Kościoły i inne związki wyznaniowe w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kościoły i inne związki wyznaniowe w Polscewspólnoty religijne istniejące na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Na początku XXI wieku działają one na mocy przepisów Konstytucji RP o wolności sumienia i religii (m.in. art. 25 i 53) oraz ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania z 17 maja 1989 roku[1].

Sytuacja przed 1989 r.[edytuj | edytuj kod]

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w II Rzeczypospolitej siedem wyznań zostało uznanych prawnie. Były to:

  1. Kościół katolickiKonkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską
  2. Żydowski Związek Wyznaniowy– rozporządzenie Ministra WRiOP z dnia 5 kwietnia 1928 roku[2].
  3. Wschodni Kościół Staroobrzędowy – uznany rozporządzeniem Prezydenta z dnia 22 marca 1928 roku[3].
  4. Muzułmański Związek Religijny – ustawa z dnia 21 kwietnia 1936 roku[3]
  5. Karaimski Związek Religijny – ustawa z dnia 21 kwietnia 1936 roku[3]
  6. Kościół Ewangelicko-Augsburski – działał w oparciu o dekret Prezydenta z dnia 25 listopada 1936 roku[4].
  7. Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny – podstawą prawną był dekret Prezydenta RP z dnia 18 listopada 1938 roku[5].

Przed II wojną światową, podczas spisu ludności w roku 1931 w RP największe grupy wyznaniowe stanowili wyznawcy 5 wyznań: katolicy obrządku łacińskiego (64,8%), prawosławni (11,8%), grekokatolicy (10,4%), wyznawcy judaizmu (9,8%) i protestanci (2,6%) – łącznie ponad 99% ludności. Zmiany, jakie zaszły po II wojnie światowej spowodowały, że Polska stała się państwem w znacznej mierze jednorodnym pod względem wyznaniowym, w którym od 86,7 do 95,5% ludności stanowią katolicy (udział procentowy jest zależny od przyjętych metod badawczych). Wpływ na ten stan miało kilka wydarzeń historycznych: utrata Kresów Wschodnich zamieszkanych w znacznej mierze przez ludność prawosławną, ucieczki i wysiedlenia protestantów z Ziem Zachodnich i Północnych, wymordowanie przez Niemców prawie całej ludności żydowskiej wyznającej judaizm, emigracja do Niemiec dalszych grup ludności głównie protestanckiej z Ziem Zachodnich i Północnych w wyniku represji państwowych oraz emigracja po marcu 1968 roku ocalałej podczas II wojny światowej ludności żydowskiej[6].

Wkrótce po II wojnie światowej zarejestrowano 4 związki wyznaniowe:

  1. Kościół Metodystów – 5 września 1945
  2. Polski Kościół Katolicko-Narodowy – 1 lutego 1946
  3. Unia Zborów Adwentystów Dnia Siódmego – 26 kwietnia 1946
  4. Polski Kościół Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów – 5 maja 1946.

Rejestracja tych czterech wyznań była wynikiem legalnego działania wymienionych Kościołów w warunkach okupacji hitlerowskiej[7].

Następnie zarejestrowano:

  1. Polski Kościół Starokatolicki – 5 września 1947 (zdelegalizowany w roku 1965)
  2. Kościół Starokatolicki Mariawitów w RP – 5 września 1947 (potwierdzenie 31 października 1967)

Kolejne o rejestrację przeprowadzano dopiero po zmianach politycznych jakie nastąpiły w październiku 1956 roku.

Na podstawie Dekretu o stosunku państwa do Kościoła katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej z 9 lutego 1953 zastąpionego dekretem z 31 grudnia 1956 określono warunki obsadzania stanowisk duchownych. Zgodnie z art. 9 ustawy przepisy tego dekretu zastosowano również do innych Kościołów i związków wyznaniowych[8]. W rezultacie rejestracja wyznania oznaczała poddanie się związków wyznaniowych nadzorowi władz, co skutkowało uzależnieniem składanych nominacji obsadzania stanowisk duchownych od zgody organów państwowych, a także zgodę na akceptowanie składania ślubowania przez duchownych na wierność ateistycznej władzy przed objęciem stanowiska. Od 1953 roku duchowni zarejestrowanych związków wyznaniowych składali ślubowanie o treści: „Ślubuję uroczyście dochować wierności Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, przestrzegać jej porządku prawnego i nie przedsiębrać niczego, co mogłoby zagrażać dobru Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”[9].

W 1987 roku w Polsce Ludowej działało 36 zarejestrowanych związków wyznaniowych o zasięgu ogólnokrajowym[a] oraz 4 o zasięgu lokalnym[b]. Jedynym niezarejestrowanym związkiem o zasięgu ogólnokrajowym byli Świadkowie Jehowy[10].

Rejestracja związków wyznaniowych od roku 1989[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie art. 37 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku o gwarancjach wolności sumienia i wyznania prawną rejestracją związków wyznaniowych na terenie RP zajmuje się minister właściwy do spraw wyznań religijnych (obecnie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji), prowadzący rejestr kościołów i innych związków wyznaniowych[11] oraz wykaz Kościołów i innych związków wyznaniowych działających na podstawie odrębnych ustaw. Wspomniana rejestracja nie jest jednak konieczna, jeśli chodzi o swobodę odbywania praktyk religijnych. Obowiązujące prawo każdemu bowiem zapewnia wolność wyznania, głoszenia i sprawowania kultu religijnego (bez różnicy, czy wyznanie jest formalnie zarejestrowane, czy też nie).

Z chwilą wpisu do rejestru kościół lub inny związek wyznaniowy uzyskuje jednak, jako całość, osobowość prawną oraz korzysta ze wszystkich uprawnień i podlega obowiązkom określonym w ustawach[12].

Prawo do złożenia wniosku o wpis do rejestru przysługuje 100 obywatelom polskim posiadającym pełną zdolność do czynności prawnych, którzy składają listę zawierającą ich notarialnie poświadczone podpisy[13]. Wniosek powinien zawierać m.in. statut związku wyznaniowego[14].

Podstawowa statystyka religii w Polsce na początku XXI wieku[edytuj | edytuj kod]

Dane GUS na koniec 2011 roku[c][d][15]:

  1. katolicyzm – 86,9% (gł. Kościół rzymskokatolicki – 86,7%, Kościół greckokatolicki – 0,14%, starokatolicyzm – 0,12%)
  2. prawosławie – 1,31% (gł. Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny – 1,31%)
  3. protestantyzm – 0,38% (gł. luteranie i ewangelicy reformowani – 0,18%, zielonoświątkowcy – 0,09%, pozostali ewangelikalni chrześcijanie – 0,07%, adwentyści i inne grupy – 0,04%)
  4. Świadkowie Jehowy – 0,34%
  5. buddyzm – ok. 0,04%
  6. islam – 0,013%
  7. rodzimowierstwo – ok. 0,01%
  8. judaizm – 0,004%

Zgodnie z wynikiem badań Instytutu Gallupa z 2014 roku Polska należy do najbardziej religijnych krajów w Europie. W wyznaniach mniejszościowych w zasadzie nie występuje znaczący wzrost liczby członków. Jednak same kryteria członkostwa w Kościele katolickim czy w Polskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym są wyraźnie niewyśrubowane[e]. Wynika stąd, że formalna liczba wyznawców katolicyzmu w żadnym stopniu nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności religijnej jego członków ani tym bardziej nie świadczy o internalizacji podstawowych zasad doktrynalnych i moralnych wśród członków tego wyznania. Nastąpił natomiast wyraźny wzrost w grupie osób szeroko rozumianych jako bezwyznaniowe[16].

