Kościół św. Antoniego z Padwy w Warszawie (Czerniaków)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Distinctive emblem for cultural property.svg 60 z dnia 1.07.1965
Ilustracja
Świątynia od strony północnej
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie św. Antoni z Padwy
Przedmioty szczególnego kultu
Relikwie św. Bonifacy z Tarsu
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Kościół św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Kościół św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Kościół św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Kościół św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Kościół św. Antoniego z Padwy w Warszawie
Ziemia52°11′38″N 21°03′21″E/52,193889 21,055833
Strona internetowa
Aleksander Majerski, "Widok kościoła w Czerniakowie", 1818
Świątynia na drzeworycie z „Tygodnika Ilustrowanego”, 1860
Wnętrze kościoła

Kościół św. Antoniego z Padwy[1] – kościół parafii św. Bonifacego z Tarsu znajdujący się na Czerniakowie przy ulicy Czerniakowskiej nr 2/4 w Warszawie.

Historia kościoła[edytuj | edytuj kod]

Zbudowany z fundacji marszałka wielkiego koronnego Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, właściciela dóbr czerniakowskich (od 1683), planowany jako rodzinne mauzoleum. Zaprojektowany przez królewskiego architekta Tylmana z Gameren, według planów i pod którego nadzorem budowę wykonał w latach 1690-1693 Izydor Affaita. Jednocześnie z kościołem wznoszono klasztor - 19 października 1693 wystawiono dokument fundacyjny, a uroczyste wprowadzenie zakonników do klasztoru czerniakowskiego nastąpiło już 15 grudnia.

W 1702 w kościele jego pochowano fundatora, Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, w 1745 jego syna Teodora, a w 1860 Wiktora Maksymiliana Ossolińskiego[2].

W I połowie XIX wieku kompleks klasztorny powiększono o skrzydło zachodnie, wychodzące na trakt prowadzący w stronę Wilanowa.

W 1864 zlikwidowano konwent bernardynów, którzy wrócili tu dopiero w lipcu 1945. Historia kościoła do roku 1861 została opisana przez Jana Warmińskiego (Liedera) w książeczce pt: "Pamiątka z Czerniakowa". Zawiera ona m.in. cenne informacje o XIX-wiecznej restauracji kościoła i niezrealizowanych planach przekształcenia krypt na kaplicę.

Kościół i klasztor ucierpiały głównie w 1939 w czasie obrony Warszawy i w 1944 w czasie powstania warszawskiego - pewnym zniszczeniom uległy dekoracje rzeźbiarsko-malarskie, dach i obrazy. W latach 1951-1954 odbyła się konserwacja pod kierunkiem Bohdana Marconiego[3], a gruntowne prace konserwatorskie w latach 1985-1994.

Kościół ten nie został nigdy przebudowany i zachował swój pierwotny, barokowy wystrój wnętrza. Jedynym nieoryginalnymi elementami wyposażenia kościoła są wymienione w XIX wieku organy[4], oraz drobne elementy wyposażenia liturgicznego (m.in. XX-wieczny ołtarz posoborowy i stacje drogi krzyżowej, oraz empirowe świeczniki ołtarzowe). Wcześniejszy, najprawdopodobniej XVIII-wieczny instrument przeniesiono do bliżej nieokreślonego kościoła poza Warszawą. Na uwagę zasługują także oryginalne XVII-wieczne boazerie ścienne wykonane z drewna dębowego - najstarszy tego typu element wystroju wnętrza zachowany w Warszawie.

Tylman z Gameren osobiście wykonał projekt posadzki. Ma ona formę trójkolorowych rombów ułożonych z tafli czarnego, białego i wiśniowego marmuru, co w efekcie dało iluzjonistyczny efekt piętrzących się kubików[5],

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kościół wzniesiono na planie greckiego krzyża sprzężonego z ośmiobocznym prezbiterium, a na przecięciu ramion krzyża zbudowano kopułę na tamburze[6]. Bryła świątyni o ciekawym układzie proporcji zachowała swój pierwotny wygląd, również jego wnętrze nie uległo większym zmianom, zachowując wystrój z końca XVII wieku.

Wystrój malarski wnętrza ukazuje życie i dzieła patrona świątyni - św. Antoniego z Padwy: z 69 obrazów 63 przedstawia sceny z życia patrona. W nawie seria 8 wertykalnych malowideł ukazuje głównie sceny uzdrowień dokonanych przez Świętego, a ostatni z fresków chwilę jego śmierci. Na ołtarzu znajduje się wizerunek św. Antoniego, uznany za cudowny[7]. W prezbiterium na freskach można znaleźć historię sprowadzenia obrazu oraz budowy świątyni.

W bocznych ołtarzach znajdują się obrazy św. Franciszka i słynny renesansowy, namalowany na szkle tryptyk "Opłakiwanie Chrystusa", będący darem króla Jana III Sobieskiego[8]. Freski w kościele były inspirowane przez fundatora i przypisywane są Francesco Antonio Giorgioliemu lub samemu Tylmanowi z Gameren[9].

