Kaplica Zebrzydowskiego na Wawelu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kaplica śś Kosmy i Damiana w Krakowie
Distinctive emblem for cultural property.svg A7 (nr rej. wzgórza wawelskiego)
Kaplica publiczna
Ilustracja
Widok kaplicy od zewnątrz
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Parafia archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie
Wezwanie śś Kosmy i Damiana
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kaplica śś Kosmy i Damiana w Krakowie
Kaplica śś Kosmy i Damiana w Krakowie
50,05481°N 19,93561°E/50,054810 19,935610

Kaplica pod wezwaniem Świętych Kosmy i Damiana, zwana Zebrzydowskiegorzymskokatolicka świątynia o charakterze zabytkowym, należąca do parafii archikatedralnej św. Stanisława BM i św. Wacława w Krakowie[1]. Jest jedną z kaplic publicznych bazyliki archikatedralnej św. Stanisława BM i św. Wacława w Krakowie na Wawelu. Znajduje się przy północnym ramieniu ambitu, pomiędzy kaplicą Skotnickich (od zachodu), a zakrystią (od wschodu). Stanowi mauzoleum biskupa krakowskiego Andrzeja Zebrzydowskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obiekt wybudowali w latach 15621563 egzekutorzy testamentu bpa Andrzeja Zebrzydowskiego na miejscu kaplicy z 1335 r. Manierystyczne mauzoleum zmarłego zaprojektował Jana Michałowicza z Urzędowa. Wznoszącą się na rzucie kwadratu bryłę budowli tworzyła kondygnacja dolna oraz kopuła z latarnią. Jan Michałowicz wykonał również nagrobek biskupa. W 1675 r. dodano epitafium Zebrzydowskich, m.in. Mikołaja Zebrzydowskiego. Kaplicę przebudowano w XVIII w., usuwając wówczas kopułę z latarnią, ołtarz, odrzwia i obramowanie okna. Kolejnej restauracji dokonano w latach 19001901 według projektu Sławomira Odrzywolskiego. Wtedy to wykorzystano fragmenty oryginalnej dekoracji, znalezionej w XIX w. i zrekonstruowano arkadę wejściową oraz wejściową, obramienie okna, a także fryz. W 1904 r. powstał nowy ołtarz, wykonany przez Piotra Bazzantiego z Florencji. Gen. Cezaremu Hallerowi poświęcono natomiast tablicę pamiątkową, dłuta Konstantego Laszczki, którą umieszczono w kaplicy 1919 r.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Obiekt założony został na rzucie kwadratu. Do kaplicy wiedzie barokowy portal z marmuru dębnickiego. Półkolistą, oprofilowaną arkadę flankują pilastry, ustawione na cokołach. Trzony kolumn oraz przyłucza arkady inkrustowane są różowym marmurem paczółtowickim, natomiast na wolutowych kapitelach znajduje się ornament, przypominający liście akantu. Na pilastrach wspiera się przełamane belkowanie z przerywanym segmentowym przyczółkiem, zakończonym wolutami. Ponad wyżej opisaną kompozycją widnieje owalne okno z obramieniem, wykonanym z piaskowca. We wnętrzu, przy ścianie wschodniej usytuowany jest w oprofilowanej niszy neorenesansowy ołtarz, z umiejscowionym weń posągiem Serca Pana Jezusa. Przy ścianie zachodniej umieszczony jest natomiast nagrobek bpa Zebrzydowskiego, wykonany z piaskowca. Na wysokim, przerywanym i profilowanym cokole, pokrytym boniowaniem, usytuowano dwa pilastry toskańskie. Pomiędzy nimi znajduje się płyta inskrypcyjna z czerwonego marmuru i ze złoconymi literami. Wyżej umieszczono przełamane belkowanie z wspierającymi się nań kolumnami kompozytowymi, flankującymi wykutą z czerwonego marmuru postać zmarłego, ukazaną w pozie sansowinowskiej. Rzeźba ta spoczywa w zamkniętej półkoliście niszy. Nad nią dwa aniołki unoszą herb Radwan. Całość wieńczy tempietto, ujęte po bokach wolutami. Dekoracja rzeźbiarska opiera się na elementach arabeski, groteski, maszkaronów, główek anielskich, lwich pysków, kiści owoców, liści akantu, rollwerków, wolich oczach, astragali, rautów, kaboszonów, konsoli, oraz wici roślinnej, oplatającej kolumny. W ścianie północnej oprofilowane okno arkadowe z piaskowca. Z piaskowca jest również fryz, obiegający dookoła ściany kaplicy.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czyżewski, Krzysztof J., Królewska Katedra na Wawelu. Przewodnik. Wydanie poprawione. Wydawnictwo św. Stanisława BM Archidiecezji Krakowskiej. Kraków 2002. ​ISBN 83-88971-37-9
  • Kuczman, Kazimierz. Wzgórze wawelskie. Przewodnik. Wydanie drugie. Kraków 1988.
  • Rożek, Michał. Krakowska katedra na Wawelu. Przewodnik dla zwiedzających. Wydanie trzecie. Wydawnictwo św. Stanisława BM Archidiecezji Krakowskiej. Kraków 1989.
  • Rożek, M., Złoty wiek. Szkice o sztuce renesansowej. Wydanie pierwsze. Krajowa Agencja Wydawnicza. Kraków 1991. ​ISBN 83-03-03265-8