Wspólnoty religijne w Polsce po 1997 r.[edytuj | edytuj kod]

W Polsce 15 Kościołów i innych związków wyznaniowych działa na podstawie odrębnych ustaw. Są to: Kościół katolicki[f], Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny[g], Kościół Ewangelicko-Augsburski w Rzeczypospolitej Polskiej[h], Kościół Ewangelicko-Reformowany w Rzeczypospolitej Polskiej[i], Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w Rzeczypospolitej Polskiej[j], Kościół Polskokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej[k], Kościół Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej[l], Kościół Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej[m], Kościół Starokatolicki Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej[n], Kościół Katolicki Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej[o], Kościół Zielonoświątkowy w Rzeczypospolitej Polskiej[p], Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej[q], Wschodni Kościół Staroobrzędowy[r], Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej[s] oraz Karaimski Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej[t][17].

Na koniec 2018 roku baza Głównego Urzędu Statystycznego obejmowała dane dotyczące 203 kościołów i wyznań[18]. Wykaz Kościołów i innych związków wyznaniowych działających na podstawie odrębnych ustaw lub wpisanych do rejestru MSWiA:

Kościoły i inne związki wyznaniowe liczące co najmniej 10 000 wiernych[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Zwierzchnik Liczba wiernych Opis Zdjęcie
Kościół Katolicki w RP obrządek łaciński (rzymskokatolicki, łaciński) Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski: abp Stanisław Gądecki, metropolita poznański 32,91 mln ochrzczonych (2017)[19] Część Kościoła katolickiego, opierającą liturgię na obrządku łacińskim i liturgiach bliskich oraz pochodnych. Głową Kościoła jest papież, Biskup Kościoła Rzymskiego, który posiada najwyższą, pełną, bezpośrednią i powszechną władzę zwyczajną w kościele katolickim, którą może wykonywać zawsze w sposób nieskrępowany. Uznawany jest przez członków Kościoła rzymskokatolickiego za następcę Apostoła Piotra oraz zastępcę Chrystusa na ziemi. Najwyższym zgromadzeniem w Kościele jest Sobór powszechny wszystkich biskupów w sprawach najwyższej wagi. Przewodniczy mu papież, wszystkie uchwały soboru podlegają zatwierdzeniu przez papieża. Do tej pory według Kościoła rzymskokatolickiego odbyło się 21 soborów powszechnych.

W kościele rzymskokatolickim w Polsce czołową rolę odgrywa Konferencja Episkopatu Polski, którą tworzą arcybiskupi-metropolici, biskupi ordynariusze i biskupi pomocniczy. Honorowo w Kościele katolickim w Polsce wyróżnia się spośród episkopatu godność prymasa Polski, nie ma ona jednak aktualnie znaczenia prawnego. Podstawowymi jednostkami administracyjnymi w strukturze Kościoła katolickiego są diecezje i parafie, a pomocniczymi metropolie i dekanaty.

Duchowni rzymskokatoliccy żyją w celibacie, a kapłanem może być tylko mężczyzna. Kościół katolicki uznaje kult świętych, kult Maryi, kult obrazów i relikwii oraz modlitwy za zmarłych. Przyjmuje wiarę w czyściec, realną obecność Chrystusa w Eucharystii.

Catedral de Gniezno, Polonia, 2012-04-06, DD 08.JPG

Rzymskokatolicka Archikatedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gnieźnie
Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny abp Sawa, metropolita warszawski i całej Polski 156 tys. wiernych (według spisu powszechnego 2011[20])
507 196 wiernych (według deklaracji PAKP 2019}[21])
Prawosławie zostało wyodrębnione z kościoła katolickiego w wyniku wielkiej schizmy wschodniej. Kościoły prawosławne opierają się na Wschodniej Tradycji Kościoła, odrzucając doktrynę o czyśćcu i nieomylności papieża. Kościoły narodowe są autokefaliczne[22]. Wierni Kościoła prawosławnego przyjmują Eucharystię pod postaciami chleba i wina[23]. Diakonów i prezbiterów nie obowiązuje celibat. Kościół uznaje modlitwy za zmarłych oraz 7 sakramentów świętych i liczne sakramentalia[22].

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny to jeden z kanonicznych Kościołów prawosławnych, obejmujący swoją jurysdykcją parafie na terenie Polski[24].

Warsaw metropolitan orthodox church st Maria Magdalena.jpg

Sobór Metropolitalny św. Marii Magdaleny w Warszawie
Świadkowie Jehowy w Polsce Komitet Oddziału 116 085 głosicieli (2019)[21] Związek wyznaniowy głoszący, że jedynym Wszechmocnym Bogiem-Stwórcą jest Jehowa[25] i uznający Jezusa Chrystusa za jednorodzonego Syna Bożego[26]. Wiosną (data „ruchoma”) obchodzą jedyne święto: Wieczerzę Pańską (Pamiątkę) w rocznicę śmierci Jezusa – według kalendarza księżycowego[27]. Świadkowie Jehowy znani są z działalności ewangelizacyjnej i wielu swoich publikacji (w tym czasopism: „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy” oraz „Przebudźcie się!”), które nieodpłatnie rozpowszechniają[28].
Nadarzyn pod Warszawą. - panoramio.jpg

Biuro Oddziału Świadków Jehowy w Polsce w Nadarzynie
Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP (luterański) bp Jerzy Samiec, Biskup Kościoła 61 188 wiernych (2019)[21] Kościół Ewangelicko-Augsburski opiera swoją wiarę na czterech zasadach: jedynie Pismo, jedynie Chrystus, jedynie łaska i jedynie wiara[29]. Zasadzie „jedynie Chrystus” podporządkowane są wszystkie inne. Wierni wierzą w jednego Boga oraz w to, że Jezus Chrystus jest jedynym pośrednikiem między Bogiem a człowiekiem, który przyjmuje zbawienie z darowanej łaski, bez własnej zasługi, poprzez wiarę w Jezusa. Uznaje niedzielę za dzień święty. Podczas nabożeństw prowadzona jest spowiedź ogólna przed Chrystusem. Kościół uznaje dwa sakramenty: Chrzest i Sakrament Ołtarza. Praktykowany jest chrzest niemowląt, a Wieczerza Pańska, udzielana jest pod dwiema postaciami chleba i wina. Głosi naukę o usprawiedliwieniu w której zaznacza, że zbawienie wynika z wiary w usprawiedliwiające dzieło Chrystusa, dokonanego na krzyżu, a nie z uczynków. Odrzucany jest kult świętych – modlić wolno się tylko do Trójjedynego Boga[30].
Ewangelicko-augsburski kościół Świętej Trójcy w Warszawie 2019a.jpg

Kościół Św. Trójcy w Warszawie

Liga Muzułmańska w RP Przewodniczący Youssef Chadid 35 000 wiernych (2018, szacunkowo)[31] Liga Muzułmańska w RP została założona 14 kwietnia 2001 i prawnie zarejestrowana 6 stycznia 2004 w celu spełnienia potrzeb religijnych muzułmanów wyznających sunnizm zamieszkujących Polskę. Źródłem wiary dla Ligi pozostaje Koranu, Sunny, a także stanowiska uczonych w islamie[32].
Ośrodek Kultury Muzułmańskiej 03.jpg

