskiego). Członek Komitetu Opieki nad Kopcem Józefa Piłsudskiego w Krakowie (1982-1987) oraz Instytutu Katyńskiego. Bliski współpracownik działaczy niepodległościowych takich jak Wojciech Ziembiński, Andrzej Szkaradek, Adam Macedoński, Marian Banaś, Bogdan Sekuła, Piotr M. Boroń, Włodzimierz Sackiewicz-Steckiewicz czy Jerzy Bukowski. Łącznik pomiędzy Warszawską Rodziną Legionistów i Peowiaków a Związkiem Legionistów Polskich w Nowym Sączu i Krakowie. Rozpracowywany przez SB w ramach działań o kryptonimie „Patron”, „Halny”, „Epitafium”.

Po przełomie politycznym 1989 r. dyrektor Społecznej Szkoły Podstawowej nr 1 im. Józefa Piłsudskiego w Krakowie, pierwszej niepublicznej szkoły podstawowej w Polsce i wyrosłego na jej bazie Społecznego Gimnazjum nr 1 im. Zbigniewa Herberta (1999). Wydawca corocznych Sprawozdań Dyrekcji, a także rocznicowych publikacji szkolnych: Kadry szkolnego życia (1999), Codzienności szkolnej lata minione (2004) i Kalejdoskop szkolnych zdarzeń (2009).

Publicysta historyczny i biografista (blisko 300 opublikowanych życiorysów). Autor kilkudziesięciu artykułów w „Almanachu Sądeckim” i kilku książek dotyczących historii Sądecczyzny. Wydał także poezję i prozę poetycką (m.in. w podziemiu: Za Czerwonym Murem, Oddech Amarantu, a w 2007 Dama i Muszkieter).

Działał społecznie na wielu polach, m.in. w Towarzystwie Ratowania Kaplicy Loretańskiej, w Towarzystwie im. Józefa Piłsudskiego, Społecznym Towarzystwie Oświatowym, Wojewódzkim Komitecie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Krakowie (od 2006 r. jego wiceprzewodniczący). Członek Komitetu Honorowego Krakowskiego Forum Kultury Polskiej. Członek Komisji Edukacji Rady Miasta Krakowa (spoza Rady, 1998-2002).

Ordery, odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Za działalność pedagogiczną, niepodległościową i społeczną został uhonorowany m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2008 – przez prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego za wybitne zasługi w działalności na rzecz społeczności lokalnej, za upamiętnianie miejsc pamięci narodowej)[1], Krzyżem Wolności i Solidarności (postanowieniem z 21 listopada 2011 r.)[2][3], dwukrotnie złotym Krzyżem Zasługi (w 1988 przez Rząd RP na Uchodźstwie, a także w 2001 przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego[4]), srebrnym Krzyżem Zasługi w 1997[5] i Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1997), złotym Medalem „Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej” (1998), Medalem „PRO MEMORIA” (2005), węgierskim Złotym Krzyżem Zasługi (2007), austriackim Zaszczytnym Krzyżem na Wstędze (1995), a także Medalem „Niezłomnym w słowie” (11 grudnia 2011 r.)[6] za działania na rzecz wolności słowa w Polsce. Ożenił się z Elżbietą Bończa Domagalską. Ma córkę Katarzynę, studentkę hungarystyki UJ (ur. 1983).

Obdarzony tytułem Członka Honorowego Społecznej Szkoły Polskiej w Baranowiczach i dyplomem uznania od Rady Naczelnej Związku Polaków na Białorusi (1998).

W 2010 r. otrzymał doroczną nagrodę SĄDECCZYZNA im. Szczęsnego Morawskiego za najlepszą publikację dotyczącą dziejów i kultury Sądecczyzny za książkę pt. „Nowosądecka lista katyńska”.

17 września 2010 r. na sesji katyńskiej w Nowym Sączu został uhonorowany przez Radę Miasta Tarczą Herbową Zasłużonych dla Miasta Nowego Sącza. 8 listopada 2019 r. otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Nowego Sącza[7].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Nowosądecka lista katyńska (1991)
  • Sądeccy Generałowie w służbie polskiej i obcej (1993)
  • Cmentarz Komunalny w Nowym Sączu – rejestr zasłużonych (1994)
  • Sądeccy Kawalerowie Virtuti Militari 1918-1920 (1999)
  • Nowosądecka lista katyńska II wydanie (2009)
  • Virtute et armis (2010) współautor Tomasz Podgórski
  • József Fejérváry HONOROWY OBYWATEL NOWEGO SĄCZA (2010)
  • Organizacja „Wolność” (2011)
  • „ Sądecki garnizon i jego żołnierze 1918-1922” (2015)

Ważniejsze artykuły w „Almanachu Sądeckim”:

  • Katyński Suplement 4/1993
  • Generałowie z Sądecczyzny Rodem 2/1994
  • Zapomniani kawalerowie Virtuti Militari 4/1994
  • Sądecka gałąź rodziny Duchów 2/1995
  • Bronisław Pieracki – patriota, żołnierz niezłomny 3/1995
  • Kustroniowcy 4/1995
  • Sądeccy miłośnicy Klio 2/1996
  • Pułkownik Mikołaj Giza 1/1997
  • Stanisław Kasina – sądeczanin, świata obywatel 2/1997
  • Zapomniani kawalerowie Virtuti Militari (cz.II) 3/1997
  • Sądeczanie w sejmie II RP 4/1997
  • Organizacja „Wolność” w 20 Galicyjskim Pułku Piechoty 1/1998
  • Bohaterowie organizacji „Wolność” i ich losy 2/1998
  • Bohaterowie organizacji „Wolność” i ich losy (cz.II) 4/1998
  • Patriotyczny bunt w 32 Pułku Piechoty Obrony Krajowej „Neu Sandez” 1/1999
  • Jerzy Kossowski – żołnierz, pisarz, patriota 4/1999
  • Z „Księgi Małżeństw” duszpasterstwa garnizonu Nowy Sącz 1/2000
  • Jak Sądeczanie z bolszewikami wojowali 2/2000
  • „Księga Ślubów” sądeckiego garnizonu 1864-1889 2/2001
  • Jak Sącz o swoich Katyńczykach pamiętał 3/2001
  • Z Sącza i dla Sącza 2/2002
  • Losy członków organizacji „Wolność” w Wojsku Polskim – 1928 r. 3/2002
  • Losy członków organizacji „Wolność” w Wojsku Polskim w latach 1932-1945 4/2002
  • Sadeccy gimnazjaliści z generalskim wężykiem 1-2/2006
  • Sandecjana Katyniana 3-4/2006
  • Sandecjana w „Dziennikach Rozkazów Wojskowych” 3-4/2007
  • Martyrologium uczniów klasy VIb II Gimnazjum w Nowym Sączu 3-4/2008
  • József Fejérváry HONOROWY OBYWATEL NOWEGO SĄCZA 3-4/2010

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Biogram w Internetowej Encyklopedii Solidarności