Jurij Stiekłow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jurij Stiekłow. Znaczek Poczty ZSRR 1973

Jurij Michajłowicz Stiekłow, właśc. Owszyj Moisiejewicz Nachamkis (ros. Ю́рий Миха́йлович Стекло́в (Овший Моисеевич Нахамкис), ur. 15 sierpnia 1873 w Odessie, zm. 15 września 1941 w Saratowie) – rosyjski historyk, dziennikarz, publicysta, działacz socjaldemokratyczny i komunistyczny.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w żydowskiej rodzinie mieszczańskiej, od 1888 związany z ruchem rewolucyjnym. Wydalony za nieprawomyślność polityczną z siódmej klasy gimnazjum, ukończył je eksternistycznie w 1891 i rozpoczął studia na Uniwersytecie Kijowskim. W 1894 związał się z socjaldemokracją. W 1894 po rozbiciu organizacji w Odessie został aresztowany i zesłany na dziesięć lat do obwodu jakuckiego, gdzie w latach 1897-99 odbył służbę wojskową. W końcu 1899 uciekł ze zsyłki zagranicę. Wstąpił do Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (SDPRR), po rozłamie w partii (1903) był pozafrakcyjnym socjaldemokratą, 1900 poznał Lenina i dołączył do grupy "iskrowców". W 1905 wrócił do Rosji, uczestnik rewolucji 1905-1907, w grudniu 1905 podczas ostatniego posiedzenia Petersburskiej Rady Delegatów Robotniczych(ros.) aresztowany przez policję, spędził pół roku w więzieniu. Publikował w pismach bolszewików: Социал-демократ, Звезда, Правда, Просвещение. W latach 1908-1910 studiował na Uniwersytecie Petersburskim. W 1910 ponownie aresztowany na polecenie premiera Piotra Stołypina. Postawiony przed wyborem: trzyletnie zesłanie, lub wyjazd zagranicę - wyjechał do Francji. Wykładał w szkole partyjnej w Longjumeau k. Paryża, współpracował z rosyjską i niemiecką prasą socjaldemokratyczną.

Po wybuchu I wojny światowej po krótkotrwałym uwięzieniu w Niemczech powrócił do Rosji. W latach 1914-1916 studiował ponownie na Uniwersytecie Petersburskim, kończąc w 1916 Wydział Prawa. Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu w 1917 był członkiem Komitetu Wykonawczego Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich jako członek frakcji międzydzielnicowców Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (SDPPR). 2 marca?/15 marca 1917 w imieniu Komitetu Wykonawczego Rady przełożył Piotrogrodzkiej Radzie Delegatów do zatwierdzenia ośmiopunktowe porozumienie z Komitetem Tymczasowym Dumy w sprawie warunków powołania Rządu Tymczasowego[1]. Od marca do maja 1917 pierwszy redaktor naczelny gazety Izwiestija, organu Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich (zastąpiony w maju przez Fiodora Dana, który sprawował funkcję do 8 listopada 1917).

Po przewrocie bolszewickim (rewolucji październikowej) bolszewik, od listopada 1917 do 25 czerwca 1925 ponownie redaktor gazety "Izwiestija" - już jako organu Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego (WCIK). W 1918 pracował w komisji opracowującej konstytucję RFSRR, podczas wojny domowej często jeździł na front w pociągu agitacyjnym. W listopadzie 1918 został przewodniczącym Centralnej Rady Związku Dziennikarzy. W 1918 wydał szereg prac preparujących historię międzynarodowego ruchu socjalistycznego w duchu komunistycznym, od 1928 do listopada 1935 przewodniczący Komitetu ds. Kierowania Szkołami i Instytucjami Edukacyjnymi przy Centralnym Komitecie Wykonawczym (CIK) ZSRR, jeden z twórców pism "Nowyj Mir", "Krasnaja Now'", szef pisma "Sowietskoje Stroitielstwo". Autor prac o historii marksizmu, m.in. "Internacyonał 1884-1914" (1918), "Karl Marks" (1918), "Borcy Za Socyalizm", w których za główne zadanie stawiał popularyzację marksizmu, często zwulgaryzowanego. Po listopadzie 1935 zajmował się publicystyką.

W okresie wielkiej czystki 3 lutego 1938 aresztowany przez NKWD. 23 kwietnia 1938 postanowieniem OSO przy Kolegium NKWD ZSRR skazany na 8 lat łagru pod zarzutem działalności kontrrewolucyjnej. Więziony w izolacji, pracował nad uzupełnieniem książki o Czernyszewskim. 22 maja 1941 napisał list do Stalina z prośbą o uwolnienie, jednak bez skutku. Po ataku III Rzeszy na ZSRR ewakuowany z moskiewskiej Łubianki do Saratowa, gdzie zmarł w szpitalu więziennym[2].

W czerwcu 1956 pośmiertnie zrehabilitowany.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Richard Pipes, Rewolucja Rosyjska, Warszawa 1994; Wyd.PWN; ​ISBN 83-01-11521-1​ s. 238.
  2. Aleksander Wat, Mój wiek, Rozdz. XXXIV Opowiedzcie w Polsce, jak umierał stary Stiekłow, Warszawa 1991, wyd. Czytelnik, ​ISBN 83-07-02054-9​, s. 208-213.

Prace[edytuj | edytuj kod]

  • Н. Г. Чернышевский. Его жизнь и деятельность. Sankt Petersburg 1909
  • Прудон, Piotrogród 1918
  • Поль Лафарг, Piotrogród 1918
  • Первый Интернационал, Moskwa 1923, wyd. Gosizdat

Bibliografia, linki[edytuj | edytuj kod]