Kazimierz Rogoyski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kazimierz Rogoyski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 12 marca 1870
Bidziny
Data i miejsce śmierci 10 maja 1940
Kuropaty
profesor nauk chemicznych
Alma Mater Uniwersytet w Tartu
Doktorat 12 marca 1899filozofia
Uniwersytet w Lipsku
Profesura 20 stycznia 1913
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Uniwersytet Wileński

Kazimierz Rogoyski (ur. 12 marca 1870 w Bidzinach, zm. 10 maja 1940 w Kuropatach) – polski ziemianin, chemik rolny, teoretyk i praktyk rolnictwa, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Kazimierz Rogoyski urodził się w 1870 r. w Bidzinach (obecne województwo świętokrzyskie, powiat opatowski), zginął w 1940 rozstrzelany przez NKWD w Kuropatach koło Mińska.

Okres przed zakończeniem I wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Ukończył Wydział Chemiczny Uniwersytetu w Dorpacie i Wydział Rolniczy Uniwersytetu w Lipsku. W latach 1911-1914 sprawował funkcję kierownika Stacji Doświadczalnej w Chojnowie, od 1902 roku kierował Katedrą Uprawy Roli i Roślin na Uniwersytecie Jagiellońskim.

W roku 1924 objął Katedrę Uprawy Roli i Roślin na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu w Wilnie, gdzie zakładał Studium Rolnicze. W swej pracy naukowo-doświadczalnej zwieńczonej wyhodowaniem nowych odmian pszenicy skupiał się głównie nad badaniem fizjologii, uprawy i hodowli roślin. Nie ograniczał się tylko do działalności naukowej – w latach 1914-1917 badał stan zniszczeń wojennych na ziemiach polskich, przyczyniając się do obsiewu opuszczonych ziem i inicjował przedsięwzięcia gospodarcze, m.in. uruchamiając stare cukrownie. Poruszając się wraz z Wojskiem Polskim na wschód, wygłaszał wykłady i analizował skalę zniszczeń dokonanych przez wroga, które to materiały stały się podstawą do wysunięcia roszczeń odszkodowawczych strony polskiej od Niemiec na Kongresie Wersalskim w 1919 r. W czasie działań wojennych dotarł do opuszczonych przez Rosjan Puław, gdzie podjął natychmiastowe starania o sprowadzenie tam profesorów krakowskich, przez co przyczynił się do rozpoczęcia działania Państwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego.

W czasie wojny polsko-rosyjskiej 1920 roku minister spraw wewnętrznych RP Leopold Skulski powierzył mu opiekę nad ludnością ewakuowaną z terenów objętych zawieruchą wojenną, w tym też czasie brał aktywny udział w pracach Centralnej Komisji Ewakuacyjnej. Był współautorem głównego planu ewakuacyjnego. Udało mu się łączyć działalność naukową i społeczną z pracą publicystyczną. Od roku 1900 stale współpracował z "Gazetą Rolniczą", której łamy stały się jego kolejną katedrą. W wolnej Polsce był prezesem Wydziału Rolniczo-Melioracyjnego Centralnego Towarzystwa Rolniczego w Warszawie, przewodniczył Komisji Uprawy Łąk i Pastwisk Rady Wydziału Melioracyjnego CTR. W 1933 r. został mianowany radcą w Białostockiej Izbie Rolniczej.

Prof. Kazimierz Rogoyski w czasie pracy na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie współpracował z Rozgłośnią Wileńską Polskiego Radia, pełniąc funkcję kierownika redakcji gospodarczej.

