Jerzy Widawski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jerzy Widawski (ur. 1896) – polski inżynier, pilot oblatywacz i automobilista.

Biogram[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 12 marca 1896 w Kijowie, w rodzinie Konstantego i Heleny Widawskich. W roku 1917 zdał egzamin maturalny w 8-klasowej szkole średniej w Kijowie i zapisał się na Wydział Budowy Maszyn na lokalnej politechnice. W tym samym roku rozpoczął naukę w szkole mechaników lotniczych 3 Awiacyjnego Parku, którą ukończył po 5 miesiącach.

Po wybuchu rewolucji w Rosji wycofał się z wojska i wyjechał do Warszawy. Po przybyciu na miejsce, w październiku 1918 roku, zapisał się na Politechnikę Warszawską. W listopadzie 1918 roku brał udział w rozbrajaniu Niemców, a 11 listopada wstąpił do Wojska Polskiego jako mechanik lotniczy. Służbę rozpoczął w 1 kompanii Lotniczego Baonu Uzupełnień. Od 6 stycznia do 5 marca 1919 r. służył w 7 Eskadrze Lotniczej działającej na froncie lwowskim. Następnie został odkomenderowany do 4 Eskadry Lotniczej, przydzielonej do Dywizji Litewsko-Białoruskiej, jako szef warsztatów i obserwator lotniczy.

1 czerwca 1919 został awansowany do stopnia sierżanta i skierowany na naukę pilotażu w nowo utworzonej szkole lotniczej w Warszawie, tzw. Francuskiej Szkole Pilotów. Nowemu przydziałowi towarzyszy mianowanie na podchorążego (25 sierpnia). Naukę w szkole pilotażu zakończył 17 lutego 1920, następnie został skierowany na kurs w Wyższej Szkole Lotniczej w Poznaniu, który ukończył 30 maja 1920 i został skierowany do Francuskiej Szkoły Pilotów, w międzyczasie przeniesionej do Dęblina i przemianowanej na Wojskową Szkołę Lotniczą. W szkole pełni funkcję instruktora lotniczego, jednocześnie jest także szefem dywizjonu dziesięciu samolotów Nieuport, nadzoruje też pracę 20 mechaników obsługujących maszyny. Wraz z trzema innymi instruktorami zajmuje się szkoleniem lotniczym od 15 do 20 przyszłych pilotów. Jednocześnie zdobywa pierwsze doświadczenia w lotach doświadczalnych testując w locie nowo wyremontowane samoloty. Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej, 5 maja 1921 wziął bezterminowy urlop z wojska i został przeniesiony do rezerwy w stopniu podchorążego rezerwy.

Już 11 czerwca 1921 zatrudniła go spółka Francopol (Francusko-Polskie Zakłady Samochodowe i Lotnicze), która pod Warszawą miała wybudować fabrykę lotniczą i dostarczać dla polskiej armii myśliwce i bombowce, jednak pracy nie rozpoczął a już 20 czerwca rozpoczął pracę w warszawskiej fabryce amunicji „Pocisk”. Początkowo był technikiem warsztatowym, następnie awansował na sekretarza wicedyrektora fabryki. W związku z uruchomieniem działalności Francusko-Polskich Zakładów Samochodowo-Lotniczych pracuje tam od 20 maja 1922 do marca 1923. W tym czasie otrzymał propozycję podjęcia pracy pilota oblatującego w Centralnych Zakładach Lotniczych na lotnisku mokotowskim.

W okresie od 14 maja 1923 do 23 czerwca 1923 odbył ćwiczenia wojskowe rezerwy swojego rocznika. 1 maja 1925 został wysłany przez Departament IV MSWojsk do Francji w celu przygotowania technicznego samolotów na rajd generała Zagórskiego z Francji do Polski. Po powrocie do kraju 5 września 1925 objął stanowisko kierownika technicznego sekcji doświadczalnej przy Centrali Badań Lotniczych na Mokotowie. W dniu 10 września 1926 ustanowił na samolocie myśliwskim SPAD 61 rekord Polski w prędkości lotu wynoszący 255 km/godz., a 15 września 1926 przy starcie z obciążeniem 1608 kg rekord czasu wznoszenia na 6000 metrów wynoszący 13 minut i 34 sekundy. Był współzałożycielem Aeroklubu Akademickiego w Warszawie, poprzednika Aeroklubu Warszawskiego[1]. Gdy w 1928 roku aeroklub otrzymał od Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej trzy samoloty typu Caudron G.III wraz z subwencją w wysokości 9000 złotych, Widawski został pierwszym kierownikiem utworzonej przy aeroklubie Szkoły Pilotów[1], do końca 1929 przeszkolił sześciu pierwszych pilotów[2]. Wszedł również w skład zarządu Aeroklubu Warszawskiego jako jego wiceprezes.

