Karl Dedecius

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karl Dedecius
Ilustracja
Karl Dedecius (2006)
Data i miejsce urodzenia 20 maja 1921
Łódź, Polska
Data i miejsce śmierci 26 lutego 2016
Frankfurt nad Menem, Niemcy
Zawód, zajęcie tłumacz
Odznaczenia
Krzyż Wielkiego Oficera Orderu Zasługi RFN Order Zasługi Hesji Order Orła Białego Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi RP

Karl Dedecius (ur. 20 maja 1921 w Łodzi jako Karol Dedecius[1], zm. 26 lutego 2016 we Frankfurcie nad Menem[2]) – niemiecki tłumacz i popularyzator literatury polskiej i rosyjskiej. Zajmował się także eseistyką i teorią przekładu, publikował w prasie oraz wykładał na uczelniach.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Łodzi w rodzinie Niemców, którzy przybyli do Polski z czeskich Sudetów i Szwabii. Skończył łódzkie Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego. W czasie II wojny światowej został wcielony do Wehrmachtu we Frankfurcie nad Odrą. Latem 1942 roku znajdował się na froncie wschodnim pod Stalingradem. W latach 1943–1949 przebywał w sowieckiej niewoli, gdzie nauczył się rosyjskiego[3]. Po wyjściu z niewoli nie wrócił do rodzinnej Łodzi, lecz przeniósł się do narzeczonej w Weimarze, w ówczesnej NRD. W 1952 wyemigrował do RFN. Przez ponad 20 lat pracował jako agent ubezpieczeniowy we frankfurckim towarzystwie ubezpieczeniowym Allianz. Wówczas hobbystycznie zaczął zajmować się tłumaczeniem. W 1959 roku ukazał się pierwszy tomik jego przekładów polskiej liryki Lekcja ciszy. Sensację wzbudziło jego tłumaczenie Myśli nieuczesanych Stanisława Jerzego Leca, które sprzedano w nakładzie ponad 300 tys. egzemplarzy[4].

W 1980 roku został założycielem i pierwszym dyrektorem (do 1999) Deutsches Polen-Institut (Niemiecki Instytut Kultury Polskiej) w Darmstadt, instytucji zajmującej się popularyzacją polskiej twórczości w Niemczech oraz kontaktami między oboma narodami. Wydał kilkadziesiąt antologii i tomów indywidualnych pisarzy. Jest edytorem 50-tomowej serii „Polnische Bibliothek” (Biblioteka Polska) obejmującej literaturę polską od średniowiecza po współczesność. Łącznie tłumaczył ponad 300 poetów i prozaików w tym Mickiewicza, Miłosza, Szymborską, Różewicza, Leca, Herberta, Wojtyłę. Za dzieło jego życia uznawana jest 7-tomowa Panorama der polnischen Literatur des 20. Jahrhunderts (Panorama literatury polskiej XX wieku).

W 1963 roku odnowił i zaczął utrzymywać bliski kontakt z rodzinną Łodzią. Po wyrażeniu swojej zgody, 19 listopada 2002 roku Karl Dedecius został patronem Publicznego Gimnazjum nr 43 w Łodzi[5].

Od 2003 roku polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej oraz niemieccy tłumacze literatury polskiej mogą zostać wyróżnieni Nagrodą imienia Karla Dedeciusa. Laureaci wybierani są przez polsko-niemieckie jury[6].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Oprócz przekładów cudzych utworów Karl Dedecius jest również autorem książek z dziedziny stosunków polsko-niemieckich, literaturoznawstwa oraz teorii przekładu. W języku polskim ukazały się:

  • poradnik dla tłumaczy pt. Notatnik tłumacza, który jest syntetycznym „(...) przeglądem teorii przekładu w jej historycznym rozwoju”[7],
  • Książka jako wola i wyobrażenie[8],
  • Polacy i Niemcy w Europie[9],
  • wspomnienia pt. Europejczyk z Łodzi[3].

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Karl Dedecius w rozmowie z Aliną Perth-Grabowską, Warszawa, 1995

Ordery i medale[edytuj | edytuj kod]

Nagrody i honorowe obywatelstwa[edytuj | edytuj kod]

  • Nagroda Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung w Darmstadt (1967)
  • Nagroda Fundacji Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1968)
  • Dyplom Honorowy ZAiKS (1970)
  • Nagroda ZAiKS (1978)
  • Nagroda specjalna Polskiej Fundacji Kultury (1988)
  • Nagroda Pokojowa Księgarzy Niemieckich (1990)
  • Honorowy Obywatel Miasta Łodzi (1992)[14]
  • Honorowy Obywatel Miasta Płocka (1994)
  • Nagroda im. Samuela Lindego (1996)
  • Nagroda im. Andreasa Gryphiusa (1997)
  • I Nagroda Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie nad Odrą (1999)
  • Niemiecka Nagroda Narodowa (2010)

Doktoraty honoris causa

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Gowarzewski, Mistrzostwa Polski. Ludzie (1945–1962). 100 lat prawdziwej historii (3), Wydawnictwo GiA, Katowice 2017, s. 257.
  2. Zmarł tłumacz, propagator polskiej kultury Karl Dedecius. W: Onet.pl [on-line]. 2016-02-27. [dostęp 2016-02-27].
  3. a b Karl Dedecius, Europejczyk z Łodzi, Sława Lisiecka (tłum.), Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2008, ISBN 978-83-08-04104-8, OCLC 297866584.
  4. Adam Krzemiński, Przewoźnik z Łodzi, „Polityka 2016 nr 11, s. 83.
  5. Nadanie imienia szkole. gim43.pl, 2007. [dostęp 2012-07-05].
  6. Konkurs na Nagrodę im. Karla Dedeciusa. msz.gov.pl, 2004-10-22. [dostęp 2012-07-05].
  7. Józef Kwiatkowski ze wstępu do Karl Dedecius, Notatnik tłumacza, Czytelnik, Warszawa 1988, ​ISBN 83-07-01732-7​.
  8. Karl Dedecius, Książka jako wola i wyobrażenie, Biblioteka Uniwersytecka, Toruń 1995.
  9. Karl Dedecius, Polen und Deutsche in Europa – Polacy i Niemcy w Europie, Universitas 1995, ​ISBN 83-7052-302-1​.
  10. Dedecius, Karl (niem.). darmstadt-stadtlexikon.de. [dostęp 2016-04-06].
  11. M.P. z 1995 r. nr 24, poz. 288.
  12. M.P. z 2003 r. nr 42, poz. 628.
  13. Sprawy międzynarodowe. senat.gov.pl, 2012-05-05. [dostęp 2018-03-22].
  14. Honorowe obywatelstwo miasta Łodzi. [dostęp 21 lutego 2011].
  15. Doktorzy Honoris Causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. kul.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  16. Doktorzy honoris causa UMK. umk.pl. [dostęp 25 lutego 2011].
  17. Karl Dedecius uhonorowany przez Viadrinę. nowaczytelnia.pl, 21 czerwca 2011. [dostęp 2012-07-05].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]