Ośrodek Kultury Muzułmańskiej w Warszawie

Kościół Greckokatolicki w Polsce abp Eugeniusz Popowicz 33 tys. wiernych (według spisu powszechnego 2011[20])
55 000 wiernych (według deklaracji Kościoła Grekokatolickiego 2019)[21]
Kościół grekokatolicki (unicki) powstał w 1596 w związku z zawarciem unii brzeskiej, na skutek której dotychczasowi wierni i duchowni prawosławni uznali zwierzchnictwo papieża, zachowując jednak część elementów tworzących ich duchowość, jak wschodnią liturgię, język staro-cerkiewno-słowiański, kalendarz juliański, czy możliwość zawierania związków małżeńskich przez duchownych[33]. Polscy biskupi greckokatoliccy wchodzą w skład Konferencji Episkopatu Polski[34].
Wisłok Wielki cerkiew.JPG

Cerkiew św. Onufrego w Wisłoku Wielkim

Kościół Zielonoświątkowy bp Marek Kamiński 25 617 wiernych (2019)[21] Kościół uważa się za społeczność Ducha Świętego i uznaje życie chrześcijańskie jako związane z przeżywaniem jego obecności[35]. Jedyne źródło wiary stanowi Pismo Święte[36]. Chrzest przyjmowany jest w wieku świadomym poprzez zanurzenie, a Wieczerza Pańska odbywa się pod dwiema postaciami. Spowiedź prowadzona jest jedynie przed Bogiem[35]. Istotną cechą pobożności zielonoświątkowej jest głośna modlitwa (indywidualna i wspólna) w czasie nabożeństw. W modlitwie może pojawić się glosolalia (mówienie w innym, niewyuczonym języku), a także proroctwa i poselstwa[37]. Zielonoświątkowcy nie uznają nieomylności papieża[38] oraz kultu Marii świętych[39][40].
KosciolZielonoswiatkowcow-ul.Mila-005.jpg

Kościół Zielonoświątkowy przy ul. Miłej we Wrocławiu
Kościół Starokatolicki Mariawitów w RP bp Maria Karol Babi 22 691 wiernych (2019)[21] Mariawityzm wyodrębnił się z polskiego Kościoła rzymskokatolickiego w 1906 roku. Powodem secesji było niezaakceptowanie przez hierarchię polską i papieża w Rzymie działalności Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, które powstało na skutek objawienia Dzieła Wielkiego Miłosierdzia, jakie otrzymała siostra zakonna Maria Franciszka Kozłowska 2 sierpnia 1893 roku w Płocku[41][42].

Kościół opiera się na starodawnych katolickich zasadach wiary i moralności zawartych w Piśmie Świętym, dekretach siedmiu pierwszych soborów powszechnych i objawieniach św. Marii Franciszki Kozłowskiej. Głównym zadaniem mariawitów jest szerzenie czci dla Przenajświętszego Sakramentu, co się wyraża w częstym przyjmowaniu Komunii Świętej pod postaciami chleba i wina, a także na odprawianiu adoracji ubłagania. Istnieją dwie formy spowiedzi: uszna i ogólna przed Chrystusem z rozgrzeszeniem kapłana. W Kościele mariawitów istnieje dobrowolny celibat, są duchowni żonaci i zamężne duchowne i celibatariusze. Mariawici jako pierwsi odprawili Mszę św. w języku polskim[43]. Była to pasterka sprawowana w płockiej kaplicy mariawickiej w 1907 roku[44]. Wszystkie posługi w Kościele są bezpłatne, duchowieństwu wolno jest przyjmować dobrowolne ofiary za posługi religijne, ale nie może ich żądać. Kościół Starokatolicki Mariawitów jest członkiem licznych organizacji ekumenicznych, utrzymuje przyjazne stosunki z Kościołami Unii Utrechckiej[43].

Fasada2.jpg

Świątynia Miłosierdzia i Miłości w Płocku

Kościół Polskokatolicki w RP bp Wiktor Wysoczański 18 254 wiernych (2019)[21] Nauka Kościoła Polskokatolickiego opiera się na teologii starokatolickiej, w wersji polskokatolickiej. Jest to wyznanie wyrosłe w Stanach Zjednoczonych wśród polskich emigrantów w końcu XIX wieku, utworzone przez biskupa Franciszka Hodura. Do Polski zostało przeniesione w latach 20. poprzedniego wieku. Liturgia Kościoła Polskokatolickiego w RP jest zbliżona do liturgii Kościoła rzymskokatolickiego. Duchownych polskokatolickich nie obowiązuje celibat, istnieją dwie formy spowiedzi uszna oraz ogólna z rozgrzeszeniem kapłana. Wierni przyjmują komunię pod dwiema postaciami[45][46][47].
Katedra Polskokatolicka.jpg

Katedra św. Ducha w Warszawie

Kościoły i inne związki wyznaniowe liczące od 1000 do 10 000 wiernych[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Zwierzchnik Liczba wiernych Opis Zdjęcie
Kościół Adwentystów Dnia Siódmego Ryszard Jankowski 8599 wiernych (2019)[21] Kościół Adwentystów Dnia Siódmego jest Kościołem chrześcijańskim, wywodzącym się z grona denominacji protestanckich w wyniku przebudzenia adwentowego, jakie miało miejsce w pierwszej połowie XIX wieku na terenie Ameryki Północnej[48][49].

Adwentyści dnia siódmego deklarują wyznawanie zasad protestantyzmu tj. uznawanie Biblii za najwyższy autorytet religijny (zasada Sola Scriptura), głoszenie zbawienia jako daru łaski (zasada Sola Gratia) i jedynie za pośrednictwem Jezusa Chrystusa (zasada Solus Christus). Adwentyści postrzegają świat jako miejsce wielkiego boju między Bogiem a Szatanem, w który włączona jest cała ludzkość[50]. Akceptują doktrynę trynitaryzmu[51], świętują biblijny szabat – sobotę, nie praktykują kultu świętych, obrazów i figur[49].

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego Poznań.JPG

Dom modlitwy adwentystów dnia siódmego w Poznaniu

Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu Michał Siwek 8284 wiernych (2011)[15] Za swoją bazę związek przyjmuje buddyjskie nauki wadżrajany (Diamentowej Drogi)[52]. Stanowi część ogólnoświatowej sieci ośrodków buddyzmu należących do linii Karma Kagyu – jednej z czterech głównych tradycji buddyzmu tybetańskiego[53][54]. Akcentowana jest rola medytacji[52].
Stupa Kuchary Poland (Piotr Kuczynski).jpg
.

