Kościół św. Ducha i św. Anny w Szydłowcu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół św. Ducha i św. Anny w Szydłowcu
Kościół szpitalny
kościół szpitalny, filialny
Państwo  Polska
Miejscowość Szydłowiec
Wyznanie katolickie
Kościół Kościół łaciński
Parafia św. Zygmunta w Szydłowcu
Wezwanie św. Ducha i św. Anny
brak współrzędnych

Kościół św. Ducha i św. Anny w Szydłowcu – nieistniejący obecnie kościół szpitalny, wybudowany w 1528-1529 przez Mikołaja Szydłowieckiego na terenie ówczesnej Skałki[1]. Spłonął w 1876.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kościół wraz z budynkami szpitala i przytułku wzniesiono najprawdopodobniej na fundamentach pierwotnego dworu Sławka Szydłowieckiego, który miał znajdować się na dzisiejszym pl. Ducha Św. (n. zwyczajowa: między obecnymi ul. Zamkową, Radomską - ówcześnie Szpitalną - Przechodnią i Garbarską), na dawnym przedmieściu Szydłowca, Skałce[2].

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy kościół, erygowany w 1529 był o drewnianej konstrukcji zrębowej, opartej na płatwi. Przypuszczalnie zastosowano w nim powszechny ówcześnie w Małopolsce gotyckiego system więźbowo-zaskrzynieniowego[3]. Kościół wyposażony został w trzy dzwony, zatem jego bryła musiała posiadać wieżę, zapewne w przedniej części nawy[4]. Dach kościoła najprawdopodobniej kryty był gontem.

Nie znany jest rzut bryły kościoła, nie wiadomo więc, czy składała się ona z więcej niż jednej nawy. Jednak kościół mieścił w sobie cztery ołtarze: główny z obrazem Matki Boskiej samotrzeć ze św. Anną oraz boczne: po lewej stronie od wejścia z obrazem ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa i po prawej z wizerunkami Matki Boskiej i św. Rocha.

W zespole kościelnym znajdowały się również niewielkie, parterowe budynki, najpewniej drewniane. Mieściły one w sobie szpital i przytułek oraz pomieszczenia gospodarcze. Wśród zabudowań znajdujemy również mansjonarię[5]. Pomimo odnotowywanych danych świadczących o istnieniu przy kościele scoli cantorum, nie znajdujemy uwag o gmachu takiej szkoły[6]. Wokół kościoła założono również cmentarz.[1]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kościół wraz ze szpitalem i przytułkiem został erygowany przez biskupa krakowskiego Piotra Tomickiego w 1529 i został on włączony pod zarząd parafii szydłowieckiej. Obowiązki duszpasterskie wypełniał kapelan szpitala, desygnowany przez prepozyta szydłowieckiego (każdorazowego proboszcza). Sprawami majątkowymi przede wszystkim szpitala, ale również przynależnego mu kościoła zarządzali dwaj administratorzy. Wybierani oni byli na 3-letnią kadencję przez właściciela miasta spośród kandydatur zgłoszonych przez radę miejską. Uposażenie szpitala stanowiły pola uprawne, łąki i sady ofiarowane przez Mikołaja Szydłowieckiego. Część spośród nich została przyznana kapelanowi, którego zobowiązano do zaopatrywania pacjentów szpitala w chleb, groch, warzywa i mięso. Ponadto właściciel miasta miał dostarczać szpitalowi raz na kwartał 1 korzec mąki pszennej. Niedługo później Piotr Tomicki ustanowił dziesięcinę dla szpitala, ściąganą ze wsi Krawara. Od 1698 szpital otrzymywał stały przychód pieniężny, pochodzący z dochodów z kamienicy Wadowskiej w Warszawie (własności parafii św. Zygmunta).[7]

5 listopada 1744 zawieszono trzeci dzwon, poświęcony przez bpa Michała Kunickiego. W 1781 Mikołaj Radziwiłł zlecił budowę nowego kościoła, przypuszczalnie już murowanego, jednak nigdy nie ukończonego. Ostatnim kapelanem kościoła był ks. Eustachy Zabarski (†2 V 1821). Kościół podupadający stopniowo, ostatecznie spłonął w 1876. Obecnie w miejscu kościoła i cmentarza urządzony jest ogrodzony skwer z lapidarium i kapliczką z 1881.[5]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Krzysztof Dumała, Z dziejów kultury i obyczajów mieszczan Szydłowca w XVI i XVII w., „Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego”, 2, 1964, s. 220.
  2. Jerzy Kierzkowski, Kanclerz Krzysztof Szydłowiecki: z dziejów kultury i sztuki Zygmuntowskich czasów, Poznań: Jan Kanty Żupański, 1912, s. 755-770.
  3. Marian Kornecki, Drewniana architektura sakralna w Polsce: zagadnienie typów i form w rozwoju historycznym, „Ochrona Zabytków”, 45 (1-2), 1992, s. 8-9.
  4. Ryszard Brykowski, Drewniana architektura kościelna w XV wieku w Małopolsce, Wrocław: Ossolineum, 1981, s. 66.
  5. a b Irena Przybyłowska-Hanusz, Szydłowieckie nekropolie jako dzieła sztuki i pomniki przeszłości, Szydłowiec: SCK - Zamek, 2008, s. 103-111.
  6. Krzysztof Dumała, Z dziejów kultury i obyczajów mieszczan Szydłowca w XVI i XVII w., „Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego”, 2, 1964, s. 217.
  7. Jan Wiśniewski, Dekanat konecki, Radom: Jan Kanty Trzebiński, 1913, s. 510-514.