Kaplica Jana Olbrachta na Wawelu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kaplica Bożego Ciała
i św. Andrzeja w Krakowie
Distinctive emblem for cultural property.svg A7 (nr rej. Wzgórza Wawelskiego)
kaplica
Ilustracja
Kaplica Jana Olbrachta od zewnątrz
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Miejscowość Kraków
Wyznanie katolickie
Kościół Kościół łaciński
Parafia archikatedralna św. Stanisława BM i św. Wacława w Krakowie
Wezwanie Bożego Ciała i świętego Andrzeja Apostoła
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Kaplica Bożego Ciała i św. Andrzeja w Krakowie
Kaplica Bożego Ciała
i św. Andrzeja w Krakowie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kaplica Bożego Ciała i św. Andrzeja w Krakowie
Kaplica Bożego Ciała
i św. Andrzeja w Krakowie
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kaplica Bożego Ciała i św. Andrzeja w Krakowie
Kaplica Bożego Ciała
i św. Andrzeja w Krakowie
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Kaplica Bożego Ciała i św. Andrzeja w Krakowie
Kaplica Bożego Ciała
i św. Andrzeja w Krakowie
Ziemia50°03′16,38″N 19°56′08,72″E/50,054550 19,935756
Tumba Jana Olbrachta

Kaplica króla Jana I Olbrachta, pod wezwaniem Bożego Ciała i świętego Andrzeja Apostoła – jedna z dziewiętnastu kaplic Katedry Wawelskiej. Znajduje się w południowym ramieniu ambitu, pomiędzy kaplicami Zadzika i Załuskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obiekt powstał z podzielenia kaplicy bpa Grota (pw. św. Jana Ewangelisty) po 1501 na pomieszczenie kaplicy grobowej dla króla Jana I Olbrachta. Ufundowała ją królowa Elżbieta Rakuszanka, matka Olbrachta. W 1758 umieszczono tu nowy ołtarz.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Nagrobek Jana Olbrachta[edytuj | edytuj kod]

Przy zachodniej ścianie mieści nagrobek Jana I Olbrachta. Składa się on z tumby i architektonicznego obramienia. Tumbę o cechach gotyckich wykonał Stanisław Stwosz lub Jorg Huber z Passawy. Sama tumba jest jeszcze późnogotycka, ma formę skrzyni wykonanej z czerwonego marmuru. Spoczywająca na niej pulpitowa płyta z wizerunkiem zmarłego w zbroi i płaszczu koronacyjnym wykazuje wpływ sztuki Wita Stwosza.

Obramienie w formie łuku triumfalnego wykonał w latach 1502-1505 Franciszek Florentczyk. Obramienie nagrobka stanowi jedno z pierwszych świadectw renesansu w Polsce i zapoczątkowuje nową epokę w polskiej sztuce sepulkralnej. Pomnik Jana Olbrachta nawiązuje do florenckiego typu arkadowych nagrobków przyściennych, których przykładem jest pomnik Leonarda Bruniego, wzniesiony przez Bernarda Rosselina w kościele Sta Croce po 1444 r. Jednakże w porównaniu z pierwowzorem nagrobek Olbrachta ma inne proporcje wynikające ze znacznej głębokości wnęki oraz parzyste pilastry po bokach. Umiejscowienie królewskiego pomnika w arkadzie nie było w katedrze na Wawelu nowością ( tak usytuowano baldachimowe nagrobki Władysława Łokietka, Kazimierza Wielkiego i Władysława Jagiełły).

Obramienie tumby Olbrachta różni się stylistycznie od międzynawowych arkad katedry. Wnęka w kaplicy, stanowiąc integralną część pomnika, zastępuje tu baldachim i tworzy nowy zespół ideowo-artystyczny. W miejsce pojedynczego łuku zastosowano system dwóch koncentrycznych, a zarazem przenikających się arkad, uformowanych przez parzyste pilastry i podwójną archiwoltę, rozdzielonych plecionkowym ornamentem, połączonych natomiast cokołem, belkowaniem i konsolą spinającą szczyt pomnika. Arkada wewnętrzna tworzy łuk wnęki, natomiast zewnętrzna obramia boczne przestrzenie.

Układ dwóch arkad służył celowi gloryfikacji zmarłego wyrażonemu w napisie na tumbie. Według inskrypcji monarcha wsławił się w dwóch okolicznościach, w czasie pokoju i wojny, był pace et bello claris. Zgodnie z tym dualistycznym wyróżnieniem wprowadzono w ornamentacji pomnika tematyczny podział na dwie arkady. W arkadzie wewnętrznej znalazły się motywy przywołujące na myśl pokój: płyciny jej pilastrów wypełniły kandelabrowe układy waz z owocami, kłosów, zniczów, podniebienie archiwolty zaakcentowano laurowym wieńcem. W arkadzie zewnętrznej na pilastrach zawisły panoplia ze skrzyżowanymi tarczami, które powtórzono także w kasetonach sklepienia.

Wywyższenie osoby monarchy dodatkowo akcentuje ornamentacja części łączących arkady: girlandy cokołu, rogi obfitości fryzu belkowania, akantowe wypełnienia płycin tła oraz zespół tarcz herbowych domu Habsburgów i Wielkiego Księstwa Litewskiego w lunecie z centralnie umieszczonym orłem, dodatkowo uhonorowanym wieńcem. Jest to zaczerpnięty z antyku zasób motywów, który tworzy panegiryk na cześć władcy. Nagrobek upamiętnia przeszłość Jana Olbrachta zgodnie z kanonami greckiej i rzymskiej starożytności. System dwóch arkad odwołuje się do antyku, do łuku triumfalnego.

Połączenie w jednym pomniku późnogotyckiej płyty z renesansowym, arkadowym obramieniem tłumaczy się różną orientacją artystyczną dwóch fundatorów wymienionych w napisie na tumbie.

Płyta grobowa bpa Jana Chojeńskiego[edytuj | edytuj kod]

Pod oknem ściany południowej znajduje się płyta grobowa bpa Jana Chojeńskiego. Przy ścianie wschodniej ołtarz z 1758 projektu Franciszka Placidiego, a w nim obrazy: Męczeństwo św. Andrzeja (pędzla rzymskiego malarza Salwatora Monosilio) oraz Komunia św. Stanisława Kostki, a po bokach figury św. Andrzeja i św. Stanisława Kostki.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kuczman Kazimierz, Wzgórze Wawelskie. Przewodnik, Kraków 1988
  • Rożek Michał, Krakowska katedra na Wawelu. Przewodnik dla zwiedzających, Kraków 1989.
  • Leszek Ludwikowski, Kraków i okolice. Przewodnik, Henryka Całka (oprac.), Warszawa: „Sport i Turystyka”, 1991, ISBN 83-217-2823-5, OCLC 830064285.