Stupa w Kucharach

Kościół Chrystusowy w RP Andrzej Bajeński 6540 wiernych (2019)[21] Wolny kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym, wywodzący się z tradycji Kościołów Chrystusowych[55], która głosi powrót do wiary, życia i porządku nowotestamentowego, wierność Jezusowi i wykonywanie woli Bożej. Należy do jej umiarkowanego nurtu Christian Churches. Uznaje zasady gdzie Biblia mówi – my mówimy, gdzie Biblia milczy – my milczymy oraz w sprawach zasadniczych – jedność, w sprawach drugorzędnych – wolność, a we wszystkim – miłość. Podkreśla potrzebę osobistego nawrócenia, którego efektem jest przyjęcie chrztu wiary poprzez zanurzenie[56]. Za najwyższy autorytet uważa Pismo Święte, a apostolski symbol wiary traktuje jako podstawowe wyznanie wiary[57]. Kościół zorganizowany jest jako federacja autonomicznych zborów[55].
W-wa ul. Puławska 114.JPG

Siedziba władz Kościoła Chrystusowego w RP w Warszawie

Islamskie Zgromadzenie Ahl-ul-Bayt naczelny imam Polski Ryszard Ahmed Rusnak 6030 członków (2019, szacunki)[21] Prawnie działający na terenie Polski szyicki związek wyznaniowy oparty na Ahl al-Bajt, co oznacza rodzinę proroka Mahometa. Działalność Zgromadzenia polega na pracy na rzecz społeczności muzułmańskiej, organizacji i aktywizacji jej życia religijnego, reprezentowaniu jej w kontaktach zewnętrznych i wobec organów administracji państwowej, jak również popularyzacji islamskich wartości oraz nauki proroka Mahometa i Ahl al-Bajt[58].
Kościół Nowoapostolski w Polsce 5852 wiernych (2019)[21] Kościół Nowoapostolski powstał w wyniku chęci powrotu wiernych do pierwotnego chrześcijaństwa i przywrócenia urzędu apostolskiego. Wspólnota ta głosi, iż Kościół założony przez Jezusa Chrystusa i prowadzony przez apostołów był „Apostolski”. Kościół Nowoapostolski jako duchowa kontynuacja pierwotnego Kościoła pragnie być zupełnie z nim zgodny. Widzi swoje powołanie w duszpasterstwie i w zwiastowaniu Ewangelii oraz oczekuje od swoich wiernych sumiennego, z poczuciem odpowiedzialności, wywiązywania się z powierzonych i przyjętych obowiązków w życiu rodzinnym, zawodowym i społecznym. Podstawę wiary stanowi Stary i Nowy Testament. Celem wiernych jest przygotowanie się na spotkanie z Jezusem oraz udział w zbawieniu. Funkcję naczelnego duszpasterza pełni Główny Apostoł[59][60].
Ostróda - kościół nowoapostolski (02).jpg

Kościół Nowoapostolski w Ostródzie

Kościół Chrześcijan Baptystów Przewodniczący Rady Kościoła: prezbiter Mateusz Wichary 5381 członków (2019)[21] Cechą charakterystyczną tego Kościoła jest chrzest na wyznanie wiary poprzez zanurzenie. Wiara jest dla baptystów sprawą świadomego wyboru, stąd nikogo ich zdaniem nie wolno przymuszać do identyfikacji religijnej[61].
Kaplica baptystów Poznań RB1.JPG

Kaplica I Zboru Chrześcijan Baptystów „Wspólnota Nowego Narodzenia” w Poznaniu

Kościół Boży w Chrystusie Andrzej Nędzusiak 4827 wiernych (2019)[21] Należy do charyzmatycznego nurtu chrześcijaństwa. Nie odwołuje się do żadnej tradycji denominacyjnej, a jedyną podstawę wszelkiego działania i nauczania stanowi Pismo Święte[62]. Praktykuje chrzest poprzez całkowite zanurzenie. Akcentuje nowe narodzenie, wiążące się ze zmianą sposobu życia, którego efektem ma być życie wieczne. Uznaje Chrzest w Duchu Świętym, a także zbawienie z łaski. Wierzy w fizyczne uzdrowienie przez moc Boga dzięki modlitwie z nałożeniem rąk lub namaszczeniu[63][64].
Willa z 1882 r. przy ul. Klonowica 7 w Jeleniej Górze.jpg

Budynek mieszczący kaplicę zboru „Zwycięstwo w Chrystusie” w Jeleniej Górze

Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w RP ks. Andrzej Malicki 4457 wiernych (2019)[21] Kościół wywodzi się z ruchu reformatorskiego pod przewodnictwem Johna Wesleya, który działał początkowo w strukturach Kościoła Anglii[65]. W doktrynie i praktyce metodyzm stanowi ogniwo pośrednie między tradycyjnymi Kościołami protestanckimi (luterańskimi, kalwińskimi) a ugrupowaniami tzw. Kościołów wolnych (zwłaszcza denominacje baptystyczne, zielonoświątkowe i należące do tzw. ruchu uświęceniowego)[66]. Podstawą doktrynalną, obok Biblii stanowią pisma Johna Wesleya[67][68].
Metodystyczny Kościół Krzyża Świętego Poznań RB1.JPG

Kościół św. Krzyża w Poznaniu

Rodzimy Kościół Polski ok. 4000 wiernych (2011)[15] Rodzimowierczy związek wyznaniowy, nawiązujący do etnicznych, przedchrześcijańskich wierzeń Słowian. Wiara Rodzimego Kościoła Polskiego z jednej strony opiera się na henoteizmie, a z drugiej na syntezie panteizmu (czy nawet panenteizmu) i politeizmu – czyli na przekonaniu, że o losie świata decyduje siła kosmiczna zwana Bogiem Najwyższym (przez część rodzimowierców z RKP utożsamianym z Metawszechświatem), którego poszczególnymi przejawami (kolejnymi wcieleniami) są inni, pomniejsi bogowie.
2009dzi003.jpg

Chram Mazowiecki RKP

Kościół Ewangelicko-Reformowany bp Marek Izdebski 3200 wiernych (2019)[21] Kościół nawiązujący głównie do nauki Ulryka Zwingliego i Jana Kalwina. Jego zasady wiary wyrażone są w Katechizmie Heidelberskim z 1563 oraz Konfesji sandomierskiej z 1570 roku[69]. Formy kultu reguluje Agenda Gdańska z 1637 roku[70]. Podstawą wiary jest Biblia, natomiast tradycja podlega stałej rewizji według zasady Ecclesia reformata et semper reformanda; odrzucona jest doktryna o nieomylności widzialnego Kościoła. Kalwinizm przyjmuje naukę o predestynacji. Praktykowany jest chrzest dzieci[70].
Kosciol ewangelicko-reformowany Lodz.jpg

Kościół ewangelicko-reformowany w Łodzi

Kościół Wolnych Chrześcijan w RP Jerzy Karzełek 3045 wiernych (2019)[21] Wolni chrześcijanie za podstawę swojej wiary uznają 39 kanonicznych ksiąg Starego Testamentu i 27 kanonicznych ksiąg Nowego Testamentu. Za jedynego pośrednika między ludźmi a Bogiem uważany jest Jezus Chrystus. Praktykowana jest wiara w zmartwychwstanie ciała, pochwycenie wierzących i powtórne przyjście Jezusa Chrystusa na ziemię oraz ustanowienie przez Niego Tysiącletniego Królestwa. Komunia jest udzielana pod dwiema postaciami. Odrzucany jest kult Marii i świętych, modlitwy za zmarłych, a także urząd kapłański - funkcję tę może sprawować każdy z braci[71][72].
Open Brethren Lublin.JPG

