Juliusz Wilczur-Garztecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Juliusz Wilczur-Garztecki
Data urodzenia 1920-05-066 maja 1920
Data śmierci 2017-04-022 kwietnia 2017
Zawód, zajęcie funkcjonariusz UB, dyplomata, oficer AK, tłumacz, pisarz, krytyk literacki, fotograf
Narodowość polska
Małżeństwo Ewa Urszula Wilczur-Garztecka,
Halina Jabłonowska-Garztecka
Dzieci Marek Garztecki,
Iza Garztecka-Kwiatkowska
Odznaczenia
Medal „Zasłużony dla Fotografii Polskiej”

Juliusz Wilczur-Garztecki właściwie Juliusz Garztecki ps. Wilczur, Ludwik[1], Maks (ur. 6 maja 1920[2], zm. 2 kwietnia 2017[3]) – polski pisarz, krytyk literacki, tłumacz, publicysta, fotograf, oficer Armii Krajowej, pracownik aparatu bezpieczeństwa PRL, agent oraz współpracownik UB, funkcjonariusz GZI WP[4], kapitan WP.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Grób Juliusza Wilczura-Garzteckiego w dniu pogrzebu na Cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie

Absolwent liceum im. Stefana Batorego w Warszawie (rocznik 1938). Uczestnik kampanii wrześniowej, trafił do niewoli niemieckiej, skąd zbiegł. Na przełomie 1939/40 wstąpił do ZWZ[5]. Współzałożyciel miesięcznika „Droga” wydawanego od 1943 podczas okupacji hitlerowskiej. W tym czasie przyjaźnił się z poetą Krzysztofem Kamilem Baczyńskim. Był oficerem kontrwywiadu Armii Krajowej, zastępcą szefa Referatu Politycznego Kontrwywiadu Komendy Głównej Armii Krajowej (kryptonim „Sonda”). Walczył w powstaniu warszawskim. We wrześniu 1944 opuścił szeregi AK i przeszedł do PAL, gdzie został zastępcą szefa II Oddziału KG PAL ds. kontrwywiadu. Po kapitulacji powstania udał się do oflagu II-D Gross Born (nr jeniecki 101669) w celu organizacji Komitetu Demokratycznego Obozu[6].

Po wyzwoleniu obozu wstąpił do wojska i został oficerem politycznym oraz korespondentem wojennym w Głównym Zarządzie Polityczno-Wychowawczym Wojska Polskiego. W 1945 przekazał archiwum kontrwywiadu AK w ręce UB, ujawniając wszystkich znanych sobie pracowników II Oddziału AK[7]. W 1946 pracował w Polskiej Misji Wojskowej w Rzymie, w 1947 przeniesiony do centrali Oddziału II Sztabu Generalnego (wywiad). W 1947 zdemobilizowany, rozpoczął pracę jako wicekonsul w Rzymie, gdzie z ramienia Departamentu VII MBP zajmował się rozpracowaniem środowisk wywiadowczych 2. Korpusu Polskiego[5]. Po dekonspiracji przeniesiony do Paryża na stanowisko wicekonsula i attaché ds. społecznych. W 1949 aresztowany przez UB, zwolniony w 1954[8]. Po uwolnieniu ( z przerwą na okres od 1955-1957) był konfidentem służb specjalnych PRL (od 1957 Służby Bezpieczeństwa PRL jako TW "Maksym")[9]. Współzałożyciel Klubu Krzywego Koła. Od 1957 pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, później zajmował się fotografią, publicystyką i tłumaczeniami. Był członkiem ZPAF-u[10] oraz Fotoklubu Rzeczypospolitej Polskiej[11]. Od 1976 r. uczestniczył w kombinacji operacyjnej Służby Bezpieczeństwa polegającej na powołaniu fikcyjnej organizacji opozycyjnej o charakterze socjalistycznym używającej różnych nazw (Polscy Socjaliści - ogłoszono jej powstanie w 1979r., Polska Partia Socjal-Demokratyczna). Celem operacji było najprawdopodobniej przejęcie kontroli nad żywiołowo powstającymi grupkami odwołującymi się do tradycji polskiego socjalizmu niepodległościowego. Zamiar ten nie udał się m.in. wobec podejrzeń odnośnie Garzteckiego jakie żywił Jan Józef Lipski, jeden z liderów środowiska opozycyjnych socjalistów w PRL. Niemniej grupa istniała aż do końca PRL[12].

W czasie stanu wojennego internowany, najprawdopodobniej w celu uwiarygodnienia jego osoby.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Jego żoną była Ewa Urszula Wilczur-Garztecka będąca współpracownikiem służb specjalnych PRL (ps. "Monika", "Tkanina")[13], syn Marek Garztecki jest dyplomatą i publicystą. Z drugą żoną, aktorką Haliną Jabłonowską, miał córkę Izę Garztecką-Kwiatkowską[14].

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Fotografia rodzinna (1977)
  • Koralowce
  • Armia Krajowa za i przeciw (2006)

Tłumaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Powstańcze Biogramy - Juliusz Garztecki
  2. Dane według: Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego, tom 5. Redaktor naukowy Piotr Rozwadowski. Dom Wydawniczy „Bellona”, Warszawa 2002. ​ISBN 83-11-09261-3
  3. Parafia Ewangelicko-Reformowana w Warszawie: Ogłoszenia 9 kwietnia 2017 r.
  4. Biuletyn Informacji Publicznej IPN (pol.). W: Dane osoby z katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa [on-line]. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2017-06-16].
  5. a b Bogusław Polak, Komunistyczna agentura przeciwko 2. Korpusowi Polskiemu, Kombatant nr 6/2008
  6. IPN BU 01703/45, k. 14-17
  7. IPN BU 2264/1433, k. 53
  8. IPN BU 01703/45, k. 21v
  9. P. Ceranka "Sprawa o kryptonimie Kwadrat" w: "Zeszyty Historyczne" nr 152, 2005, zob.http://static.kulturaparyska.com/attachments/5a/29/67b74431b81a42746d4993a3207a62cd701c10b1.pdf
  10. ZPAF - OKRĘG WARSZAWSKI - Aktualni członkowie Okręgu Warszawskiego ZPAF, 29 czerwca 2012 [dostęp 2018-11-10] [zarchiwizowane z adresu 2012-06-29].
  11. Członkowie - spis wg nr legitymacji. Strona oficjalna FOTOKLUBU RP, web.archive.org, 8 lutego 2018 [dostęp 2018-12-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-02-08].
  12. Szczepański Tomasz, Antykomunistyczni socjaliści w PRL 1976-1989, „Gazeta Polska”, (6 I 2010)., 6 stycznia 2010.
  13. P. Ceranka "Sprawa o kryptonimie Kwadrat" w: "Zeszyty Historyczne" nr 152, 2005, zob.http://static.kulturaparyska.com/attachments/5a/29/67b74431b81a42746d4993a3207a62cd701c10b1.pdf
  14. Nekrolog. nekrologi.wyborcza.pl
  15. Wyróżnieni medalami przez Kapitułę Fotoklubu RP - lista. Strona oficjalna FOTOKLUBU RP, fotoklubrp.org [dostęp 2019-04-17].
  16. Komisja Fotografii Krajoznawczej ZG PTTK, web.archive.org, 15 marca 2018 [dostęp 2020-04-22] [zarchiwizowane z adresu 2018-03-15].