Karabinek (broń)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: inne znaczenia słowa karabinek.
Karabinek czarnoprochowy Uberti Remington 1858 New Army Target Carbine .44

Karabinek (skr. kbk) – indywidualna broń strzelecka o budowie analogicznej jak karabin, jednak o mniejszej masie i rozmiarach (definicja tradycyjna)[1][2], bądź zasilana lżejszą amunicją niż karabinowaamunicją pośrednią (definicja PKN z 2004 r.)[3].

Definicja tradycyjna[edytuj | edytuj kod]

Karabin Mauser Gew98 (na górze)
oraz jego skrócona wersja
karabinek Mauser Kar98AZ (na dole)
wg definicji tradycyjnej[a]

Tradycyjnie w literaturze przedmiotu, kryterium rozróżniającym karabinek od karabinu uznaje się wagę i rozmiar, bez uwzględniania rodzaju amunicji jaką broń jest zasilana. W takim ujęciu karabinkiem określamy indywidualną broń palną o budowie analogicznej jak karabin, jednak cechującą się mniejszą wagą i rozmiarami[4][5], której długość lufy nie przekracza zwykle 50-krotności kalibru[potrzebny przypis].

Zredukowanie wagi oraz rozmiaru w karabinkach, uzyskuje się najczęściej poprzez zastosowanie krótszej lufy oraz lżejszego łoża. Dzięki czemu broń staje się znacznie bardziej poręczna względem karabinu, jednak kosztem zwiększenia odrzutu (mniejsza masa) oraz zmniejszenia donośności i celności (krótsza lufa).

Ze względu na zazwyczaj brak precyzyjnych wytycznych, określanie danej broni karabinem bądź karabinkiem było często kwestią uznaniową, zależną od interpretacji decydentów danej armii. Za przykład może posłużyć niemiecki Gew43/Kar43, produkowany początkowo pod nazwą Gewehr 43 (pol. Karabin 43), a następnie jako Karabiner 43 (pol. Karabinek 43), mimo iż konstrukcja broni nie uległa zmianie.

Definicja Polskiego Komitetu Normalizacyjnego z 2004 r.[edytuj | edytuj kod]

Karabin HK G3 (na górze)
oraz zasilany lżejszą amunicją
karabinek M16 (na dole)
wg normy PN-V-01016[b]

W 2004 r. Polski Komitet Normalizacyjny (PKN) w dokumencie PN-V-01016, przedstawił odmienną od tradycyjnej definicję karabinka, przyjmując jako kryterium nie rozmiar i wagę broni, a rodzaj amunicji jaką dana broń jest zasilana. W myśl nowej definicji karabinkiem określana jest broń zasilana amunicją pośrednią, natomiast karabinem broń zasilana amunicją karabinową[6].

Odpowiednio dla karabinka i karabinu przyjęto również pojęcia określające broń skróconą: subkarabin (lufa dł. do 450 mm – bez urządzenia wylotowego) oraz subkarabinek (lufa dł. do 350 mm – bez urządzenia wylotowego)[7]. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, iż ze względu na ściśle określoną długość lufy, do kategorii subkarabinków nie zalicza się wielu modeli broni tradycyjnie określanej jako karabinki, a które wobec nowej definicji sklasyfikowane zostały jako karabiny.

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Wprowadzenie nowej, całkowicie rozbieżnej z tradycyjną definicji, budzi wiele kontrowersji oraz stwarza problemy przy klasyfikacji broni. Jest to szczególnie zauważalne przy próbach klasyfikacji broni historycznej, stosowanej w czasach gdy amunicja pośrednia jeszcze nie istniała, bądź nie była w powszechnym użyciu. W takim wypadku stosowanie określenia „karabin” wobec broni określanej w epoce jako „karabinek” stoi w sprzeczności ze źródłami historycznymi. Jako przykład może posłużyć polska publikacja normalizująca nazewnictwo broni palnej Wojska Polskiego z 1931 r. (Ilustrowane słownictwo materjału uzbrojenia, część I, karabiny karabinki i ich części składowe), gdzie nie występuje broń zasilana amunicją pośrednią, a karabinki klasyfikowane są zgodnie z obowiązującą wtedy definicją tradycyjną[8].

Innym problemem jest fakt, iż nowa definicja przyjęta została wyłącznie w Polsce[potrzebny przypis], przez co jest rozbieżna z klasyfikacją zagraniczną. Przykładowo amerykański M16, w terminologii angielskiej klasyfikowany jest jako karabin (ang. rifle) a jego skrócona wersja M4 jako karabinek (ang. carbine). wg polskiej normy oba modele broni są natomiast karabinkami, ponieważ używają tej samej amunicji pośredniej.