Kaplica Zboru Kościoła Wolnych Chrześcijan w Lublinie

Katolicki Kościół Narodowy w Polsce Pierwszy Biskup Kościoła Adam Rosiek 2791 wiernych (2018)[73] Kościół został założony 23 września 2012 przez duchownych Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego, działającego w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie jako Polski Narodowy Katolicki Kościół w Kanadzie – Seniorat Misyjny w Polsce. 16 sierpnia 2014 przyjęta została obecna nazwa. Nauka Katolickiego Kościoła Narodowego nie odbiega od wiary i tradycji Świętego Powszechnego i Apostolskiego Kościoła tradycji zachodniej. Kościół przyjmuje wszystkie dogmaty dotyczące Trójcy Świętej, mariologiczne oraz eklezjologiczne z wyłączeniem dogmatu o nieomylności papieża, którego uznaje jako następcę apostoła Piotra. Nie obowiązuje celibat duchownych. Sprawowana jest zarówno spowiedź uszna i ogólna. Komunia jest udzielana wiernym pod dwiema postaciami[74].
KKN Warszawa.png

Ołtarz kaplicy w Warszawie

Misja Buddyjska – Trzy Schronienia w Polsce Daiko Kanzen Osho (Jeremi Szczęsny-Maślankowski) 2560 wiernych (2008)[15] Misja Buddyjska powstała w sierpniu 1992 i została formalnie zarejestrowana w 1995[75][76]. Cel jaki stawia sobie Misja, to rozpowszechnienie nauk buddyjskich różnych tradycji oraz edukacja polskich mnichów. Wspomaga tworzenie lokalnych świątyń i ośrodków świeckich w całej Polsce, zaprasza również nauczycieli z krajów buddyjskich[77][78]. Praktykowana jest recytacja schronień buddyjskich, modlitwy i medytacje. Członkowie misji w życiu codziennym kierują się etycznym zachowaniem i chęcią niesienia pomocy innym. Obchodzone są święta odnoszące się do narodzenia, oświecenia i odejścia Buddy[76].
Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny Przemysław Jaźwiński 2534 wyznawców (2019)[21] Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny, powszechnie znane jako ruch Hare Kryszna, to nowy ruch religijny założony przez Bhaktivedantę Swamiego w Nowym Jorku w roku 1966.
Czarnow temple.jpg

Świątynia w Czarnowie

Kościół Boży w Polsce pastor główny Maciej Starczewski 2423 wiernych (2019)[21] Wywodzi się z grupy odnowy charyzmatycznej działającej do 1991 w ramach Kościoła katolickiego. Należy do rodziny Church of God (siedziba w Cleveland USA), najstarszej zielonoświątkowej denominacji, założonej w 1886 r. Do 2002 Kościół działał pod nazwą Kościół Jezusa Chrystusa w Krakowie, a następnie jako Kościół Wiary[15].
Ruda Slaska Church of God.jpg

Kaplica w Rudzie Śląskiej

Kościół Ewangelicznych Chrześcijan w RP Cezary Komisarz 2313 wiernych (2019)[21] Kościół Ewangelicznych Chrześcijan należy do grona wolnych kościołów protestanckich. Podstawę wiary stanowi Pismo Święte. Zasady kościoła opierają się na słowach Jezusa i apostołów zawartych w Nowym Testamencie, odwołuje się on również do pierwszych chrześcijan[79]. Kościół nawiązuje także do idei Reformacji, która umożliwiła powrót do Pisma Świętego jako fundamentu wiary chrześcijańskiej[80][81]. Zwraca się uwagę na nawrócenie, które ma być świadomą decyzją samego wierzącego[79][80].
Evangelical Christian's Church, Torun - Poland No.1.JPG

Zbór w Toruniu

Związek Buddyjski Tradycji Karma Kamtzang w Polsce Przewodniczący Waldemar Zych 2062 wiernych (2019)[21] Wyznawcy praktykują buddyzm tybetański według tradycji szkoły Karma Kamtzang, znanej też pod nazwą Karma Kagyu[82].
GRABNIK 02.jpg

Siedziba Związku Buddyjskiego Bencien Karma Kamtsang w Grabniku

Kościół Katolicki Mariawitów w RP biskupka Damiana Maria Beatrycze Szulgowicz 1848 wiernych(2019)[21] Kościół Katolicki Mariawitów jest odłamem od Kościoła Starokatolickiego Mariawitów. Po śmierci św. Marii Franciszki cała władza zwierzchnia w Kościele mariawitów przeszła w ręce jej najbliższego współpracownika – arcybiskupa Jana Marii Michała Kowalskiego. W roku 1924 zniósł on celibat duchownych, a kilka lat później wprowadził kapłaństwo kobiet. Zniesiono także spowiedź uszną, posty, zwyczaj święcenia przedmiotów. Reform tych nie zaakceptowali wszyscy mariawici, toteż w roku 1935 doszło do rozłamu. Abp Kowalski ze swoimi współpracownikami wyjechał do Felicjanowa, by utworzyć tam Kościół Katolicki Mariawitów. W Kościele istnieje silny kult Mateczki Kozłowskiej i Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, duchowieństwo składa się wyłącznie z kobiet, a w wielu placówkach nabożeństwa odprawiają kapłani ludowi.
Felicjanów2.jpg

Klasztor mariawicki w Felicjanowie

Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP Lesław Piszewski; Naczelny Rabin Polski: Michael Schudrich 1797 wiernych (2019)[21] Podstawą judaizmu jest wiara w jednego Boga (osobowego, niepodzielnego, będącego bytem niematerialnym, bezcielesnym i wiecznym), będącego nie tylko stwórcą świata, także jego stałym „nadzorcą”, czy też „opiekunem”. Bóg ten zawarł z ludem Izraela wieczyste przymierze, obiecując ochronę i pomoc w zamian za podporządkowanie się nakazom Boga[83]. Związek jest prawnym kontynuatorem działalności gmin żydowskich funkcjonujących na terytorium Polski przed II wojny światowej. Zajmuje się organizacją żydowskiego życia religijnego, nadzorem nad synagogami, domami modlitwy i cmentarzami, reguluje działanie stołówek koszernych i zakładów prowadzących ubój rytualny. Prowadzi działalność opiekuńczą i reprezentuje swoich wyznawców w kontaktach zewnętrznych, współpracując również z instytucjami międzynarodowymi[84].
ReicherówSynagogue1.jpg

Synagoga Reicherów w Łodzi

Kościół Chrystusowy w Polsce 1706 wiernych (2012)[85] Kościół Chrystusowy w Polsce to chrześcijański kościół protestancki o charakterze ewangelicznym, należący do nurtu Kościołów Chrystusowych (tzw. campbellitów); zorganizowany kongregacjonalnie (zbory posiadają autonomię). Jako jedyną normę postępowania uważany jest Nowy Testament, chrzest dokonywany jest poprzez zanurzenie. Siedzibą władz Kościoła jest miasto Sopot[85].
SOPOT 25 Kościół Chrystusowy.jpg

Siedziba Kościoła Chrystusowego w Polsce w Sopocie

Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego Henryk Szarkowicz 1663 wiernych (2019)[21] Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego powstało po podziałach w ruchu Badaczy Pisma Świętego, które nastąpiły po śmierci Charlesa T. Russella[86].
Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich Mateusz Turek 1628 wiernych (2019)[21] Mormońska grupa wyznaniowa powstała w 1830 roku w Stanach Zjednoczonych[87][88]. Pierwotna nazwa brzmiała Kościół Chrystusa[89]. Założycielem i pierwszym prorokiem Kościoła był Joseph Smith Jr[88]. Wyznawcy nazywani są potocznie mormonami (choć nazwa ta obejmuje również inne denominacje oparte na naukach Josepha Smitha)[90][91].
Warsaw chapel.JPG

