Kościół św. Mateusza w Starogardzie Gdańskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół św. Mateusza
Distinctive emblem for cultural property.svg 242 z 6.08.1962[1]
kościół parafialny
Ilustracja
Kościół św. Mateusza
Państwo  Polska
Miejscowość POL Starogard Gdański COA.svg Starogard Gdański
ul. Hallera 3
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Mateusza w Starogardzie Gdańskim
Wezwanie św. Mateusza
Położenie na mapie Starogardu Gdańskiego
Mapa lokalizacyjna Starogardu Gdańskiego
Kościół św. Mateusza
Kościół św. Mateusza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Mateusza
Kościół św. Mateusza
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Kościół św. Mateusza
Kościół św. Mateusza
Położenie na mapie powiatu starogardzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu starogardzkiego
Kościół św. Mateusza
Kościół św. Mateusza
Ziemia53°58′04″N 18°31′50″E/53,967778 18,530556

Kościół św. Mateuszarzymskokatolicki, gotycki kościół parafialny znajdujący się w Starogardzie Gdańskim przy ul. Hallera 3, wybudowany w XIV wieku. Jest najstarszym kościołem w mieście.

W 1962 obiekt wpisano do rejestru zabytków.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki starogardzkiej fary sięgają XIV wieku. Według starych przekazów, kościół powstał na miejscu pogańskiej świątyni Swaroga. Legenda głosi, że stojącą w południowej kruchcie kamienną kropielnicę wykuto z ogromnego posągu Swaroga[2].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie fara miała kształt odpowiadający obecnemu prezbiterium. Jest ono oddzielone od nawy głównej łukiem tęczowym[3]. Krzyżacy rozbudowali kościół o trzy nawy, rozmieszczone symetrycznie na osi wschód-zachód i rozdzielone filarami. W nawach zachowało się gotyckie sklepienie gwiaździste. Starogardzka fara, jako jedna z nielicznych świątyń na Pomorzu, otrzymała układ bazylikowy[2].

Dawniej we wschodnim zakończeniu południowej nawy istniała wieża, rozebrana w 1796 r. Na początku XX wieku usunięto również sygnaturkę[4]

Do XVIII wieku kościół był otoczony cmentarzem. W cegłach zewnętrznego muru zachowały się charakterystyczne okrągłe wgłębienia, pochodzące z czasów krzesania ognia na potrzeby kultowe[2]. Po południowej stronie znajduje się XIX-wieczne kamienne epitafium Fabiana Legendorfa-Mgowskiego, zmarłego w 1483 starosty starogardzkiego i wojewody pomorskiego.

Na szczycie południowej kruchty w 1999 umieszczono replikę drewnianej średniowiecznej rzeźby, tzw. Chrystusa Starogardzkiego. Oryginał, datowany na ok. 1320, odkryto w farze w roku 1930. Znajduje się on obecnie w Muzeum Diecezjalnym w Pelplinie[2][3].

Wnętrze kościoła[edytuj | edytuj kod]

Fresk „Sąd Ostateczny” z około XV w.

Na łuku tęczowym, oddzielającym prezbiterium od nawy głównej, znajduje się wielki fresk „Sąd Ostateczny” z około XV w., odkryty dopiero w 1957. Pośrodku na tronie zasiada Chrystus, u stóp ma archanioła Michała. Po prawicy klęczą Maryja ze św. Katarzyną i św. Barbarą, a po lewej ręce – św. Jan Chrzciciel oraz święci Piotr i Paweł.

W prezbiterium, po prawej stronie znajduje się renesansowy nagrobek Jerzego Niemojewskiego[5] herbu Rola z Lubieńca (zm. 1615), starosty starogardzkiego, wyobrażający leżącą postać zmarłego. Jerzy Niemojewski to syn Janusza i Katarzyny Marianny Kostka, herbu Dąbrowa

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie. 2018-09-30. [dostęp 4.07.2013].
  2. a b c d Urząd Miasta Starogard Gdański: Starogard Gdański – zabytki. [dostęp 2013-12-08].
  3. a b Zabytki fary. [dostęp 2013-12-08].
  4. Franciszek Mamuszka: Województwo gdańskie. Przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1959, s. 259.
  5. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa . Wyd. Z.P. POLIMER  Koszalin 2010, ​ISBN 978-83-89976-40-6​, s. 258 i 259.