Kleopatra Thea

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kleopatra Thea
ilustracja
Moneta Kleopatry Thei
królowa państwa Seleucydów
Dane biograficzne
Dynastia Ptolemeusze
Data urodzenia 164 p.n.e.
Data śmierci 121 p.n.e.
Ojciec Ptolemeusz VI Filometor
Mąż Aleksander I Balas
Mąż Demetriusz II Nikator
Mąż Antioch VII Sidetes
Dzieci z Aleksander I Balasem:
Antioch VI Epifanes Dionizos;
z Demetriuszem II Nikatorem:
Seleukos V Filometor,
Antioch VIII Grypos;
z Antiochem VII Sidetesem:
Antioch IX Kyzikenos

Kleopatra Thea (164 p.n.e.121 p.n.e.) — królowa państwa Seleucydów, panowała w latach 126-121 p.n.e., córka władcy Egiptu Ptolemeusza VI Filometora. Matka Antiocha VI Epifanesa Dionizosa, Seleukosa V Filometora, Antiocha VIII Gryposa i Antiocha IX Kyzikenosa, żona Aleksandra Balasa, Demetriusza II Nikatora i Antiocha VII Sidetesa. Thea w języku greckim oznacza bogini.

W ręku ojca[edytuj | edytuj kod]

Starania Demetriusza I o wzmocnienie znaczenia państwa syryjskiego wywołały kontrakcję jego sąsiadów. Król Pergamonu znalazł w Smyrnie młodzieńca podobnego z sylwetki i rysów twarzy do Antiocha IV Epifanesa i ogłosił, że jest on jego synem i dziedzicem. Pretendenta, o imieniu Balas, poparli Rzymianie i Egipt. Demetriusz obawiając się najgorszego, odesłał swych młodych synków do Kaunos w Azji Mniejszej. Po wkroczeniu do Syrii armii interwencyjnych pergamońskiej i egipskiej, zginął w bitwie w 150 roku przed Chr. Król egipski Ptolemeusz VI, świadom tego, że Balas jest marionetką na syryjskim tronie, wydał za niego swą najstarszą córkę, 15-letnią wówczas Kleopatrę Theę, poprzez którą chciał mieć wpływ na politykę Syrii, a w przyszłości odzyskać Celesyrię. W 146 roku Kleopatra urodziła Balasowi syna Antiocha [1].

Balas zadowolił się wystawnymi ucztami i towarzystwem pięknych kobiet. Rządy krajem pozostawił swym faworytom. W narastającym chaosie wiosną 147 wylądował w Syrii z armią najemników kreteńskich, 14-letni syn Demetriusza I, również Demetriusz. Kiedy okazało się, że armia syryjska przeszła na stronę młodego Demetriusza, Ptolemeusz VI zajął Celesyrię. Oskarżył następnie Balasa o zamach na swoje życie i odebrał mu Kleopatrę, by jej rękę wraz z propozycją przymierza ofiarować nowemu władcy Syrii. Ceną przymierza miało być przekazanie Celesyrii Egiptowi. W 145 roku Balas podjął jednak jeszcze jedną próbę odzyskania władzy. Został wprawdzie w bitwie pod Ojnaparos pobity i zmuszony do ucieczki. W bitwie zginął jednak również ojciec, dwudziestoletniej już wówczas Kleopatry[2].

Małżonka królów[edytuj | edytuj kod]

Z Demetriuszem II Nikatorem Kleopatra Thea miała synów Seleukosa V Filometora i Antiocha VIII Gryposa. Gdy mąż dostał się do niewoli partyjskiej w 139 p.n.e. ofiarowała swą rękę jego bratu Antiochowi VII Sidetesowi, z tego związku narodził się Antioch IX Kyzikenos. Wkrótce w walkach z Partami zginął Antioch VII, a z niewoli powrócił Demetriusz II Nikator.

Rządy Thei[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Demetriusza Thea uznała się za jedyną prawowitą władczynię państwa Seleukidów. Była żoną kolejno trzech królówː Balasa, Demetriusza i Sidetesa, a każdy z nich jej w pewnej mierze zawdzięczał tron. Z wolna doszła do przekonania, że jest uosobieniem władzy i może ją przekazywać komu zechce. Potwierdzał ten pogląd los Demetriusza. Kiedy więc w 125 roku po władzę nad państwem sięgnął jej 19-letni syn Seleukos, Kleopatra nie zawahała się go zgładzić. Po jego śmierci Thea zaczęła bić monety ze swym wizerunkiem. Na monetach była przedstawiana w diademie, a napis głosił chwałę królowej Kleopatry Thei[3].

Po śmierci Seleukosa Thea sprowadziła z Aten młodszego syna Demetriusza, Antiocha, który zyskał przydomek Grypos — Krzywonosy. Uczyniła go współrządcą, choć faktycznie nie miał udziału w rządach. W tym czasie udało się Thei i bawiącej u niej, wygnanej z Egiptu, jej matce Kleopatrze II, doprowadzić do porozumienia z królem Egiptu Ptolemeuszem Euergetesem Fryskonem. Zgodził się on na powrót swej siostry-małżonki do Egiptu, a z siostrzenicą zawarł przymierze przypieczętowane ślubem jego najstarszej córki Tryfajny z Gryposem. Przymierze z Fryskonem oznaczało dla Thei cofnięcie egipskiego poparcia dla uzurpatora Aleksandra Zabinasa. Połączone siły Thei i Gryposa rozbiły osamotnionego Zabinasa, który uciekł do wiernej mu jeszcze Antiochii, gdzie swoim nierozważnym postępowaniem naraził się na gniew ludności miasta. Pojmany został postawiony przed obliczem króla, który skazał go na śmierć[3].

Rosnące znaczenie Gryposa zaniepokoiło Theę. Młody król też miał dosyć życia w cieniu matki i przygotował na nią zamach. Thea postanowiła go uprzedzić. Wyszła na spotkanie powracającego z polowania syna z czarą zimnego wina. Grypos był jednak nieufny. Współzawodnicząc z matką w grzeczności, prosił ją, by pierwsza upiła wina z czary. Gdy się wzbraniała tym bardziej nalegał. Kleopatra, zrozumiawszy, że przegrała, podniosła czarę do ust i wypiła przygotowaną dla syna truciznę[3].


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Świderkówna 2008 ↓, s. 130-131
  2. Świderkówna 2008 ↓, s. 131-132
  3. a b c Świderkówna 2008 ↓, s. 195-197
  4. Świderkówna 2008 ↓, s. 274-275.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]