Kaplica Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich w Warszawie

Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa Prezbiter Naczelny Roman Jawdyk 1588 wiernych (1994)[15] Wspólnota historycznie wywodzi się z działalności radykalnych zborów wchodzących w skład Związku Chrześcijan Wiary Ewangelicznej, powstałych w latach 20. XX wieku. Za najwyższy autorytet w sprawach wiary i życia uważa Pismo Święte, które jest Słowem Bożym natchnionym przez Ducha Świętego. Akcentuje nowe narodzenie i chrzest w Duchu Świętym. Praktykuje umywanie nóg przed Wieczerzą Pańską. Prowadzi modlitwę za władzę. Rozumie życie odrodzonego chrześcijanina jako jego uczciwe postępowanie i życie bez nałogów, jak również sumienne wykonywanie obowiązków, troskę o nierozerwalność małżeństwa oraz odpowiedzialne rodzicielstwo i macierzyństwo. Jej członkowie nie odbywają służby wojskowej. Nie obchodzi świąt nie ustanowionych przez Jezusa oraz tych, których nie obchodzili apostołowie i pierwsi chrześcijanie[92][93][94].
Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa Zbór w Legnicy.jpg

Dom modlitwy w Legnicy

Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej Andrzej Jeziernicki 1511 wiernych (2019)[21] Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej jako wspólnota o charakterze pentekostalnym podkreśla znaczenie Pisma Świętego (Starego i Nowego Testamentu) jako najważniejszego autorytetu co do wiary i życia[95][96]. Członkami wspólnot stają się chrześcijanie, którzy świadomie przyjęli Jezusa jako swojego Pana i Zbawiciela, czyli przeżyli nawrócenie. Praktykuje chrzest poprzez zanurzenie i chrzest w Duchu Świętym, połączony z manifestacją jego darów[96]. Zwraca uwagę na rolę kościoła domowego z ojcem rodziny na czele[95].
POL Cieszyn Pokoju 1 - Cieszyńska Drukarnia Wydawnicza.jpg

Budynek, w którym mieści się zbór Kościoła Chrześcijan Wiary Ewangelicznej w Cieszynie
Wschodni Kościół Staroobrzędowy Przewodniczący Naczelnej Rady Kościoła: Janusz Jewdokimow 1358 wiernych (2019)[21] Wyznanie powstało na skutek sprzeciwu wobec reform w prawosławiu dokonanych w latach 1654–1657 przez patriarchę Nikona i cara Aleksego I Romanowa[73]. Staroobrzędowcy zachowują całość nauczania Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego (a w konsekwencji wszystkich kanonicznych Kościołów prawosławnych) w zakresie dogmatyki i teologii moralnej[97]. Używane są jednak teksty liturgiczne sprzed modyfikacji obrzędów, imię Chrystusa pisane jest jako Isus, znak krzyża czyniony jest dwoma palcami, stosowany jest jedynie krzyż o ośmiu końcach, praktykuje się tylko chrzest poprzez trzykrotne zanurzenie, a procesje poruszają się w kierunku za słońcem. Obowiązuje wiele regulacji życia wyznawców oraz liczne dni postne. Staroobrzędowcom nie wolno pić alkoholu i herbaty ani palić papierosów. Mężczyźni muszą nosić brody, a kobiety zakrywają głowy podczas nabożeństw[98].
Wodziłki-molenna.JPG

Molenna w Wodziłkach

Świecki Ruch Misyjny „Epifania” Henryk Olekszy 1350 wiernych (2019)[21] Świecki Ruch Misyjny Epifania jest częścią międzynarodowego ruchu religijnego: Laymen’s Home Missionary Movement (Świecko Domowy Ruch Misjonarski)[99]. Ruch ten wywodzi się z milleryzmu, powstał w 1920 roku po podziałach w ruchu Badaczy Pisma Świętego, które nastąpiły po śmierci Charlesa T. Russella[100][101]. Założycielem ruchu był Paul S.L. Johnson, który sprawował urząd opiekuna wykonawczego i dyrektora LHMM aż do swojej śmierci w roku 1950. Po nim funkcję tę pełnili: Jolly, Gohlke, Hedman, Herzig i Snyder[101].
Dom modlitwy.jpg

Dom modlitwy w Poznaniu

Polski Narodowy Katolicki Kościół w RP bp Jerzy Rybka 1218 wiernych (2019)[21] Polski Narodowy Katolicki Kościół w RP wyodrębnił się z Kościoła Polskokatolickiego w RP w 1995 roku. Założyli go wierni warszawskiej parafii polskokatolickiej Dobrego Pasterza, którzy byli krytycznie nastawieni do postępowania władz zwierzchnich Kościoła Polskokatolickiego w RP. 6 października 2006 roku PNKK w RP został wpisany do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych MSWiA[102].
Kościół Dobrego Pasterza w Warszawie ul. Modlińska.jpg

Kościół Dobrego Pasterza w Warszawie (ul. Modlińska)

Kościoły i inne związki wyznaniowe liczące do 1000 wiernych[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Zwierzchnik Liczba wiernych Opis Zdjęcie
Instytut Wiedzy o Tożsamości „Misja Czaitanii” Elżbieta Dorota Serwin 727 wiernych (2019)[21] Misja Czaitanii to nowy ruch religijny założony w 1977 roku przez Chrisa Butlera poprzez wyodrębnienie z Międzynarodowego Towarzystwa Świadomości Kryszny. Propaguje kult Kryszny, którego uważają za tożsamego z Wisznu, najwyższą formą Boga. Nazwa „Misja Czaitanii” odnosi się do Ćajtanji Mahaprabhu, uważanego za inkarnację Kryszny.
Kościół katolicki obrządku ormiańskiego (ormiańskokatolicki) kardynał Kazimierz Nycz, metropolita warszawski 670 wiernych (2019)[21] Obrządek ormiański wywodzi się z Armenii i ma dwa główne rytylibański i lwowski, z których oba znane są w Polsce. Charakterystyczny jest język grabar (staroormiański), który zachował się tylko w modlitwach. Inną cechą wyróżniającą jest dominacja śpiewu (podstawą jest śpiew chóru), szaty liturgiczne księdza, wydłużony czas liturgii do 1,5 godziny oraz ustawienie kapłana „tyłem do wiernych”, czyli w kierunku wschodnim. Różnicę możemy również zauważyć w sakramentach świętych. W obrządku łacińskim dziecko otrzymuje na początku swojego życia chrzest, a po osiągnięciu pewnej dojrzałości i wiedzy religijnej przystępuje do sakramentu bierzmowania. W obrządku ormiańskim oba te sakramenty udzielane są jednocześnie już w wieku niemowlęcym. Księża ormiańscy są obowiązani nosić brody[103].
Gliwice St. Trinitatis.jpg

Kościół ormiańskokatolicki Trójcy Świętej w Gliwicach
Staroprawosławna Cerkiew Staroobrzędowców Przewodniczący Rady Ogólnego Zebrania Cerkwi oraz Duchowny o. Mariusz Jefimow 632 wiernych (2019)[21] Powstał jako odłam Wschodniego Kościoła Staroobrzędowego. Został zarejestrowany w Polsce 18 grudnia 2013 roku.[104]
Cerkiew Staroobrzędowców.jpg

