Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Apostołów Piotra i Pawła w Hebdowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Apostołów Piotra i Pawła
Distinctive emblem for cultural property.svg A-342[1] z dnia 12.07.1972
kościół parafialny
Ilustracja
Kościół klasztorny w Hebdowie
Państwo  Polska
Miejscowość Hebdów 110
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Wniebowzięcia NMP w Hebdowie
Wezwanie Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny
Położenie na mapie gminy Nowe Brzesko
Mapa lokalizacyjna gminy Nowe Brzesko
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Apostołów Piotra i Pawła
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Apostołów Piotra i Pawła
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Apostołów Piotra i Pawła
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Apostołów Piotra i Pawła
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Apostołów Piotra i Pawła
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Apostołów Piotra i Pawła
Położenie na mapie powiatu proszowickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu proszowickiego
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Apostołów Piotra i Pawła
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Apostołów Piotra i Pawła
Ziemia50°08′53″N 20°24′58″E/50,148056 20,416111
Strona internetowa
Renesansowy nagrobek opata Melchiora Olszewskiego

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Apostołów Piotra i Pawła w Hebdowie – zabytkowy kościół znajdujący się w województwie małopolskim, w gminie Nowe Brzesko, w Hebdowie.

W latach 1664–1727 wczesnogotycki korpus świątyni przebudowano na trójnawowy, dobudowano dwie wieże, kaplicę oratoryjną z trzema absydami oraz zabudowania klasztorne. Obecnie klasztor i kościół jest w posiadaniu Polskiej Prowincji Zakonu Pijarów. W skład zespołu klasztornego norbertanów, wpisanego do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego, wchodzi: kościół pw. Wniebowzięcia NMP, klasztor, ogród oraz spichlerz.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W latach 1146–1173 rycerze Strzeżysław z Sulimów i Wrocisław z Gierałtów sprowadzili do Hebdowa z czeskiego Strahova norbertanów (premonstratensów)[2]. W roku 1149 ojcowie założyli klasztor[3].

Najstarszy zachowany dokument dotyczący tutejszego opactwa pochodzi z 1276 roku i dotyczy zwolnienia mieszkańców ze zobowiązań wobec księcia. Immunitet był ponownie zatwierdzany przez Władysława Łokietka w 1331 i Kazimierza Wielkiego w 1358 roku. Fundacje opactwa potwierdzała bulla papieża Eugeniusza IV z 26 czerwca 1441 roku[2].

Pierwsi zakonnicy i mniszki wraz z opatem Niemcem Wosolanusem (zm. 1179) zamieszkali w Brzesku. Po 1160 roku zakonnice przeniosły się na Zwierzyniec koło Krakowa[a].

W 1441 roku tutejszemu opatowi podlegały klasztory w Witowie, Nowym Sączu, Zwierzyńcu, Imbramowicach, Busku, Krzyżanowicach i Płocku[2]. Klasztor hebdowski był pierwszym na ziemiach polskich i stanowił opactwo polskiej cyrkarii norbertańskiej[4].

W pierwszej połowie XV wieku doszło do konfliktu między opatem z Buska a biskupem krakowskim Zbigniewem Oleśnickim. Przyczyną była chęć uwolnienia się norbertanów od zwierzchnictwa biskupów krakowskich. Opat spędził rok w biskupim więzieniu[2].

Zakonnicy nie prowadzili duszpasterstwa parafialnego ale zorganizowali szkołę przyklasztorną, posiadali księgozbiór oraz archiwa. Po likwidacji zakonu w wyniku kasaty w 1819 roku Samuel Bogumił Linde wywiózł z Hebdowa część biblioteki, a jego dobra przeszły pod zarząd Komisji Rządowej Przychodu i Skarbu[5]. Reszta zbiorów zaginęła, a archiwum uległo rozproszeniu. Od 1832 roku w kościele klasztornym księża diecezjalni prowadzą duszpasterstwo, a od 1949 w parafii pracują księża pijarzy[2].

Według publikacji Antoniego Kraszowskiego z 1752 roku, do połowy XVIII wieku w kronikach klasztornych były wzmianki o 38 opatach. Pośród nich byli: Melchior Olszewski – sekretarz króla Zygmunta Augusta; Jordan z Zakliczyna; Gotard Tyzenhauzen – późniejszy biskup smoleński; Ludwik Stępkowski powołany na biskupstwo kamienieckie; Erazm Kretkowski; Aleksander Trzebiński – podkanclerzy koronny Władysława IV; Tomasz Leżeński – późniejszy biskup płocki oraz Michał Wilkowski. Opatem klasztoru był także Józef Andrzej Załuski, założyciel słynnej biblioteki w Warszawie. Od 1748 roku opatem był Józef Łaszcz, a zaraz po nim Franciszek Zborowski. W latach 1753-1760 Krzysztof Dobiński, sufragan łowicki. Po nim od 1771 roku opatem był kanclerz Młodziejowski. W latach 1780-1791, ostatnim komendatoryjnym opatem był eksjezuita Karol Wyrwicz. Po nim byli jeszcze mianowani: Ignacy Pokubiato, Grzegorz Zacharjaszewicz i ksiądz Bystrznowski[4].

Kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny konsekrowany 31 maja 1678 roku przez biskupa Mikołaja Oborskiego. Jeden z kościelnych dzwonów nosił datę 1108 rok. W podziemiach znajdują się sarkofagi i trumny zmarłych zakonników i opatów norbertańskich[6].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kościół klasztorny w Hebdowie
Spichrz w Hebdowie

Kościół murowany, orientowany, dach dwuspadowy z sygnaturką[2]. Wczesnogotycki korpus świątyni przebudowany w latach 1692–1727 na trójnawowy typu bazylikowego[7]. Przed 1664 rokiem do fasady zachodniej o cechach średniowiecznych zostały dobudowane dwie czworoboczne wieże oraz od strony południowej murowane zabudowania klasztorne. Hełmy wież zostały odrestaurowane po pożarze w 1859 roku[2].

