Kamienica Pod Okrętem w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kamienica Pod Okrętem w Warszawie
Obiekt zabytkowy nr rej. 565 z 1 lipca 1965 roku
Ilustracja
Kamienica Pod Okrętem – płaskorzeźba żaglowca
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ulica Świętojańska 31
Typ budynku Kamienica
Zniszczono 1944
Odbudowano 1949–1955
Pierwszy właściciel nieznany
Kolejni właściciele  
  • Dembalowie
  • Andrasiowicze
  • Mateusz Świetlik
  • Bartłomiej Gólno
  • rodzina Zalewskich
  • rodzina Czempińskich
  • rodzina Łyszkiewiczów
  • Greyber
  • rodzina Hengiel
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Kamienica Pod Okrętem w Warszawie
Kamienica Pod Okrętem w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kamienica Pod Okrętem w Warszawie
Kamienica Pod Okrętem w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Kamienica Pod Okrętem w Warszawie
Kamienica Pod Okrętem w Warszawie
Ziemia52°14′56,62″N 21°00′44,73″E/52,249061 21,012425
Wygląd reliefu przed zniszczeniem kamienicy
wejście do kamienicy Pod Okrętem

Kamienica Pod Okrętemkamienica przy ulicy Świętojańskiej 31 na warszawskim Starym Mieście. Swoją nazwę zawdzięcza płaskorzeźbie okrętu, umieszczonej nad wejściem.

Jej historia sięga XV wieku, a od 1645 roku była domem murowanym. Była bardzo dobrze znana wszystkim warszawiakom w czasach przedwojennych, a po odbudowie Starego Miasta na powrót stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych kamienic Starówki w Warszawie dzięki odrestaurowaniu charakterystycznej płaskorzeźby.

Ulica Świętojańska[edytuj | edytuj kod]

Ulica Grodzka[edytuj | edytuj kod]

Wytyczona przy lokacji miasta w 1408 roku, obecna ulica Świętojańska była zaledwie leśnym traktem, którym kupcy przewozili swe towary między dwoma ważnymi miastamiCzerskiem i Zakroczymiem. Była również częścią głównego szlaku komunikacyjnego miasta, przebiegająca od rynku do grodu – stąd początkowa (stosowana w XV oraz w XVII wieku) nazwa: Grodzka lub Zamkowa. Wzdłuż drogi powstawały gospody i drewniane domy mieszkalne, które przekształciły się później w kamienice. W tamtych czasach była najludniejszą i jedną z najważniejszych – o ile nie najważniejszą – ulicą miasta.

Ulica Świętego Jana[edytuj | edytuj kod]

Od momentu wybudowania kościoła kolegiackiego pod wezwaniem św. Jana (obecnie archikatedra przy ul. Świętojańskiej 8) w XVIII wieku do początków XX wieku utrwalała się nazwa Święto Jańska. Po roku 1900 zaczęto stosować pisownię łączną. W latach trzydziestych wyasfaltowano ulicę i wyposażono ją w lampy gazowe. Usunięto też sklepowe szyldy, które ją szpeciły. Przy ul. Świętojańskiej mieściła się wówczas ambasada Rumunii. Podczas odbudowy powojennej odrestaurowano większość fasad oraz przywrócono brukowanie.

Kamienica[edytuj | edytuj kod]

Oryginalna kamienica[edytuj | edytuj kod]

Stwierdzenie oryginalnego wyglądu czy planu budynku, stojącego w miejscu obecnej kamienicy Pod Okrętem jest niemożliwe, ponieważ najwcześniejsze domy na parceli obecnie oznaczonej numerem 31 mogły tam powstać już za czasów Władysława Jagiełły. Drewniane gospody, chaty drwali i myśliwych rozciągały się wzdłuż każdego uczęszczanego traktu. Czasami były palone, burzone czy przenoszone, czasem właściciel doprowadzał je do tak złego stanu, że się rozpadały, a niebaczny gospodarz musiał wybudować sobie nowy dom. Nie sposób więc stwierdzić z całą pewnością, kiedy powstał najwcześniejszy budynek w tym miejscu. Najwcześniejszy znany budynek wzniesiony w tym miejscu to dom Dzerdzochowski, wybudowany w 1494 roku. Był to drewniany budynek, który dopiero w 1617 roku, gdy przeszedł we własność złotnika Andrzeja Zalewskiego, został częściowo podmurowany, a w następnym roku zyskał murowaną ścianę boczną (dzięki pracom murarskim przy ul. Świętojańskiej 33, należącej do Stobieckiego). Wówczas miała numer 29.