Cerkiew w Grabowych Grądach

Ewangeliczna Wspólnota Zielonoświątkowa Tadeusz Krzok 597 wiernych (2019)[21] Wspólnota powstała na początku XX wieku, kiedy to w łonie Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego doszło do religijnego przebudzenia o charakterze zielonoświątkowym. Początki wspólnoty sięgają roku 1910, kiedy powstał zarejestrowany przez władze Austro-WęgierZwiązek Stanowczych Chrześcijan”. W 1981 r. dokonano rejestracji (w Polsce) pod nazwą „Protestancka Wspólnota Regionu Bieszczadzkiego – Kościół Zielonoświątkowy”, a obecną nazwę Wspólnota nosi od 1988[105]. Ewangeliczna Wspólnota Zielonoświątkowa swe wyznanie wiary opiera wyłącznie na treści Pisma Świętego. Kościół naucza, że zbawienie jest osiągane z łaski przez wiarę, nie zaś dzięki uczynkom. Podkreśla działanie Ducha Świętego i znaczenie nowego narodzenia. Praktykowany jest chrzest wiary i powszechne kapłaństwo wszystkich wierzących. Głosi konserwatywne nauczanie w sprawach obyczajowych[106].
ZborWolaP.jpg

Dom modlitwy Ewangelicznej Wspólnoty Zielonoświątkowej w Woli Piotrowej
Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego Roman Witek 508 wiernych (2019)[21] Wyznanie zostało wyodrębnione z polskiego Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w 1933 jako ruch pod przewodnictwem Alfreda Kubego, nie zgadzający się z niektórymi z nauk Ellen G. White[107]. Odrzucone zostało uznawanie jej pism za natchnione, nauka o świątyni niebiańskiej, czy wiara w rok 1844 jako początek czasu końca. Kościół traktuje przykazania Boże i wiarę Jezusową zawartą w Piśmie Świętym jako podstawę swojego wyznania, Biblia jest uznawana jako jedyne źródło wiary. Za dzień głoszenia Słowa Bożego i czas odpoczynku uważana jest sobota. Przyjmuje potrzebę nowego narodzenia, które uwieńczone jest chrztem wiary i nakładaniem rąk. Zwraca uwagę na potrzebę korzystania z darów Ducha Świętego. Wyznaje jednak antytrynitaryzm - Duch Święty traktowany jest jako moc wypływająca od Ojca i Syna Bożego. Człowiek ma zostać zbawiony jedynie dzięki łasce, wyznawany jest kondycjonalizm. Członkowie kościoła powstrzymują się od spożywania pokarmów nieczystych oraz stosowania używek, zalecane im są formy rozrywki zgodne z wymaganiami zawartymi w Piśmie Świętym. Kościół głosi konserwatywną naukę odnośnie małżeństwa i życia rodzinnego, kobiety podczas nabożeństw i prorokowania zakrywają głowy. Jest kościołem pacyfistycznym[108][109].
POL Bielsko-Biała Zbór Chrześcijan Dnia Sobotniego.JPG

Siedziba zboru w Bielsku-Białej

Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej Mufti Tomasz Miśkiewicz 483 wiernych (2019)[21] Częścią struktury organizacyjnej Muzułmańskiego Związku Religijnego są tatarskie Muzułmańskie Gminy Wyznaniowe. Każda gmina ma swoją siedzibę i podległe jej określone terytorium. Organizują one życie religijne swoich członków i posiadają osobowość prawną. Związek opiera swoją wiarę na Koranie i Sunnie. Prowadzi domy modlitwy, centra islamskie, świetlice dla dzieci. Zajmuje się działalnością wydawniczą, charytatywną i nauczaniem religii[110].
Kruszyniany Mosque.jpg

Meczet w Kruszynianach

Stowarzyszenie Zborów Chrześcijan w RP Oskar Schier 452 wiernych (2019)[21] Związek wyznaniowy powstały z połączenia w 1984 zborów działających wcześniej autonomicznie[111]. Należy do konserwatywnego nurtu braci plymuckich, darbystów (braci zamkniętych). Praktykowany jest ekskluzywizm wyznaniowy i separatyzm religijny[112]. Każdy ze zborów jest jednostką samodzielną i nie jest uznawana jakakolwiek władza religijna[111]. Jako jedyne źródło wiary uznawane jest Pismo Święte. W modlitwach podczas spotkań zborowych mogą brać udział tylko mężczyźni. W trakcje nabożeństw bracia zasiadają wspólnie przy stole, odczytują wybrany werset biblijny, a następnie go komentują, po czym podawana jest pieśń do odśpiewania przez cały zbór lub modlitwa dla mężczyzn[112]. Członkowie zborów wierzą, że ich wyznanie jest żywym, widzialnym Kościołem Chrystusa na ziemi[111].
Ewangeliczny Związek Braterski w RP Zwierzchnik: Ludwik Skworcz 420 wiernych (2019)[21] Związek oddaje cześć jedynie Bogu Trójjedynemu, uznaje Biblię za jedyne źródło wiary i moralności. Wierzy w śmierć Jezusa w celu zbawienia wierzących i jego zmartwychwstanie dla ich usprawiedliwienia. Osiągnięcie zbawienia przez człowieka jest możliwe jedynie przez Bożą łaskę. Podstawą doktryny kościoła pozostaje Nauka Apostolska i listy apostołów[113].
Międzynarodowa Szkoła Złotego Różokrzyża „Lectorum Rosicrucianum” Kierownictwo Krajowe 395 wiernych (2019)[21] Nauka Szkoły opiera się na koncepcji „dwóch ładów natury”. Istnieje znany nam porządek natury zawierający zarówno śmierć, jak i życie, znany też jest pierwotny, boski ład. Jednym z celów pracy kościoła Rosicrucianum jest głoszenie wiernym o prawdziwym źródle ich pragnienia oraz wyjaśnianie konieczności powrotu do boskiej natury.
18 Augustiańska St, Kazimierz.JPG

