Kaplica Czartoryskich na Wawelu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kaplica Męki Pańskiej w Krakowie
Distinctive emblem for cultural property.svg A7 (nr rej. wzgórza wawelskiego)
Kaplica publiczna
Ilustracja
Wnętrze kaplicy
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Miejscowość Kraków
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Parafia archikatedralna św. Stanisława BM i św. Wacława w Krakowie
Wezwanie Męki Pańskiej
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Kaplica Męki Pańskiej w Krakowie
Kaplica Męki Pańskiej w Krakowie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kaplica Męki Pańskiej w Krakowie
Kaplica Męki Pańskiej w Krakowie
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kaplica Męki Pańskiej w Krakowie
Kaplica Męki Pańskiej w Krakowie
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Kaplica Męki Pańskiej w Krakowie
Kaplica Męki Pańskiej w Krakowie
Ziemia50°03′17,11″N 19°56′06,21″E/50,054753 19,935058

Kaplica pod wezwaniem Męki Pańskiej, zwana Czartoryskich, pierwotnie kapitularzrzymskokatolicka świątynia o charakterze zabytkowym, należąca do parafii archikatedralnej św. Stanisława BM i św. Wacława w Krakowie[2]. Jest jedną z kaplic publicznych bazyliki archikatedralnej św. Stanisława BM i św. Wacława w Krakowie na Wawelu. Znajduje się w przyziemiu wieży Zegarowej, przy północnej nawie bocznej katedry, na zachód od sieni, prowadzącej do kapitularza.

Z początku kaplica pełniła funkcję kapitularza katedralnego, przeniesionego w XVII w. do osobnego budynku. Na mauzoleum rodowe Czartoryskich zaadaptowano ją w XIX w. Wówczas także przebito wejście do pomieszczenia po dawnej kaplicy Hinczy z Rogowa, w której to zrobiono zejście do Grobów Królewskich.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wybudowaną ok. 1364 r. wieżę zegarową przeznaczono na kapitularz w 1420 r. W 2. ćwierci XV w. pomieszczenie nakryto sklepieniem, a z zewnątrz dolną kondygnację wieży pokryto kamiennym laskowaniem. Kapitularz poniesiono do nowego budynku ok. 1603 r.[3] W latach 1873–1884 wnętrze przekształcono na kaplicę sumptem księcia Władysława Czartoryskiego, według projektu Teofila Żebrawskiego. Wówczas postawiono obecny ołtarz, na mensie którego ustawiono nastawę w formie tryptyku, wykonaną przez Władysława Brzostowskiego. Wykorzystał on przy tym rzeźby Stanisława Stwosza, pochodzące z tzw. tryptyku Jana Olbrachta z 1501 r. (kaplica Jana Olbrachta), a pozyskane przez księcia Władysława Czartoryskiego. Epitafium Czartoryskiego wykonał Antoni Madeyski. Kolejnej, acz ostatniej przebudowy dokonał architekt Zygmunt Hendel w 1906 r. W 1909 r. Karol Maszkowski wykonał obecną polichromię sklepienia, a rok później wstawiono kratę projektu Zygmunta Hendla.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Bryłę kaplicy tworzy kondygnacja dolna wieży Zegarowej na kwadratowym rzucie. Elewacja pokryta jest kamiennym laskowaniem. Do wnętrza prowadzi neogotycka krata z posążkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Przy ścianie północnej znajduje się ołtarz. W tryptyku umieszczone są późnogotyckie rzeźby. W części środkowej usytuowano ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa oraz Najświętszą Maryję Pannę, św. Jana Ewangelistę, św. Stanisława ze Szczepanowa i św. Piotra Apostoła, polecających Ukrzyżowanemu klęczącego króla Jana I Olbrachta. Na skrzydłach umiejscowiono sceny Męki Pańskiej. Na ścianie wschodniej znajduje się epitafium księcia Władysława Czartoryskiego i wejście do Grobów Królewskich, natomiast na zachodniej otwór okienny. Kaplica nakryta jest sklepieniem gwiaździstym, pokryte polichromią. W zwornikach znajdują się herby Polski, kapituły krakowskiej i Dębno kard. Zbigniewa Oleśnickiego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wówczas powstała wieża Zegarowa.
  2. Parafia Archikatedralna św. Stanisława BM i św. Wacława
  3. Michał Rożek, Katedra Wawelska w XVII wieku. Wydanie pierwsze. Wydawnictwo Literackie. Kraków 1980. ​ISBN 83-08-00198-X

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czyżewski, Krzysztof J., Królewska Katedra na Wawelu. Przewodnik. Wydanie poprawione. Wydawnictwo św. Stanisława BM Archidiecezji Krakowskiej. Kraków 2002. ​ISBN 83-88971-37-9
  • Kuczman, Kazimierz. Wzgórze wawelskie. Przewodnik. Wydanie drugie. Kraków 1988.
  • Rożek, Michał. Krakowska katedra na Wawelu. Przewodnik dla zwiedzających. Wydanie trzecie. Wydawnictwo św. Stanisława BM Archidiecezji Krakowskiej. Kraków 1989.