Pod ołtarzem głównym znajduje się relikwiarz św. Bonifacego Męczennika, który Lubomirski otrzymał od papieża Innocentego XII w roku 1693 w czasie pielgrzymki do Rzymu. Z relikwiarzem tym związany jest kult tego męczennika, a pielgrzymki tutaj odbywały się aż do kasaty konwentu (1864). Św. Bonifacy stał się patronem miejscowej parafii, a kult świętego nieodłącznie związany jest z tym miejscem (pielgrzymka i odpust 14 maja).

Na dziedzińcu przykościelnym znajduje się także klasycystyczna kapliczka portalowa poświęcona św. Bonifacemu z Tarsu z 1839 roku.

Pozostałe informacje[edytuj | edytuj kod]

  • Teren przy kościele to dawny cmentarz – prowadzi do niego brama z pierwszej połowy XIX wieku, zwieńczona herbem jej fundatorów - Ossolińskich, kolejnych po Lubomirskich właścicieli Czerniakowa. Na dziedzińcu przed kościołem dawniej usytuowana była neogotycka kapliczka maryjna z czerwonej cełgy. Została wybudowana prawdopodobnie przy okazji budowy neogotyckiej bramy głównej. Kapliczka widnieje na zdjęciach kościoła wykonanych przez znanego warszawskiego fotografa miasta Konrada Brandla w ostatniej ćwierci XIX wieku. Na jej miejscu stoi obecnie późniejsza, XX-wieczna kapliczka z piaskowca, nawiązująca do prostych form klasycyzującego baroku.
  • Po wewnętrznej stronie muru kościelnego, niegdyś cmentarnego, znajdują się tablice memoratywne upamiętniające bernardynów, żołnierzy z 14 pułku Ułanów Jazłowieckich poległych w 1939 oraz okolicznych mieszkańców zabitych i zamordowanych w czasie II wojny światowej.
  • Freski w kościele przedstawiają m.in. muzykujące anioły. Instrumenty na których grają są odbiciem składu instrumentalnego kapeli królewskiej w Warszawie z końca XVII wieku.
  • Organy i chór znajdują są nie nad wejściem głównym, ale za ołtarzem - nietypowo ulokowanym na środku prezbiterium.
  • Po stronie wschodniej kościoła zachowała się unikatowa prosta barokowa brama wjazdowa na teren klasztorny - jedna z tylko kilku tego typu bram z XVII i XVIII wieku zachowanych w Warszawie.
  • Żelazna krata prowadząca z przedsionka do nawy głównej kościoła pochodzi z XVII wieku i powstała według projektu Tylmana z Gameren. Jest to druga krata wykonana do tego wejścia; pierwsza najprawdopodobniej wskutek pomyłki kowala okazała się za duża - wykorzystano ją przy budowie kaplicy Kotowskich w warszawskim kościele dominikanów pw. św. Jacka, gdzie znajduje się do dnia dzisiejszego. Obie kraty są niemal identyczne, różnią się jedynie rozmiarami; krata z Czerniakowa nosi także ślady po kulach z okresu powstania warszawskiego.
  • W kościele znajduje się XVII w. wizerunek Matki Boskiej Fraskiej pochodzący z nieistniejącego kościoła bernardynów z Fragi[10].
  • Budynek klasztorny, przekazany po kasacie zakonu na cele świeckie, uległ znacznym zmianom, jedynie przylegający do kościoła tzw. Dolny Korytarz zachował swoją dawną barokową architekturę. Znajduje się tu obraz z początku XIX w. Taniec śmierci.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Grzegorz Kalwarczyk: Przewodnik po parafiach i kościołach Archidiecezji Warszawskiej. Tom 2. Parafie warszawskie. Warszawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna „Adam”, 2015, s. 225. ISBN 978-83-7821-118-1.
  2. Maria Topińska: Kościół czerniakowski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1977, s. 101–102.
  3. Na podstawie zapisów w kronice klasztornej z 1693.
  4. Opis techniczny XIX-wiecznych organów z kościoła na Czerniakowie
  5. Hanna Sygietyńska: Kamień w architekturze i rzeźbie Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978, s. 33.
  6. Inaczej - bębnie
  7. Stanisław Herakliusz Lubomirski otrzymał go od barona de Tassis w Wenecji, sam obraz otoczony jest rzeźbionymi w drewnie aniołami i puttami dłuta gdańskiego rzeźbiarza Andrzeja Schlütera.
  8. Kopia warsztatowa Pietera Coecke van Aalsta.
  9. Historycy przypisują freski jeszcze Carlo Giuseppe Giorgioliemu, bratu Francesca Antonia, sprowadzonego z Włoch przez fundatora.
  10. Kościół św. Antoniego, Warszawa (Czerniaków). Pomniki Sztuki. [dostęp 2013-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-29)].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]