Karol Orłoś

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karol Orłoś
Ilustracja
kapitan pilot-obserwator kapitan pilot-obserwator
Data i miejsce urodzenia 9 lipca 1894
Humań, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 25 lipca 1931
Dęblin, II Rzeczpospolita
Przebieg służby
Lata służby od 1918
Siły zbrojne Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg Armia Imperium Rosyjskiego
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Formacja Roundel of Poland (1921–1993).svg Lotnictwo Wojska Polskiego
Jednostki 36 Pułk Piechoty Legii Akademickiej,
1 eskadra wywiadowcza,
1 pułk lotniczy
Stanowiska dowódca eskadry szkolnej Oficerskiej Szkoły Lotnictwa
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-bolszewicka
Późniejsza praca lotnictwo
Odznaczenia
ObserwatorPolowy
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari

Karol Orłoś (ur. 9 lipca 1894 w Udyczu koło Humania, w guberni kijowskiej Imperium Rosyjskiego, zginął 25 lipca 1931 w Dęblinie) – kapitan pilot i obserwator Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari. Brat Henryka Orłosia, mykologa, pracownika Instytutu Badawczego Leśnictwa i Jerzego Orłosia, lotnika myśliwskiego dywizjonu 307.

Służba wojskowa[edytuj | edytuj kod]

W szkole działał w tajnych stowarzyszeniach polskich (w „Bratniej Pomocy Młodzieży Polskiej” i w „Kole Młodzieży Polskiej”)[1]. W latach 1913–1915 był wydawcą nielegalnych pism („Pierwsze Wzloty” i „Promień Wolności”)[2]. W 1914 złożył egzamin dojrzałości. Z chwilą wybuchu I wojny światowej udało mu się uniknąć poboru do armii carskiej. W maju 1916, po zdaniu matury, został powołany do armii carskiej[3].

12 listopada 1918 r. przyjechał do Polski i natychmiast wstąpił do wojska. Został przydzielony do 36 pułku piechoty Legii Akademickiej. Od 9 stycznia do 2 lipca 1919 był uczniem Klasy „K” Szkoły Podchorążych Piechoty[4]. Później ukończył kurs obserwatorów lotniczych i został przydzielony do 18 Eskadry, a następnie do 1 Eskadry Wywiadowczej. Wziął czynny udział w wojnie z bolszewikami. Za odwagę i poświęcenie został odznaczony orderem Virtuti Militari oraz Polową Odznaką Obserwatora. Otrzymał także pochwałę w rozkazie Naczelnego Dowództwa.

Po wojnie ukończył Niższą i Wyższą Szkołę Pilotów, a następnie przez parę lat pracował w Zakładach Mechanicznych E. Plage i T. Laśkiewicz w Lublinie jako kontroler wojskowy. W 1924 pełnił służbę w Centralnych Zakładach Lotniczych, pozostając oficerem nadetatowym 1 Pułku Lotniczego. 1 grudnia 1924 awansował na kapitana ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 i 22. lokatą w korpusie oficerów aeronautyki.

W 1925 został przeniesiony do Oficerskiej Szkoły Lotnictwa w Grudziądzu (od 1927 w Dęblinie). W Szkole piastował stanowisko dowódcy eskadry szkolnej, a następnie szefa pilotażu.

Okoliczności śmierci i kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

25 lipca 1931, o godz. 4:25, zginął w Dęblinie w kolizji z innym samolotem szkolnym[5][6]. Była to jedna z najtragiczniejszych katastrof w lotnictwie wojskowym II RP. Obok kapitana Karola Orłosia, zginęli w niej piloci: por. Bolesław Bogowski i kpr. Konrad Rykowski[7]. Sama katastrofa została opisana w PRL przez pisarza Janusza Meissnera w książkach „Wiatr w podeszwach” i „Pilot gwiaździstego znaku”. Prawdziwość przedstawionych przez Meissnera faktów, który jak sam twierdził, był świadkiem tej katastrofy, została zakwestionowana przez innego – faktycznego – świadka katastrofy, późniejszego dowódcę Dywizjonu 303, Witolda Urbanowicza. Ten, w liście z 1 listopada 1974 roku do rodziny Karola Orłosia, dokładnie opisał całe zdarzenie i rolę Meissnera w tych wydarzeniach. List był przeznaczony do publikacji właśnie w celu obrony dobrego imienia Karola Orłosia, ale wydawnictwo „Iskry” (wydawca Meissnera) odmówiło wówczas opublikowania samego listu czy też sprostowania i nie chciało angażować się w tę sprawę. Broniący honoru swego stryja pisarz Kazimierz Orłoś był wówczas (w 1974 r.) szykanowany przez komunistyczne władze, ponadto jego nazwisko objęto zapisem PRL-owskiej cenzury. Ostatecznie list ten został opublikowany dopiero w 2015 r.[8]

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Orłoś 2015 ↓, s. 166.
  2. Orłoś 2015 ↓, s. 168.
  3. Centralne Archiwum Wojskowe (dalej CAW), Teczka Karola Orłosia, sygn. a.p. 375 + 1894, Główna Karta Ewidencyjna.
  4. Lenkiewicz, Sujkowski i Zieliński 1930 ↓, s. 438.
  5. CAW, Pismo Prokuratora przy Wojskowym Sądzie Rejonowym nr 1 (ppłk. dr. K. Zielińskiego), do Departamentu Ministerstwa Spraw Wojskowych z 19 sierpnia 1931 r. na temat pierwszej katastrofy lotniczej w Dęblinie z dnia 25 lipca 1931 r., sygn. pisma 1582/31.
  6. Dziennik Personalny R. 12, nr 7 str. 350
  7. Ibidem. Ówczesna prasa informując o wypadku podawała często mylne dane osobowe, gdyż kilka godzin później miał tam miejsce następny wypadek. Np. "Ilustrowana Republika" z 26 lipca 1931 r. na pierwszej stronie błędnie podawała, że w tej katastrofie: "Kpt. Orłoś, kpt. Bakczyński i plut. Rutkowski ponieśli śmierć na miejscu. Ciężko ranny został kapral podchorąży Stanisław Popławski".
  8. Orłoś 2015 ↓, s. 299.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928 roku, s. 437.
  10. Tadeusz Orłoś (ur. czerwiec 1925, zm. czerwiec 1944 r.) był żołnierzem Batalionów Chłopskich na Lubelszczyźnie. Zginął w czerwcu 1944 r. w bitwie z Niemcami koło Józefowa w Lasach Janowskich. Ciężko ranny, sam się zastrzelił nie chcąc wpaść w ręce wroga [za:] Kazimierz Orłoś, Dzieje..., Wydawnictwo Literackie, Kraków 2015 r., s. 434).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]