Jeszcze przez zamachem majowym nawiązał współpracę z Państwowymi Zakładami Lotniczymi (PZL) jako pilot doświadczalny. 26 kwietnia 1926 wykonał pierwszy lot na pierwszym zbudowanym w PZL egzemplarzu całkowicie metalowego samolotu myśliwskiego Wibault 70C1. Następnie oblatywał praktycznie wszystkie prototypy przygotowywane przez PZL. Między innymi w sierpniu 1934 wykonał pierwszy lot na prototypie samolotu PZL.23/I Karaś, we wrześniu 1934 oblatał samolot pocztowo-komunikacyjny PZL.27[3], a 13 grudnia 1936 wykonał pierwszy lot na prototypie samolotu bombowego PZL.37/I Łoś[4][5][6]. Sprawdzał w locie również kolejne wersje tego samolotu wyposażone w inne silniki[7]. W kwietniu 1938 wykonał pierwszy lot na prototypie dwusilnikowego samolotu myśliwskiego PZL.38 Wilk[8], a następnie próbę szybkości na wysokości 100 metrów nad ziemią. W czerwcu 1938 przeprowadził w Grecji obloty dostarczonych tam samolotów PZL.24 G. W sierpniu 1938 wykonał pierwszy lot na prototypie samolotu PZL.46/I Sum[9][10]. W lutym 1939 wykonał pierwszy lot na prototypie nowego samolotu myśliwskiego w układzie dolnopłata PZL.50/I Jastrząb. W dniu 4 lipca 1939 wykonał pierwszy lot na zmontowanym w nowo wybudowanych zakładach PZL WP-2 w Mielcu samolocie PZL.37 Łoś (o numerze fabrycznym 72.193). Miał opinię spokojnego i zrównoważonego pilota szanowanego przez konstruktorów, którym dostarczał praktycznych informacji.

Po wybuchu II wojny światowej uczestniczył w ewakuacji prototypowych samolotów z zagrożonej nalotami niemieckimi Warszawy. 6 września 1939 podczas przelotu na małej wysokości z lądowiska w Popowie Kościelnym do Lwowa wskutek braku paliwa zmuszony był lądować w przygodnym leśnym terenie w okolicach Rawy Ruskiej. Samolot został uszkodzony, ale sam Widawski wyszedł szczęśliwie bez szwanku.

Podczas wojny znalazł się w Wielkiej Brytanii, gdzie wstąpił do Polskich SIł Powietrznych (otrzymał numer służbowy P-76643). Nie dostaje jednak przydziału bojowego i jako pilot Atlantic Ferry Transport Organization przez całą wojnę zajmował się dostarczaniem samolotów z Kanady trasą transatlantycką. Szkolił także pilotów dla RAF w ośrodku szkoleniowym RCAF Jarvis w Kanadzie[11].

Wojnę zakończył w polskim stopniu kapitana i w stopniu Flight Lieutenant w ramach Royal Air Force[12]. 7 maja 1946 zakończył służbę w Polskich Siłach Powietrznych. Od 1947 roku mieszkał w Kanadzie. Na początku lat 80. korespondował z polskim historykiem Edwardem Malakiem.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Tadeusz Malinowski, Marek Masalski, Michał Setlak, Historia Aeroklubu Warszawskiego [w:] Aeroklub Warszawski [online], 2012 [dostęp 2016-03-16].
  2. Witold Rychter, Skrzydlate wspomnienia, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1980, s. 64-65 [dostęp 2016-03-16] (pol.).
  3. Jerzy Konieczny, Kronika lotnictwa polskiego 1241-1945, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1984, s. 88, ISBN 978-83-206-0426-9 [dostęp 2016-03-16] (pol.).
  4. M.N., ​Polacy stworzyli legendarną maszynę bojową, facet.interia.pl, 2013 [dostęp 2016-03-16].
  5. Łukasz Zalesiński, Łoś – polski bombowiec legenda, „Polska Zbrojna”, www.polska-zbrojna.pl, 13 grudnia 2015 [dostęp 2016-03-16].
  6. Powrót “Łosia”, Nowy Dziennik - Polish Daily News [dostęp 2016-03-16].
  7. Janusz Babiejczuk, Jerzy Grzegorzewski, Polski przemysł lotniczy, 1945-1973, Wydawn. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1974, s. 33 [dostęp 2016-03-16] (pol.).
  8. Jerzy Konieczny, Kronika lotnictwa polskiego 1241-1945, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1984, s. 103, ISBN 978-83-206-0426-9 [dostęp 2016-03-16] (pol.).
  9. Samoloty Polskie (autor korporatywny), Samoloty Polskie : Ostatni lot Suma, Samoloty Polskie, 16 września 2012 [dostęp 2016-03-16].
  10. Jerzy Konieczny, Kronika lotnictwa polskiego 1241-1945, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1984, s. 105, ISBN 978-83-206-0426-9 [dostęp 2016-03-16] (pol.).
  11. Józef Smoliński, Polonia obu Ameryk w wojskowo-mobilizacyjnych planach rządu RP na uchodźstwie, Agencja Wydawnicza "Egros", 1998, s. 111, ISBN 978-83-86268-81-8 [dostęp 2016-03-16] (pol.).
  12. Lista Krzystka » Widawski Jerzy, listakrzystka.pl [dostęp 2016-03-16].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • „Polscy piloci doświadczalni” Jerzy Jedrzejewski Wydawnictwo Naukowe Instytutu Lotnictwa 2014 r.
  • www.aeroklubkrakowski.pl/pl/historia.