Kazimierz Cytowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kazimierz Cytowicz
Kazimierz Cytowicz z siostrami, Wincentą i Stefanią

Kazimierz Cytowicz (ps. Antoni Chrustowski, ur. 5 sierpnia 1841 w Podubisiu, zm. 4 kwietnia 1930 w Wilnie) – polski ziemianin, oficer wojska rosyjskiego, powstaniec styczniowy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Stanisława Cytowicza i Wincenty z Merchelewskich, miał trzy siostry (Stefanię zamężną Griniewicz, Stanisławę zamężną Lewoniewską i Wincentę/Wincentynę) i trzech braci (Leopolda, Benedykta i Zygmunta)[1]. Ponieważ był synem powstańca listopadowego, objął go dekret carski i w 1855 przymusowo wcielono go do II korpusu kadetów w Sankt Petersburgu. Korpus ukończył w 1862 roku, przydzielono go wówczas do gwardyjskiej i grenadierskiej artyleryjskiej 3 brygady w Sankt Petersburgu w randze podporucznika (14 czerwca 1862). Po wybuchu powstania styczniowego wziął urlop i zaciągnął się do partii Jakuba Gieysztora. Przydzielono go do grupy kierowanej przez brata, Zygmunta Cytowicza. Po klęsce pod Cytowianami, w której zginął jego brat, przybrał nazwisko Antoniego Chrustowskiego i przeszedł do partii Jabłonowskiego. 16 kwietnia 1863[2] (inne źródła podają błędne daty 27 kwietnia i 15 kwietnia) w potyczce pod Szakwiciami został ciężko ranny i trafił do niewoli rosyjskiej. Odniesione rany głowy wywołały u niego, jak uważa się współcześnie, zespół katatoniczny[2]. W tym stanie był najpierw osadzony w więzieniu w Taurogach, a potem w szpitalu wojskowym w Rosieniach i, od 7 lipca 1864, w szpitalu wojskowym przy więzieniu nr 1 w Kownie. 31 lipca został przeniesiony do szpitala miejskiego w Kownie. Tam opisywany był jako „skrajnie wychudzony, blady, z odleżynami na tylnych częściach ciała (...) objawy wskazują na daleko posunięte organiczne uszkodzenie mózgu”[2]. Na polecenie generała Murawiewa, przekonanego o symulacji aresztanta, zwołano konsylium z udziałem zaproszonego konsultanta Augusta Burowa z Królewca.

13 lipca 1865 roku jego stan poprawił się na tyle, że podał swoją prawdziwą tożsamość. Został oddany pod sąd wojenny i w dniu 25 czerwca 1866 skazany na rozstrzelanie i utratę majątku. Po uwzględnieniu ekspertyzy lekarskiej specjalnej komisji, w skład której wchodzili Jan Baliński, Iwan Sieczenow, Siergiej Botkin, Pawieł Zabłocki-Diesjatowski i Władimir Ekk, wyrok zamieniono na bezterminowe zesłanie i roboty katorżnicze. Cytowicz został wysłany do nerczyńskich kopalni złota. W 1874 roku zwolniony od ciężkich robót, prawo powrotu do kraju przyznano mu dopiero w 1880 roku. Z powodu trudności finansowych wielokrotnie zmieniał pracę, m.in. zatrudnił się w fabrykach Malcewskich, w żegludze na Wołdze, w kolejach w Moskwie i Niżnim Nowogrodzie.

Przypadek Cytowicza został opisany w literaturze medycznej przez Chołodkowskiego i opublikowany w czasopiśmie „Archiw sudebnoj mediciny i obszczestwennoj gigieny” w 1866 roku[3]

Ożenił się z Adelą z Łopattów (1864–1924) i osiadł w Wilnie. Miał syna i córkę. Pracował jako urzędnik w Wileńskim Banku Ziemskim. Był wiceprezesem, a potem członkiem komisji rewizyjnej Stowarzyszenia Weteranów Kresowych w Wilnie[1][4]. Zmarł 3 kwietnia 1930 roku i został pochowany 5 kwietnia na cmentarzu na Rossie[5]. Trzykrotnie odznaczony trzykrotnie Krzyżem Walecznych[6], za udział w powstaniu styczniowym został odznaczony Krzyżem Niepodległości z Mieczami[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Hołownia W. Ś.p. Kazimierz Cytowicz. Słowo nr 85 s. 3 (11.4.1930)
  2. a b c Nasierowski T. Choroba Kazimierza Cytowicza (Antoniego Chrustowskiego) – przypadek katatonii ukazujący trudności diagnostyczno-terapeutyczne oraz myślenie kliniczne w okresie przed Kahlbaumem. „Postępy Psychiatrii i Neurologii”. 7 (2), s. 215-234, 1998. 
  3. Холодковский А. О болезненном состояний Хрустовского (Цитовича). Архив судебной медицины и общественной гигиены 4, 1–18, 1866
  4. Zgon weterana. Dziennik Wileński nr 85 (11.4.1930) s.5
  5. Szacki P: Cytowicz Kazimierz (1841–1930). W: Polski Słownik Biograficzny. T. 4. PAU, 1930, s.  132–133.
  6. Bogusław Szwedo: Powstańcy Styczniowi odznaczeni Orderem Wojennym Virtuti Militari. Mińsk Mazowiecki: Zbroja, 2013, s. 144.
  7. Monitor Polski 260/1930