Kalikst I (patriarcha Konstantynopola)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kalikst I
Κάλλιστος Α
Kraj działania Cesarstwo Bizantyńskie
Data i miejsce śmierci 1363
Konstantynopol
patriarcha Konstantynopola
Okres sprawowania od 1350
do 1354
patriarcha Konstantynopola
Okres sprawowania od 1355
do 1363
Wyznanie chrześcijaństwo
Kościół Patriarchat Konstantynopolitański
Wybór patriarchy 1350 i 1355

Kalikst I (gr,: Κάλλιστος Α, Kallistos I, zm. 1363) – patriarcha Konstantynopola od 1350 do 1354 oraz od 1355 do 1363.

Życie[edytuj | edytuj kod]

10 czerwca 1350 Kalikst, mnich z góry Athos, znany hezychasta, « uparty i nieuczony », został wybrany następcą patriarchy Izydora. Na prośbę Jana VI Kantakuzena, zwołał 27 maja 1351 synod w pałacu blacherneńskim, który trwał 15 dni[1]. Mimo że cesarz, który przewodniczył obradom, życzył sobie, żeby « antypalamici » reprezentowani przez Nicefora Gregorasa mogli się swobodnie wypowiadać, synod doprowadził do zwycięstwa doktryny Grzegorza Palamasa. Na ostatniej sesji, 9 czerwca, odczytano w całości decyzje podjęte na synodach 1341 i 1347 roku; Kalikst zaproponował dysydentom powrót na stanowiska, a gdy arcybiskup Efezu i Gano odmówili zmiany swoich poglądów, zostali osadzeni a ich zwolenników uwięziono[2].

W 1353 roku, zaniepokojony próbą złamania przez Jana VI Kantakuzena, złożonej w 1347 roku, obietnicy respektowania prawa Jana V Paleologa do tronu, Kalikst odmówił koronacji syna cesarza Mateusza Kantakuzena. Został wówczas zesłany na wyspę Tenedos, skąd zbiegł do Jana V. Po kilku miesiącach Jan VI Kantakuzen zastąpił Kaliksta Filoteuszem Kokkinem, który okazał się bardziej ugodowy[3][4].

Po objęciu władzy przez Jana V Kalikst powrócił na tron patriarszy. W okresie swego drugiego patriarchatu sprzeciwiał się cesarskim planom zawarcia unii kościelnej. Dbając o przywileje patriarchatu starał się przywrócić zwierzchnictwo Konstantynopola nad Kościołem bułgarskim. Przeciwstawiał się tendencjom do tworzenia Kościołów narodowych. W homiliach i mowach dogmatycznych propagował hezychazm[5]. Pod koniec życia wziął udział w poselstwie do Serbów w celu zawarcia przymierza antytureckiego. Przyjęła go wówczas w Seres cesarzowa Helena, wdowa po Stefanie Duszanie. Spotkanie to nie przyniosło jednak żadnych rezultatów. Kalikst zmarł w sierpniu 1363[6].

Pisma[edytuj | edytuj kod]

Oprócz pism polemicznych w obronie hezychazmu, między innymi skierowanych przeciw Niceforowi Gregorasowi, Kalikst pozostawił też homilie o treści etycznej, ascetycznej i pastoralnej. W żywotach świętego Grzegorza Synaity (wyd. po grecku w 1896 w Petersburgu) i Teodozjusza Tyrnowskiego (wyd. w j. staroserbskim w 1904 przez W. Złatarskiego) ukazał dzieje Kościoła po upadku Bizancjum, spory pomiędzy hezychastami a ich przeciwnikami i żywe wciąż jeszcze wśród Bułgarów kulty pogańskie. Wśród nie wydanych dzieł Kaliksta I pozostaje 50 homilii z manuskryptu Chilandar 8 z XV wieku, 13 homilii oraz enkomion ku czci Jana IV Postnika zachowane w 5 manuskryptach z XIV–XVI wieku, homilia na Podwyższenie Krzyża Świętego. Homilie występujące pod jego imieniem w języku słowiańskim są autorstwa patriarchy Jana IX Agapeta[7]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Louis Bréhier: Vie et mort de Byzance. s. 361.
  2. Donald Nicol: Les derniers siècles de Byzance. s. 256–257.
  3. Donald Nicol: Les derniers siècles de Byzance. s. 263–264.
  4. Louis Bréhier: Vie et mort de Byzance. s. 363.
  5. Wacław Hryniewicz: Kalikst I. W: Encyklopedia katolicka. T. 8. s. 383.
  6. Louis Bréhier: Vie et mort de Byzance. s. 369.
  7. Wacław Hryniewicz: Kalikst I. W: Encyklopedia katolicka. T. 8. s. 384.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Louis Bréhier: Vie et mort de Byzance. Paryż: Albin Michel, 1969.
  • Wacław Hryniewicz: Kalikst I. W: Encyklopedia katolicka. T. 8. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2000, s. 383–384.
  • Donald Nicol: Les derniers siècles de Byzance. Paryż: éditions Texto, 2008.