Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy
Distinctive emblem for cultural property.svg A/463/1 z dnia 1.04.1996[1]
kościół parafialny
Ilustracja
Południowa fasada
Państwo  Polska
Miejscowość Bydgoszcz
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Parafia św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy
Wezwanie św. Jan Apostoł i Ewangelista
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy
Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy
Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy
Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy
Ziemia53°08′59″N 18°10′34″E/53,149722 18,176111
W panoramie nadwiślańskiej

Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczykościół położony w Bydgoszczy, którego patronem jest św. Jan Apostoł i Ewangelista.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kościół znajduje się przy ul. gen. W. Sikorskiego w Starym Fordonie we wschodniej części Bydgoszczy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Budowa kościoła odbyła się w kontekście rozwoju ewangelickiej architektury sakralnej w Bydgoszczy i na jej przedmieściach w XIX wieku.

Ewangelicy w Fordonie zjawili się po 1772 r. Byli to osadnicy niemieccy zachęceni polityką protekcyjną królów pruskich[2]. Początkowo należeli oni do gminy w Bydgoszczy, utworzonej w 1773 r. Projekt powołania odrębnej gminy w Fordonie uzyskał poparcie samego króla Fryderyka Wilhelma III, ale jego realizacji przeszkodziły wydarzenia z 1806 r.[3]. Dopiero w 1822 r. doszło do utworzenia gminy ewangelicko-unijnej z siedzibą w Fordonie, do której zaliczonych zostało blisko 2 tys. ewangelików z 36 pobliskich miejscowości[4]. Kościół miejscowy miał charakter unijny, nad którym nadzór sprawował Generalny Superintendent w Poznaniu.

W 1824 r. wybudowano pastorówkę, w której znajdowała się także siedziba szkoły ewangelickiej, czynnej w tym miejscu do 1888 r.[5] W tym samym czasie oddano do pochówków cmentarz ewangelicki przy ul. Cechowej, przylegający do cmentarza katolickiego.

Budowę kościoła rozpoczęto w 1877 roku i zakończono w 1879 r. Jednakże wyposażanie i wykańczanie świątyni trwało jeszcze do 1892 roku. Architekturę kościoła utrzymano w stylu neogotyckim, z elewacją z czerwonej klinkierowej cegły. Widoczne dzisiaj: wieża i zakrystia zostały dobudowane prawdopodobnie w pierwszym dziesięcioleciu XX wieku. Świątynia otrzymała wezwanie św. Jana Apostoła. Kościół wyposażono w dwa dzwony z brązu oraz organy Wilhelma Sauera z Frankfurtu pozyskane za cenę 4 tys. marek. Na budowę kościoła gmina fordońska uzyskała pożyczkę 21 tys. marek, która później została częściowo pokryta przez skarb państwa.

Rozkwit parafii ewangelickiej w Fordonie przypadł na lata 1850-1914. Niemcy wyznania ewangelickiego stanowili wówczas większość społeczeństwa Fordonu i okolic[6]. Po I wojnie światowej gmina skurczyła się do 900 osób, a przed samą II wojną światową do zaledwie 300[7].

W latach międzywojennych parafia ewangelicka obejmowała miejscowości: Strzelce Dolne, Strzelce Górne, Jarużyn, Miedzyń, Mariampol, Zofin, Łoskoń, Pałcz, Czarnówko, Siernieczek i Brdyujście. W 1929 r. w 50-lecie kościoła świątynię wyremontowano dzięki pomocy Gustav Adolf Verein we Wrocławiu. Wykonano m.in. wielki dywan ołtarzowy z czystej wełny oraz pomalowano prezbiterium farbą w kolorze błękitu. Sprowadzono również dwa dzwony stalowe z giserni Schellinga w Apolda (Niemcy)[8]. W 1933 r. kościołowi ewangelickiemu w Fordonie przyznano te same przywileje i prawa jakie miał kościół katolicki.

Celom sakralnym obiekt służył do 1945 r., do czasu gdy członkowie niemieckiej parafii ewangelickiej opuścili Polskę. Świątynia została przejęta przez starostwo Bydgoszczy i oddana katolikom podobnie jak 16 innych kościołów ewangelickich w Bydgoszczy i powiecie. Niestety, kilkuletnia zwłoka ze strony władzy duchownej w wyegzekwowaniu tego postanowienia doprowadziła do przeszło trzydziestoletniej zwłoki w przejęciu kościoła. Władze pod koniec lat 40. nie były już skłonne oddać obiektu i urządziły w nim magazyn zboża, a w latach 50. magazyn odzieży ochronnej.

W latach 70. XX w. zdewastowany budynek został przeznaczony przez władze do rozbiórki. Miał on zniszczony dach, pęknięcia ścian, zniszczony filar wieży, ubytki w fundamentach i ścianach, brak drzwi oraz jakichkolwiek ruchomości wewnątrz, braki w balustradach na balkonach, zdewastowaną stolarkę okienną.

