Karol Tchorek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karol Tchorek
Ilustracja
Sygnatura artysty na rzeźbie Warszawska Jesień
Data i miejsce urodzenia 30 października 1904
Serock
Data i miejsce śmierci 10 kwietnia 1985
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki rzeźba
Ważne dzieła
  • tablice upamiętniające Miejsca Walki i Męczeństwa
  • Macierzyństwo
  • pomnik żołnierzy i partyzantów w Ostrowi Mazowieckiej
  • pomnik żołnierzy polskich w Perth
  • Warszawska jesień
Odznaczenia
Medal 10-lecia Polski Ludowej Srebrny Krzyż Zasługi Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Pracownia Karola Tchorka przy ul. Smolnej 36 m. 10 w Warszawie
Warszawska jesień (1975)
Grób Karola Tchorka na Cmentarzu Powązkowskim (kw. 255)

Karol Tchorek (ur. 30 października 1904 w Serocku, zm. 10 kwietnia 1985 w Warszawie) – polski rzeźbiarz, marszand i kolekcjoner sztuki. Projektant pomników, działacz ZPAP, odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Karol Tchorek przyszedł na świat 30 października 1904 w Serocku. Wywodził się z biednej rodziny chłopskiej. Wykształcenie ogólne zakończył na 4 klasach gimnazjum. W wieku 15 lat, jako ochotnik, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. We wczesnej młodości pracował m.in. jako piaskarz na Wiśle. Edukację artystyczną rozpoczął w Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa w Warszawie, a kontynuował w stołecznej Szkole Sztuk Pięknych[1]. Jego nauczycielami byli m.in. Jan Szczepkowski i Tadeusz Breyer[2]. Od 1929 roku pozostawał członkiem Spółdzielni Rzeźbiarskiej Forma[3]. Współpracował z Towarzystwem Popierania Przemysłu Ludowego, rozpoczął też kolekcjonowanie wycinanek kurpiowskich. W 1932 był stypendystą Funduszu Kultury Narodowej[4]. Z 1937 pochodzi jego projekt sarkofagu Józefa Piłsudskiego[3].

W czasie II wojny światowej zniszczeniu uległy dwie pracownie Karola Tchorka - na warszawskim Powiślu i w Broku[5]. Stracił też swój dom i prowadzony przez siebie w latach 1943-1944 Salon Sztuki Nike. Jego działalność kontynuował w okresie 1945-1951[3]. Nike stanowiła de facto połączenie prywatnej galerii sztuki z nieoficjalnym antykwariatem[5]. W roku 1945 wziął udział w I Walnym Zjeździe Delegatów ZPAP w Krakowie, dzięki czemu został sekretarzem Prezydium Zarządu Głównego organizacji. Funkcję tę pełnił w latach 1945-46[3]. W tym czasie pomagał m.in. ludowemu rzeźbiarzowi, Leonowi Kudle, którego prace kolekcjonował[6]. W późniejszym okresie pełnił funkcje kierownicze w Sekcji Rzeźby Okręgu Warszawskiego ZPAP[3].

W 1949 Karol Tchorek wygrał ogłoszony rok wcześniej przez SARP konkurs na realizację tablic upamiętniających publiczne egzekucje wykonywane w Warszawie podczas II wojny światowej[7]. Do dziś w stolicy Polski znajduje się ok. 200 tablic zaprojektowanych przez artystę[8]. Z kolei w 1952 brał udział w pracach przy MDMie, czego efektem było powstanie płaskorzeźby Macierzyństwo przy ul. Marszałkowskiej w Warszawie[1]. Z 1959 pochodzi wykonany przez niego pomnik żołnierzy i partyzantów w Ostrowi Mazowieckiej. W 1970 dla brytyjskiego miasta Perth wykonał pomnik żołnierzy polskich, a w 1975 rzeźbę Warszawska jesień, która znajduje się na skwerze Bohdana Wodiczki na tyłach Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie[3].

Karol Tchorek był żonaty z Zofią z Kochanowiczów. Mieli dwoje dzieci – Mariusza i Olafa. Po II wojnie światowej cała rodzina mieszkała przy ul. Miedzeszyńskiej na Saskiej Kępie w Warszawie[9].

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

Tablice w Warszawie[edytuj | edytuj kod]

Jako zwycięzca ogólnokrajowego konkursu z 1948 roku Karol Tchorek stał się projektantem tablic upamiętniających miejsca straceń z okresu II wojny światowej w Warszawie[7]. W mieście znajduje się ok. 200 tablic wykonanych według projektu z 1949. Część z nich zawiera błędne informacje, np. w odniesieniu do liczby ofiar, w związku z czym interwencje podejmowała m.in. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa[8]. Wykonana została m.in. inwentaryzacja tablic, jednak błędne napisy nie zostały oficjalnie poprawione[10].

Wybrane wystawy[edytuj | edytuj kod]

  • X Salon. Malarstwo, grafika, rzeźba (1938)[11]
  • I Ogólnopolska Wystawa Plastyki
  • II Ogólnopolska Wystawa Plastyki
  • III Ogólnopolska Wystawa Plastyki
  • Plastycy w walce o pokój (1950)
  • Rzeźba warszawska 1945-1958
  • Rzeźba polska 1945-1960
  • Rzeźba w XV-lecie PRL
  • XX lat Ludowego Wojska Polskiego w twórczości plastycznej
  • Rzeźbiarze Saskiej Kępy wczoraj i dziś (2011)[12]
  • Sztuka wszędzie. Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie 1904-1944 (2012)[13]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W Serocku, rodzinnym mieście rzeźbiarza, znajduje się ulica nazwana jego imieniem[14].

