Kościół św. Antoniego z Padwy w Warszawie (Śródmieście)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół pw. św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Distinctive emblem for cultural property.svg 523/2 z dnia 1.07.1965[1]
Ilustracja
Świątynia od strony ul. Senatorskiej
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Wezwanie św. Antoni z Padwy
Wspomnienie liturgiczne 13 czerwca
Przedmioty szczególnego kultu
Cudowne wizerunki obraz św. Antoniego z Padwy
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Kościół pw. św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Kościół pw. św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół pw. św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Kościół pw. św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Kościół pw. św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Kościół pw. św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Ziemia52°14′34″N 21°00′23″E/52,242778 21,006389
Strona internetowa
Świątynia od strony Ogrodu Saskiego
Tablica upamiętniająca żołnierzy batalionu Zośka

Kościół św. Antoniego z Padwy[2] – kościół rzymskokatolicki znajdujący się przy ulicy Senatorskiej 31/33 w Warszawie.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy warszawski barokowy kościół z prostą fasadą. Posiada jednonawowe, prostokątne wnętrze z transeptem i rzędami kaplic ołtarzowych (oraz dwie boczne). Kruchta oddzielona jest kratą (z XVIII wieku). W ołtarzach bocznych znajdują się obrazy świętego Franciszka i świętego Antoniego z Padwy namalowane przez Rafała Hadziewicza, a także obraz zdjęcia Chrystusa z Krzyża pędzla Annibala Vinici. We wnętrzu znajdują się też m.in. epitafia dwóch żon marszałka Mniszcha.

W krużgankach również umieszczono liczne epitafia zasłużonych osób (m.in. pisarki Klementyny Hoffmanowej, malarza Rafała Hadziewicza, poety Stanisława Jachowicza, aktora Ludwika Panczykowskiego[3], prezydenta Wilna Wiktora Malaszewskiego, pisarza Tadeusza Dołęgi-Mostowicza), a także poległych podczas II wojny światowej, zmarłych w hitlerowskich obozach koncentracyjnych oraz żołnierzy polskich walczących w obronie kraju. Ślady nie istniejącego cmentarza przykościelnego widoczne były jeszcze w okresie międzywojennym[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy kościół powstał z fundacji króla Zygmunta III Wazy jako sanktuarium dziękczynne za zdobycie Smoleńska 13 czerwca 1611. Data tego wydarzenia łączyła się z wyborem patrona kościoła w osobie Antoniego z Padwy. Budowę świątyni (początkowo drewnianej)[5] zainicjowano w obecności monarchy 4 października 1623. Została ona powierzona zakonowi franciszkanów reformatów, sprowadzonych przez króla w 1623. Nową świątynię konsekrował 13 sierpnia 1635 wrocławski biskup Jan Baltazar Liesch.

W 1657 podczas potopu szwedzkiego klasztor wraz z kościołem uległ całkowitemu zniszczeniu dokonanemu przez wojska sprzymierzonego ze Szwedami Jerzego Rakoczego.

Z fundacji kasztelana Stanisława Leszczyc-Skarszewskiego w latach 1668–1680 wzniesiono pod kierunkiem Franciszka Czosłowicza nowy, murowany kościół, konsekrowany w roku 1679 przez biskupa poznańskiego Stefana Wierzbowskiego. Jednonawową świątynię o fasadzie z trójkątnym szczytem i o prostokątnym prezbiterium wybudowano najprawdopodobniej według projektu Józefa Belottiego; rzeźby we wnętrzu kościoła są dziełem Jana Jerzego Plerscha.

Świątynię często odwiedzał król Jan III Sobieski. W latach 1734–1735 z woli króla Augusta III Sasa po prawej stronie prezbiterium wybudowano lożę dla niego i małżonki (para królewska zamieszkiwała pobliski pałac); z ich fundacji wzniesiono też (1756) ołtarz św. Józefa. W latach 1757–1781 powstała kaplica Matki Boskiej. W 1770 kościół oddzielono od ulicy klasycystycznym ogrodzeniem, a w 1792 roku do krużganka dobudowano prostopadłe boczne ramiona według projektu Hilarego Szpilowskiego.

W 1766 we franciszkańskim klasztorze miał ukrywać się Giacomo Casanova, poszukiwany po pojedynku przez stronnictwo Branickich[6]. W 1872 poddano remontowi budowlę, którą wcześniej (1813) naruszyła katastrofa sklepienia. W 1850 w tympanonie frontonu umieszczono obraz Matki Boskiej, a w 1851 ustawiono przed kościołem jej figurę (Niepokalanego Poczęcia) wykonaną przez Antoniego Messinga.

W 1866 roku została erygowana parafia. W 1867, w związku z kasatą zakonu oo. franciszkanów w ramach represji po powstaniu styczniowym, kościół przejęli księża diecezjalni. W następnych latach ołtarz główny przesunięto do ściany prezbiterium, zlikwidowano chór i zakrystię.

W 1895 roku zbudowano kaplicę Świętej Rodziny z ołtarzem wykonanym przez Wincentego Bogaczyka. W 1907 dobudowano kaplicę Najświętszego Serca Jezusowego.

Jednym z wikariuszy na początku XX wieku był błogosławiony ks. Michał Woźniak[7]. Spalony kościół uległ znacznym zniszczeniom przez wojska niemieckie podczas walk powstańczych w 1944 roku. Przez jego teren przebijała się ze Starego Miasta do Śródmieścia część kompanii „Rudy” z batalionu „Zośka” pod dowództwem hm. ppor. Andrzeja Romockiego ps. „Morro”[8]. W kaplicy Najświętszego Serca Jezusowego Niemcy spalili żywcem 30 powstańców[9]. Szczególnie ucierpiał wówczas ołtarz główny i boczne, ambona i organy; ocalały kaplica św. Rodziny i krata oraz część sztukaterii przy sklepieniach kaplic. Świątynię odbudowano w latach 1950–1956 według projektu Karola Szymańskiego. Ołtarz główny został konsekrowany przez kardynała Stefana Wyszyńskiego 18 stycznia 1969 roku.

1 lipca 1949 kościół i parafia zostały ponownie przekazane zakonowi franciszkanów reformatów.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rejestr zabytków nieruchomych m. st. Warszawy. [dostęp 2010-01-22].
  2. Grzegorz Kalwarczyk: Przewodnik po parafiach i kościołach Archidiecezji Warszawskiej. Tom 2. Parafie warszawskie. Warszawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna „Adam”, 2015, s. 191. ISBN 978-83-7821-118-1.
  3. Franciszek Galiński: Gawędy o Warszawie. Warszawa: PIW, 1960, s. 173.
  4. Franciszek Galiński: Gawędy o Warszawie, dz. cyt., s. 310.
  5. Marian M. Drozdowski, Andrzej Zahorski: Historia Warszawy. Warszawa, PWN, 1972, s. 56.
  6. Encyklopedia Warszawy, dz. cyt., s. 96.
  7. BŁ. KS. MICHAŁ WOŹNIAK, Parafia Wiśniew k. Mińska Mazowieckiego [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  8. Encyklopedia Warszawy, dz. cyt. s. 372.
  9. Warszawa. Św. Antoniego z Padwy | Archidiecezja Warszawska, archidiecezja.warszawa.pl [dostęp 2019-07-15] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, ISBN 83-01-08836-2
  • Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Arkady, 1977, s. 194

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]