W tym samym czasie starania o odzyskanie budynku dla celów kultu religijnego podejmował proboszcz parafii św. Mikołaja, ks. Stanisław Grunt. Starania te przyniosły skutek dopiero w 1983 r., kiedy oficjalnie świątynię przekazano parafii św. Mikołaja. W latach 1983-1985 przeprowadzono kapitalny remont. 1 listopada 1985 r. ks. bp Marian Przykucki dokonał ponownego poświęcenia świątyni, przeznaczając ją dla ośrodka Duszpasterstwa Akademickiego “Emaus”. W tym czasie w pastorówce urządzono żłobek.

W 1990 r. została erygowana parafia pw. św. Jana Apostoła i Ewangelisty. Wezwanie kościoła dało początek pomysłowi, aby nowo budowane świątynie Fordonu otrzymały wezwania pozostałych ewangelistów, co też się stało.

W latach 90. XX w. świątynię wyposażono w sprzęt sakralny (ławki, konfesjonały, tabernakulum, kielichy, puszki, bieliznę kościelną) i przystosowano ostatecznie do sprawowania liturgii katolickiej. W 2001 r. kościół uzyskał zewnętrzną iluminację świetlną. W 2017 planowany jest remont wieży[9].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kościół zbudowany został w stylu neogotyku, popularnie stosowanym w Bydgoszczy w architekturze sakralnej w II połowie XIX wieku[10].

Świątynia jest trójnawowa, o układzie bazylikowym, z prezbiterium skierowanym na wschód. Jest ono zamknięte trójboczną apsydą oraz zakrystią. Na osi elewacji południowej znajduje się wysoka wieża z iglicą. W przyziemiu znajduje się kruchta, która pierwotnie stanowiła wejście główne. Kościół na zewnątrz jest oszkarpowany. Część otworów okiennych wykonano w formie rozet, inne zamknięto łukiem ostrym.

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze kościoła jest bardzo surowe, z zachowaniem stylu neogotyckiego. Tradycyjny wystrój wyróżnia się potężnymi emporami, charakterystycznymi dla kościołów ewangelickich. Nawy boczne pokryte są stropami płaskimi, a nawa główna stropem załamanym pośrodku.

Współczesne umeblowanie oraz wystrój kościoła zaprojektowali w latach 90. XX wieku artyści plastycy: Halina i Włodzimierz Krzemkowscy z Bydgoszczy. W kościele wiszą dwa obrazy: Matki Bożej Nieustającej Pomocy i św. Jana, patrona kościoła, spoczywającego na piersiach Pana Jezusa podczas Ostatniej Wieczerzy. Autorem obydwu obrazów oraz obrazów stacji Drogi Krzyżowej jest artysta plastyk Władysław Burchardt.

Od 1995 roku na wieży kościoła zawieszone są trzy dzwony o wadze 450, 250 i 170 kg i imionach: Maryja, Jan Apostoł i Tomasz Apostoł[11].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie. 2018-09-30. [dostęp 2010-10-12].
  2. http://www.mikolaj-bydgoszcz.home.pl/historia_par/przed_rozb.htm dostęp 4-06-2009
  3. klęska Prus w wojnie z Napoleonem i powołanie Księstwa Warszawskiego
  4. oraz 30 po prawej stronie Wisły, które w 1855 r. utworzyły własną gminę w Ostromecku
  5. oddano do użytku budynek szkoły przy ul. Wyzwolenia
  6. ich liczba sięgnęła ok. 3 tys. osób przed wybuchem I wojny światowej
  7. w tym 11 Polaków, na terenie miasta Fordonu w latach 1927-1939 mieszkało około 60 osób wyznania ewangelickiego
  8. w zamian za dzwon odstawiony w czasie I wojny światowej
  9. Remonty w czterech kościołach
  10. Parucka Krystyna. Zabytki Bydgoszczy – minikatalog. „Tifen” Krystyna Parucka. Bydgoszcz 2008
  11. wykonane w ludwisarni braci Kruszyńskich z Węgrowa

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biegański Zdzisław red: Dzieje Fordonu i okolic: Bydgoszcz: Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne, 1997
  • Biskup Marian red.: Historia Bydgoszczy. Tom I do roku 1920. Warszawa-Poznań: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 1991
  • Derenda Jerzy. Piękna stara Bydgoszcz – tom I z serii Bydgoszcz miasto na Kujawach. Praca zbiorowa. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006
  • Książek Przemysław. Historia kościoła pw. św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Fordonie . In. Kalendarz Bydgoski 1998
  • Parucka Krystyna. Zabytki Bydgoszczy – minikatalog. „Tifen” Krystyna Parucka. Bydgoszcz 2008
  • Historia na stronie parafii św. Jana Apostoła i Ewangelisty
  • http://www.mikolaj-bydgoszcz.home.pl/historia/hist10.htm dostęp 9-06-2009

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]