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

W roku 1920 Rogoyski poślubił Halinę Marię Kierznowską i osiadł na majątku Szepietowo Podleśne. To właśnie na dobrach szepietowskich wdrażał najnowsze osiągnięcia agronaukowe. Był inicjatorem licznych spółek wodnych, propagując pożytki płynące z melioracji pól. Od 1936 r. gospodarował również w majątku Szepietowo-Wawrzyńce, gdzie obecnie znajduje się siedziba Podlaskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Szepietowie. Jednocześnie w swym majątku corocznie organizował pokazy i wystawy rolnicze, na które licznie przybywali nie tylko rolnicy z okolicznych miejscowości, ale i mieszkańcy odległych zakątków Grodzieńszczyzny i Wileńszczyzny, chcący podziwiać efekty pracy profesora i podpatrzyć stosowane przez niego metody. Pola szepietowskie podziwiali wówczas także inni naukowcy, wyżsi urzędnicy wojewódzcy i powiatowi ciekawi wyników doświadczeń polowych. Podczas takich imprez prezentował działania maszyn rolniczych w polu, pokazywał sposoby drenowania, zachęcając do zakładania spółek wodnych i spółdzielni rolniczych. Odbywały się także pokazy hodowlane bydła polskiego czerwonego, z którego Szepietowo było przed wojną powszechnie znane.

Mimo licznych zajęć gospodarskich w prowadzonym przez siebie majątku profesor prowadził rozległą działalność społeczno-gospodarczą aktywizując społeczność lokalną. Jego wizje miały jednak znaczenie ponadlokalne. Wystąpił ze śmiałym projektem budowy kolejki wąskotorowej SiemiatyczeCiechanowiecSzepietowoZambrówŁomża, do której w czasie referatu wygłaszanego na Zamku Królewskim w Warszawie w 1929 roku namawiał największe osobistości Rzeczypospolitej, w tym Prezydenta Ignacego Mościckiego. Prężnie działający komitet organizacyjny pod przewodnictwem profesora musiał jednak odstąpić od zamierzonego planu, ponieważ kryzys gospodarczy lat 30. uniemożliwił wprowadzenie tej idei w życie. Jednak profesor niezrażony tym niepowodzeniem, które traktował jako przejściowe, wyszedł z kolejną inicjatywą- budowy cukrowni w Szepietowie, która miała działać w formie spółdzielni rolniczej i opierać się na najnowocześniejszym fińskim sposobie produkcji. Wizji powołania cukrowni poświęcił wiele lat, podczas których nie szczędząc swych prywatnych środków i sił, zabiegał na wszelkie sposoby o jej urzeczywistnienie. Wojna w 1939 roku przekreśliła te plany.

Więzienie i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Po odmowie podjęcia wykładów na moskiewskiej uczelni w 1940 r. został aresztowany przez sowieckie organy bezpieczeństwa i na kilka miesięcy uwięziony w Białymstoku. Nawet w więziennej celi, w której stłoczono ponad 60 osób, dalej wykładał rolnictwo swoim współwięźniom. 8 maja 1940 r. wywieziono go z więzienia białostockiego do Mińska, dwa dni później 10 maja został rozstrzelany w Kuropatach. Dokładne miejsce jego wiecznego spoczynku pozostaje nieznane.

24 maja 2008 r. Ośrodkowi Szkoleniowemu Podlaskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Szepietowie nadano imię Profesora Kazimierza Rogoyskiego i odsłonięto pamiątkową tablicę upamiętniającą postać i dorobek Profesora.

Wybrane książki autorstwa Kazimierza Rogoyskiego[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maria Strutyńska Kazimierz Rogoyski [w:] Polski Słownik Biograficzny tom XXXI wyd. 1988-1989
  • Józef Włodek "Pamiętniki Historyczne, t. II, Profesor Kazimierz Rogoyski. Jego życie i praca dla rolnictwa polskiego", Ciechanowiec 2007.
  • Grzegorz Michalski "Profesor Kazimierz Rogoyski" Wiadomości Rolnicze, nr 1/2008 (226), s. 4 i n., tegoż "Profesor Kazimierz Rogoyski - naukowiec i rolnik praktyk" [w:] "60 lat działalności na rzecz rozwoju rolnictwa w północno-wschodniej Polsce 1948-2008", Szepietowo 2008