Sytuację dodatkowo komplikuje fakt występowania broni o budowie analogicznej do karabinu, która zasilana jest jeszcze innym rodzajem amunicji: pistoletowej (np. De Lisle) lub rewolwerowej (np. Marlin M1894), a która nie mieści się w definicji normy PN-V-01016.

Istnienie dwóch rozbieżnych definicji karabinku, prowadzi do częstego równoległego i zamiennego stosowania obu pojęć odnośnie do tej samej broni, co jest przyczyną wielu nieporozumień przy opisywaniu broni palnej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Francuski huzar uzbrojony w karabinek. 1804 r.

Karabinki pierwotnie konstruowane były jako broń przeznaczona dla kawalerii, jednak znalazły również zastosowanie wszędzie tam gdzie wymiary i waga karabinu utrudniałyby żołnierzowi obsługę sprzętu: wojska inżynieryjne (saperzy), kierowcy, artylerzyści, obsługa karabinów maszynowych itp. Z czasem karabinki uzyskiwały coraz większą popularność, w niektórych przypadkach zastępując karabiny w roli broni podstawowej (np. przed II wojną światową w armii niemieckiej – Mauser Kar98k). Popularność tego typu broni, wpłynęła również na wytworzenie się trendu skracania długości luf wprowadzanych nowych modeli karabinów. Pod względem technicznym na przestrzeni lat, karabinki przechodziły taką samą ewolucję jak karabiny, początkowo będąc bronią jednostrzałową i powtarzalną, aż do wyodrębnienia się karabinków samopowtarzalnych i automatycznych, które znajdują się na wyposażeniu poszczególnych armii do dziś.

Dane taktyczno-techniczne karabinków[edytuj | edytuj kod]

Wybrane modele z okresu I i II wojny światowej.

Wzór broni Państwo Kaliber (mm) Długość broni (mm) Długość lufy (mm) Masa broni (kg) Prędkość pocz. pocisku (m/s) Pojemność magazynka
Berthier Mle 1892 Francja 8,0 950 453 3,3 635 3
Berthier Mle 1892 M16 Francja 8,0 950 453 3,3 635 5
Kar88 Niemcy 7,92 955 435 3,15 600 5
Mannlicher M1895 Austro-Węgry 8,0 1005 498 3,1 580 5
Mauser Kar98a Niemcy 7,92 1100 600 3,5 860 5
Mauser M1910 Serbia 7,0 1094 590 3,8 860 5
vz. 24 Czechosłowacja 7,92 1100 590 3,3 790 5
wz. 29 Polska 7,92 1100 600 3,9 845 5
MAS 36 Francja 7,5 1020 580 3,7 825 5
Mosin wz. 1907 Rosja 7,62 1015 510 3,5 620 4 + 1
Mosin wz. 1938 ZSRR 7,62 1020 508 3,8 816 4 + 1
Lebel Mle 1886 M93 R35 Francja 8,0 940 3,8 760 3
kbk wz. 91/98/25 Polska 7,92 1000 600 3,7 845 4 + 1

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. wg normy PN-V-01016 oba są karabinami ze względu na zasilanie amunicją karabinową.
  2. wg definicji tradycyjnej oba są karabinami ze względu na długość.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Konstankiewicz: Broń strzelecka Wojska Polskiego 1918-39. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1986, s. 9-13 i n.. ISBN 83-11-07266-3.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. karabinek – Słownik języka polskiego PWN, sjp.pwn.pl [dostęp 2020-07-09] (pol.).
  2. karabinek, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-07-09].
  3. https://trybun.org.pl/wp-content/uploads/2017/01/PN_V_01016_2004.pdf
  4. karabinek – Słownik języka polskiego PWN, sjp.pwn.pl [dostęp 2020-07-09] (pol.).
  5. karabinek, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-07-09].
  6. https://trybun.org.pl/wp-content/uploads/2017/01/PN_V_01016_2004.pdf
  7. https://trybun.org.pl/wp-content/uploads/2017/01/PN_V_01016_2004.pdf
  8. Ilustrowane słownictwo materjału uzbrojenia. Cz. I: Karabiny karabinki i ich części składowe. Warszawa: Departament Uzbrojenia Min. Spraw Wojskowych, 1931.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]