Kanopos

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kanopos
Κάνωπος
ilustracja
Państwo  Egipt
Położenie na mapie Egiptu
Mapa lokalizacyjna Egiptu
Kanopos
Kanopos
Ziemia31°18′12″N 30°05′00″E/31,303333 30,083333

Kanopos (stgr. Κάνωπος Kanopos lub stgr. Κάνωβος Kanobos, łac. Canopus) – starożytne miasto na śródziemnomorskim wybrzeżu Egiptu, w północno-zachodniej delcie, niedaleko Heracleum[1]. Obecnie Abu Kir leżące ok. 25 km na północny wschód od Aleksandrii[2].

Według greckiej legendy zostało założone przez króla spartańskiego Menelaosa, który wracając spod Troi stracił u wybrzeży Egiptu nawigatora jednego ze swoich okrętów Kanoposa[3] (Tacyt, Roczniki II.60).

Kanopos w czasach przedgreckich[edytuj | edytuj kod]

Obok etymologii legendarnej istnieje teoria zakładająca, że nazwa wywodzi się od imienia boga czczonego w mieście jeszcze w czasach staroegipskich[4]. Jego położenie wraz z Peluzjum i Cercasorus wykorzystane zostało przez Herodota do opisania granic delty[5] (Dzieje II.15). Miasto było również głównym egipskim portem do czasów budowy Aleksandrii. Od Kanopos pochodziła nazwa najbardziej wysuniętej na zachód odnogi i ujścia Nilu, przez które musiał przepływać każdy statek handlowy wpływający z otwartego morza[6] (Dzieje II.179). W trakcie prac archeologicznych, w mieście znaleziono naczynia przypominające słoje z przykrywką w kształcie głowy ludzkiej lub zwierzęcej[7] (zawierały wnętrzności zmumifikowanych zmarłych, od nazwy miasta pojemniki nazwano kanopami[8]).

Okres grecko-rzymski[edytuj | edytuj kod]

W okresie hellenistycznym jedno z głównych miejsc kultu Serapisa, według Strabona znane z licznych uzdrowień[9] (Geografia XVII.1.17). W 238 p.n.e. za rządów Ptolemeusza III Euergetesa odbył się tu synod egipskich kapłanów, który skutkował wydaniem tzw. Dekretu z Kanopos[10][11] reformującego kalendarz w sposób uwzględniający rok przestępny[12]. Dzięki pracom archeologicznym odkryto stelę z zapisem dekretu w dwóch językach egipskim i greckim oraz trzech zapisach hieroglificznym, demotycznym i greckim, stanowiącą obok Kamienia z Rosetty podstawę do odczytania pisma egipskiego[13].

W literaturze rzymskiej Kanopos było opisywane jako miejsce wystawnego trybu życia oraz przysłowiowej niemoralności i złego prowadzenia[14][15][16] (Strabo Geografia XVII.1.16, Seneka List 51. do Lucjusza, Juwenalis Satyra VI). W pierwszej połowie II wieku n.e. cesarz Hadrian kazał wybudować sobie willę w Tivoli, w której basen i Serapejon zostały wybudowane na wzór kanopijskich[17][18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. The Gography of Strabo with an English Translation by H.L.Jones (Vol.VIII). Cambridge Mass., Londyn: Harvard University Press, William Heinemann Ltd., 1967, s. 13, seria: Loeb Classical Library.
  2. W.W.How, J.Wells: A Commentary on Herodotus (II.15). Project Gutenberg, 2008.
  3. The Annals of Tacitus Book I-VI. An English Translation with Introduction, Notes and Maps by G.G.Ramsay. Londyn: John Murray, 1904, s. 160-161.
  4. The Natural History of Pliny Vol.1 Translated with Notes and Illustrations by J.Bostock and H.T.Riley. Londyn: Henry G. Bohn, 1855, s. 420.
  5. Herodotus: The Histories, with an English translation by A.D.Godley (Book II.15). Cambridge: Harvard University Press, 1920.
  6. Herodotus: The Histories, with an English translation by A.D.Godley (Book II.179).
  7. L.Schmitz: Canobus. W: Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology (pod red. W.Smitha). Boston: Little, Brown and Co., 1867, s. 595.
  8. M.L.Bierbrier: Historical Dictionary of Ancient Egypt. Lanham, Toronto, Plymouth: The Scarecrow Press, Inc., 2008, s. 44, seria: Historical Dictionaries of Ancient Civilizations and Historical Eras, No. 22. ISBN 978-0-8108-5794-0.
  9. The Gography of Strabo with an English Translation by H.L.Jones (Vol.VIII). s. 63.
  10. The Canopus Decree (ang.). W: Ancient Egyptian texts [on-line]. reshafim.org.il. [dostęp 2013-08-04].
  11. Decree of Canopus translated by S.Birch. W: Records of the Past Being English Translations of the Assyrians and Egyptians Monuments (Vol.VIII). Londyn: Samuel Bagster and Sons, 1874-1881, s. 81.
  12. The Canopic reform (ang.). W: Egyptian Dates [on-line]. tyndalehouse.com. [dostęp 2013-08-04].
  13. The Rosetta Stone and the Stele of Canopus (ang.). W: Internet Sacred Texts Archive [on-line]. sacred-texts.com. [dostęp 2013-08-04].
  14. The Gography of Strabo.... s. 61.
  15. Seneca: Letter 51. On Baiae and morals (ang.). W: Moral letters to Lucilius [on-line]. en.wikisource.org. [dostęp 2013-08-04].
  16. Juvenal: Satire VI (ang.). W: Satires by Juvenal, translated by G. G. Ramsay [on-line]. en.wikisource.org. [dostęp 2013-08-04].
  17. N. Grimal: Dzieje starożytnego Egiptu. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2004, s. 394. ISBN 83-06-02917-8.
  18. The Canopus (ang.). W: Welcome to Hadrian's Villa [on-line]. stuff.mit.edu. [dostęp 2013-08-04].