Po stronie wschodniej na przedłużeniu prezbiterium w latach 1692–1727 dobudowano na planie kwadratu kaplicę oratoryjną z trzema apsydami zdobioną freskami Andrzeja Radwańskiego[6] Kaplicę przykryto kopułą z latarnią.

Nawa główna nakryta sklepieniem kolebkowym z lunetami na gurtach, nawy boczne nakryte sklepieniem krzyżowym. W nawie południowej odsłonięto XVII-wieczną polichromię.

Budynek klasztorny wybudowano w latach 1644–1664. Znajdują się w nim kolebkowe ceglane piwnice wystawiennicze wraz z karcerem dla nieposłusznych zakonników z zachowanymi oryginalnymi inskrypcjami z XVII wieku[8].

Spichrz klasztorny z 1760 roku, murowany, dwukondygnacyjny. Pomieszczenia wewnątrz nakryte pułapami, a trzy izby posiadają sklepienia krzyżowe[2].

Wyposażenie wnętrza[edytuj | edytuj kod]

  • wizerunek Maryi z Dzieciątkiem z ok. 1400 roku, wrzeźbiony w drewnie lipowym przez nieznanego artystę. Maryja jest przybrana w haftowane złotem szaty na wzór hiszpański. Rzeźba ma wysokość 124 cm, 40 cm szerokości, 25 cm głębokości[6] zaliczana do madonn typu krakowskiego, obok rzeźby z Racławic olkuskich[2]. Posąg umieszczony jest w niszy nad ołtarzem, zasuwanej barokowym obrazem Przemienienia Pańskiego[3];
  • obraz Matki Boskiej Starobrzeskiej w typie Hodegetrri, malowany temperą na desce z około 1460 roku[2], odkryty w 2008 roku podczas prac konserwatorskich[6];
  • wczesnobarokowy kamienny portal z herbem suchekomnaty i inicjałami Ludwika Stępowskiego (1644–1664)[2];
  • marmurowe epitafia Tekli i Józefa Szwykowskich (zm. 1777), Michała Szwykowskiego (zm. 1785) oraz Jadwigi z Dębskich Szwykowskiej (zm. 1798)[2];
  • barokowy ołtarz główny zdobiony lustrami i marmoryzacją na srebrze[3];
  • klasycystyczne stalle z malowidłami na zapleckach[2];
  • dwudzielny prospekt organowy z 2. połowy XVII wieku ozdobiony rzeźbą króla Dawida i aniołów[2]
  • alabastrowy, renesansowy posąg Chrystusa Zmartwychwstałego[2];
  • klasycystyczny portal z herbem Junosza[2];
  • barokowe malowidło ukrzyżowanego Chrystusa nad łukiem tęczy[2];
  • późnobarokowy krucyfiks[2];
  • obraz św. Norberta depczącego heretyckie księgi[2];
  • klasycystyczna ambona[2];
  • renesansowy nagrobek Melchiora Olszewskiego[2];
  • barokowe epitafium Ludwika Stępowskiego[2];
  • późnobarokowe epitafium Michała Józefa Wilkowskiego (zm. 1727) z portretem na blasze[2];
  • rokokowe tabernakulum[6];
  • gloria promienista z symbolem imienia Maryi w otoczeniu aniołów i chmur[2];
  • drewniane świeczniki z herbem Junosza[2].

W kościele dominują barwy zielono-złote, autorami polichromiiAndrzej Radwański oraz pod koniec XIX wieku Franciszek Radwan[2].

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Na dawnym cmentarzu przykościelnym późnobarokowa figura św. Norberta w stroju biskupim, depczącego po głowach pokonanych pogan.

W obiekcie klasztornym działa ośrodek duchowości chrześcijańskiej, edukacji i kultury, Centrum Wiara i Kultura[8] oraz Hotel Św. Norberta[9].

Prace renowacyjne kosztowały ponad 17 mln zł, z czego wkład własny zakonników to niecałe dwa miliony. Reszta pieniędzy pochodziła z Unii Europejskiej oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego[10].

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Apostołów Piotra i Pawła w Hebdowie
Widok z pod chóru
Ołtarz główny zdobiony lustrami
Klasycystyczna ambona
Matka Boska Hebdowska
MB Starobrzeska
Gloria z symbolem imienia Maryi
Prospekt organowy
Wyposażenie i wystrój kościoła w Hebdowie


Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Według informacji na stronie: www.diecezja.kielce.pl siostry przeniosły się do Zawichostu

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2019-12-31.s.143
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z Pielesz Marcin: Zabytkowe Klasztory w Małopolsce. Kielce: Jedność, 2014, s. 48-59. ISBN 978-83-7660-928-7.
  3. a b c ;dnidziedzictwa.pl (pol.). [dostęp 2015-02-06].
  4. a b www.wrota-swietokrzyskie.pl (pol.). [dostęp 2015-02-06].
  5. www.24ikp.pl (pol.). [dostęp 2015-02-06].
  6. a b c d e www.diecezja.kielce.pl (pol.). [dostęp 2015-02-06].
  7. Marian Kornecki: Sztuka sakralna. Kraków: ZZJPK, 1993, s. 14.
  8. a b www.wiaraikultura.pl (pol.). [dostęp 2015-02-06].
  9. Hotel Św. Norberta (pol.). [dostęp 2015-02-06].
  10. www.gazetakrakowska.pl (pol.). [dostęp 2015-02-06].