W 1990 warszawska pracownia Karola Tchorka przy ul. Smolnej 36 m. 10 została wpisana do rejestru zabytków[15]. Pracownią oraz spuścizną po artyście opiekuje się Fundacja Tchorek - Bentall[16]. Jej założycielką jest artystka Katy Bentall, wdowa po Mariuszu Tchorku, synu rzeźbiarza[17].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Agnieszka Chmielewska: Karol Tchorek, czyli o pożytkach płynących z uprawiania biografistyki. W: Katarzyna Chrudzimska-Uhera, Bartłomiej Gutowski: Rzeźba w Polsce (1945-2008). T. XIII. Orońsko: Centrum Rzeźby Polskiej, 2008, s. 176, seria: Rocznik "Rzeźba polska". ISBN 978-83-85901-71-6.
  2. Agnieszka Chmielewska: Karol Tchorek, czyli o pożytkach płynących z uprawiania biografistyki. W: Katarzyna Chrudzimska-Uhera, Bartłomiej Gutowski: Rzeźba w Polsce (1945-2008). T. XIII. Orońsko: Centrum Rzeźby Polskiej, 2008, s. 174-175, seria: Rocznik "Rzeźba polska". ISBN 978-83-85901-71-6.
  3. a b c d e f Agnieszka Chmielewska: Karol Tchorek, czyli o pożytkach płynących z uprawiania biografistyki. W: Katarzyna Chrudzimska-Uhera, Bartłomiej Gutowski: Rzeźba w Polsce (1945-2008). T. XIII. Orońsko: Centrum Rzeźby Polskiej, 2008, s. 175, seria: Rocznik "Rzeźba polska". ISBN 978-83-85901-71-6.
  4. Agnieszka Chmielewska: Karol Tchorek, czyli o pożytkach płynących z uprawiania biografistyki. W: Katarzyna Chrudzimska-Uhera, Bartłomiej Gutowski: Rzeźba w Polsce (1945-2008). T. XIII. Orońsko: Centrum Rzeźby Polskiej, 2008, s. 178, seria: Rocznik "Rzeźba polska". ISBN 978-83-85901-71-6.
  5. a b Agnieszka Chmielewska: Karol Tchorek, czyli o pożytkach płynących z uprawiania biografistyki. W: Katarzyna Chrudzimska-Uhera, Bartłomiej Gutowski: Rzeźba w Polsce (1945-2008). T. XIII. Orońsko: Centrum Rzeźby Polskiej, 2008, s. 179, seria: Rocznik "Rzeźba polska". ISBN 978-83-85901-71-6.
  6. Aleksander Jackowski: Pochwała zbieractwa. cyfrowaetnografia.pl. [dostęp 19 września 2011].
  7. a b Ella Chmielewska: Niepamięć w upamiętnianiu: szczególność miejsc traumy a typowość pamięci w ikonosferze Warszawy. W: Katarzyna Chrudzimska-Uhera, Bartłomiej Gutowski: Rzeźba w Polsce (1945-2008). T. XIII. Orońsko: Centrum Rzeźby Polskiej, 2008, s. 101, seria: Rocznik "Rzeźba polska". ISBN 978-83-85901-71-6.
  8. a b Tomasz Urzykowski: Warszawska historia do poprawki. gazeta.pl, 2009-07-15. [dostęp 19 września 2011].
  9. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa – historia dzielnicy, jej mieszkańcy, środowisko artystyczne, sklepy i kawiarnie.... W: Hanna Faryna Paszkiewicz: Saska Kępa. Murator, 2001, s. 19. ISBN 83-915407-0-7.
  10. Tomasz Urzykowski: Niewidzialna ręka "poprawia" pamiątkowe tablice. gazeta.pl, 2011-08-31. [dostęp 19 września 2011].
  11. X Salon. Malarstwo, grafika, rzeźba. Warszawa: Instytut Propagandy Sztuki, 1938.
  12. Rzeźbiarze Saskiej Kępy wczoraj i dziś. Warszawa: Klub Kultury Saska Kępa, 2011.
  13. Sztuka wszędzie. Warszawa: Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, 2012. ISBN 978-83-61558-91-0.
  14. Serock, ul. Karola Tchorka. maps.google.pl. [dostęp 19 września 2011].
  15. Wykaz obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków - Warszawa, nid.pl, s.47 [dostęp: 30 sierpnia 2012]
  16. Fundacja Tchorek - Bentall. ngo.pl. [dostęp 19 września 2011].
  17. Magdalena Stopa, Jan Brykczyński: Ostańce. Kamienice warszawskie i ich mieszkańcy. Tom II. Warszawa: Dom Spotkań z Historią, 2011, s. 145. ISBN 978-83-62020-42-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Agnieszka Chmielewska: Karol Tchorek, czyli o pożytkach płynących z uprawiania biografistyki. W: Katarzyna Chrudzimska-Uhera, Bartłomiej Gutowski: Rzeźba w Polsce (1945-2008). T. XIII. Orońsko: Centrum Rzeźby Polskiej, 2008, seria: Rocznik "Rzeźba polska". ISBN 978-83-85901-71-6.
  • Ella Chmielewska: Niepamięć w upamiętnianiu: szczególność miejsc traumy a typowość pamięci w ikonosferze Warszawy. W: Katarzyna Chrudzimska-Uhera, Bartłomiej Gutowski: Rzeźba w Polsce (1945-2008). T. XIII. Orońsko: Centrum Rzeźby Polskiej, 2008, seria: Rocznik "Rzeźba polska". ISBN 978-83-85901-71-6.
  • Ella Chmielewska, Agnieszka Chmielewska, Mariusz Tchorek, Paul Carter. A Warsaw address: a dossier on 36, Smolna Street. „The Journal of Architecture”. 15, s. 7-38, 2010. London: Routledge (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]