Całkowicie murowana kamienica stanęła w tym miejscu już w 1642 roku dzięki remontowi, przeprowadzonemu przez Stanisława Zalewskiego, syna Andrzeja, który także był złotnikiem, lecz niedługo później – bo już w 1669 roku – spłonęła w pożarze. Po odbudowie dodano do portalu hierogram IHS. w XVIII wieku zwieńczono portal płaskorzeźbą okrętu i wybudowano oficynę od strony ulicy Piwnej. Oficyna ta została połączona z kamienicą frontową piętrowym gankiem.

Czasy świetności[edytuj | edytuj kod]

W 1743 roku kamienica frontowa była czterokondygnacyjną, trójosiową budowlą, a jedenaście lat później, w 1754 r., otworzono w jej wnętrzu jedną z najsłynniejszych winiarni w Warszawie. Wówczas stała się jedną z najbardziej znanych kamienic Starego Miasta. Między 1869 i 1886 rokiem w kamienicy „Pod Okrętem” prowadzone były prace budowlane o bliżej nieokreślonym celu. Wiadomo tylko, że ich wykonawcą był Dobromysław. Na przełomie wieku XIX i XX wieku stanowiła jednolitą całość z kamienicą numer 29 – dwa budynki były połączone przejściem między podwórzami a ich fasady zostały ujednolicone: wstawiono jednolite kamienne obramowania okien i drzwi oraz otynkowano je na ten sam kolor.

Odbudowa powojenna[edytuj | edytuj kod]

Podczas powstania warszawskiego wszystkie kamienice wzdłuż ulicy Świętojańskiej uległy znacznym zniszczeniom. Z kamienicy Pod Okrętem zostały tylko piwnice, fragment fasady do wysokości parteru, niewielka część murów konstrukcyjnych i sklepień parteru. Kamienica została odbudowana w latach 1949-1955 według projektu architekta Stefana Krasińskiego. Zrekonstruowano przedwojenną fasadę kamienicy i zachowano układ wnętrz parteru. Powstała czteropiętrowa, trzytraktowa kamienica o trójosiowej fasadzie. Odtworzono także boniowany, półkolisty kamienny portal i zwieńczono go gipsową płaskorzeźbą. Ta charakterystyczna płaskorzeźba okrętu, unoszącego się na falach nad renesansowym portalem kamienicy, była godłem znajdującego się tam składu winnego, dobrze znanego w całej Warszawie w czasach swojej świetności.

Kolejni właściciele[edytuj | edytuj kod]

Kamienica często zmieniała swoich właścicieli od czasów jej wybudowania. Kolejni jej właściciele to:

  • 1494 – ?
  • 1505–1538 – rodzina Dambalów (lub Dębalów), siodlarze
  • 1538–1565 – Andrasiowicz, postrzygacz
  • 1565–1579 – Mateusz Swietlik, cyrulik
  • 1579–lata 1590. – Bartłomiej Gólno, kuśnierz
  • lata 1590.–1617 – Andrzej Zalewski, złotnik
  • 1617–1642 – Stanisław Zalewski, złotnik
  • 1642–XVIII w. – Ambroży Czempiński
  • Łukasz Łyszkiewicz, kupiec
  • do 1743 – Michał Łyszkiewicz, bankier
  • 1743–1754 – pani Greyber
  • po 1754 – Tomasz Hangiel, kupiec winny

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy: przewodnik. Warszawa: PWN, 1963ISBN 83-89394-06-5​.
  2. Adam Dylewski: Warszawa i okolice. Bielsko-Biała: Pascal, 2008, ​ISBN 978-83-7513-139-0​.
  3. Jerzy Lileyko, Najcenniejsze Zabytki Warszawy, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1989, ISBN 83-03-02485-X, OCLC 834092485.