Budynek mieszczący Centrum Lectorium Rosicrucianum w Krakowie

Związek Ajapa Yoga Guru Prasad Paramahansa 352 wiernych (2019)[21] Związek wyznaniowy działający na terenie Polski, oparty na zasadzie medytacji zwanej adźapajogą, która jest prostą, praktyczną i naukową techniką oddechowo-medytacyjną.
Wiara Baha’I w Polsce Przewodniczący Patrick Crowley 335 wiernych (2015)[114] Bahaizm założył Mirza Hussayn Ali Nuri w roku 1863. W Polsce został zarejestrowany w roku 1992.
Kościół „Chrystus dla wszystkich” Prezbiter Naczelny Leszek Zając 327 wiernych (2005)[15] Kościół nurtu zielonoświątkowego, założony w 1993 roku. Jego wyłączną podstawę nauczania i nieomylne źródło wiary stanowi Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Należy do Aliansu Ewangelicznego[115].
Kościół Starokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej ks. mgr Waldemar Maj 257 wiernych (2019)[21] Kościół Starokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej jest kontynuatorem Kościoła Staro-katolickiego w PRL, który powstał w wyniku rozłamu w Polskim Kościele Starokatolickim (który powstał w 1932 w wyniku rozłamu w polskiej diecezji misyjnej Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego) w 1965[116]. Kościół zorganizowany jest w ustroju episkopalno-synodalnym, przyjmując naukę dogmatyczną i moralną Kościół rzymskokatolickiego z wyjątkiem dogmatu o nieomylności papieża oraz jego uniwersalnej jurysdykcji. Duchownych starokatolickich obowiązuje dobrowolny celibat. Prowadzona jest spowiedź zarówno uszna, jak i ogólna[117]. Kościół Starokatolicki uznaje kult świętych, Maryi, obrazów i relikwii, a także modlitwy za zmarłych. Przyjmuje wiarę w realną obecność Chrystusa w Eucharystii[118][119].
Zbór Ewangeliczny „Agape” w Poznaniu Przełożony Zboru Kazimierz Krystoń; 250 wiernych (2018)[120] Zbór swoją naukę wywodzi od chrześcijaństwa apostolskiego. Jako najwyższy autorytet traktowana jest Biblia. Uznawany jest chrzest wiary. Zbór został zarejestrowany w 1991 roku[120].
Centrum Chrześcijańskie Kanaan Bolesław Paliwoda 218 wiernych (2019)[21] Ewangelikalny kościół założony we Wrocławiu w 1996 roku przez dawnych członków rzymskokatolickiego Ruchu Odnowy w Duchu Świętym. W 2018 skupiał 7 zborów[121].
Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego w Polsce Lech Bieleń 208 wiernych (2019)[21] Jeden z odłamów Badaczy Pisma Świętego powstały w Polsce w latach trzydziestych XX wieku, którego założycielem był Czesław Kasprzykowski. Obecna siedziba stowarzyszenia w Polsce znajduje się Bydgoszczy[122].
Związek Postępowych Gmin Żydowskich „Beit Polska” Prezes Zarządu Piotr Stasiak ok. 200 wiernych (2016)[123] Reformowany żydowski związek wyznaniowy. Został założony w 1999 w Warszawie[124][125] i oficjalnie zarejestrowany 30 lipca 2009[124]. Beit Polska organizuje nabożeństwa szabatowe, obchody żydowskich świąt, prowadzi naukę języka hebrajskiego i szkółkę dla dzieci, angażuje się również w inną działalność edukacyjną i kulturalną[125]. Przeprowadza konwersje na judaizm[126]. Do Beit Polska należą Beit Warszawa, Beit Trójmiasto oraz Beit Konstancin[125].
Beit Warszawa 2017.jpg

Synagoga Beit Warszawa
Chrześcijańska Wspólnota Ewangeliczna Andrzej Cyrikas 200 wiernych (2018)[127] Wspólnota swoją wiarę opiera wyłącznie na Piśmie Świętym i składa się z grup domowych prowadzonych przez liderów. Odrzucany jest podział wiernych na świeckich i duchownych. Zbory angażują się w działalność charytatywną[127][128].
Wspólnota Unitarian Uniwersalistów w RP Prezydent Helmut Iwa 200 wiernych (2018)[129] Wspólnota działa w nawiązaniu do tradycji braci polskich, przekształconej w kierunku uniwersalizmu. Nie posiada konkretnej doktryny, której mieliby przestrzegać jej członkowie. Jej podstawą jest wiara w Boga oraz miłość bliźniego. Odnosi się do dziedzictwa arianizmu, humanizmu i synkretyzmu religijnego. Jako źródło swojej wiary uznaje święte księgi różnych religii (takie jak Biblia czy Koran). Posiada strukturę kongregacjonalną. Prowadzona jest praca charytatywna[129].
Rodzima Wiara Stanisław Potrzebowski 190 wiernych (2016)[130] Związek odwołujący się do przedchrześcijańskich wierzeń słowiańskich.
Wspólnota Chrześcijańska „Wrocław dla Jezusa” Przewodniczący Rady Kościoła Adam Piątkowski 180 wiernych (2010)[15] Wspólnota o charakterze zielonoświątkowym, została zarejestrowana w 1995. Kościół wierzy w działanie Ducha Świętego oraz obecność jego darów, takich jak prorokowanie, uzdrawianie, mówienie językami. Praktykowany jest chrzest wiary[131].
Kościół Chrześcijański w Duchu Prawdy i Pokoju Starszy Kapłan Antoni Adamczyk 177 wiernych (2019)[21] Początki związku wyznaniowego sięgają prowadzonych od roku 1975 spotkań modlitewnych przez byłego zakonnika zakonu bonifratrów. Kościół aarejestrowany został w roku 1991 i odwołuje się do pierwotnego chrześcijaństwa. Źródłem jego wiary jest Pismo Święte, szczególnie akcentuje się rolę Nowego Testamentu[132]. Wyznaje antytrynitaryzm, traktując Boga Ojca jako wyższego od Jezusa[133]. Praktykowany jest chrzest wiary[130] i chrzest w Duchu Świętym, który ma warunkować zbawienie. Każde nabożeństwo prowadzone przez kościół jest rozumiane jako powtórzenie Zesłania Ducha Świętego w Dniu Pięćdziesiątnicy[133]. Angażuje się w działalność charytatywną[132].
Zbór Stanowczych Chrześcijan w RP Piotr Pilch 166 wiernych (2019)[21] Zbór należy do ruchu zielonoświątkowego i powstał w wyniku działalności misjonarzy z Nowergii[134]. Wierni, który przyjęli nauczanie braci norweskich, odłączyli się w 1987 od zboru Stanowczych Chrześcijan pozostającego w strukturach Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego[135], a w 1990 zarejestrowali niezależną wspólnotę[134], związaną z Kościołem Chrześcijańskim Brunstad[136]. Zbór kładzie nacisk na osobiste przeżywanie Bożej miłości i opieki, naśladownictwo Jezusa i posłuszeństwo jego słowom[137].
POL Wisła Malinka Zbór Stanowczych Chrześcijan 1.JPG

Siedziba zboru w Wiśle-Malince

Karaimski Związek Religijny w RP Szymon Pilecki 155 wiernych (2019)[21] Karaimi posługują się językiem karaimskim należącym do języków tureckich, ale w odróżnieniu od większości ludów tureckich, nie są wyznawcami islamu. Wyznają religię, która na przełomie VII i VIII w. wyłoniła się z judaizmu. Założycielem tego odłamu był Anan ben Dawid z Basry. Uznają oni tylko Biblię, w szczególności Pięcioksiąg Mojżeszowy, odrzucając autorytet rabinów i Talmudu.
Kościół Chrześcijański „Słowo Wiary” Biskup Dariusz Mach 135 wiernych (2019)[21] Kościół został założony w 1998 i zarejestrowany w 2003 roku. Za cel swojej działalności przyjmuje głoszenie Ewangelii oraz nauczanie życia chrześcijańskiego. Jedynym źródłem wiary pozostaje Pismo Święte. Uznaje, że człowiek otrzymuje zbawienie dzięki wierze w ofiarę Jezusa. Praktykowany jest chrzest wiary, chrzest w Duchu Świętym i wiara w uzdrowienia[138].
Szkoła Zen Kwan Um w Polsce Grzegorz Maciejewski 123 wiernych (2018)[21] Szkoła zen, opierająca się na tradycji buddyzmu koreańskiego i nauczaniu Dae Soen Sa Nima Seung Sahna[139].
Kościół Katolicki w RP obrządek bizantyńsko-słowiański (neounicki) bp Zbigniew Kiernikowski, biskup siedlecki 126 wiernych (2019)[21] Kościół został utworzony w latach 20. XX wieku w celu odnowienia na terenie byłego zaboru rosyjskiego działalności kościoła unijnego, co nastąpiło dzięki pozwoleniu uzyskanemu w 1923 od papieża Piusa XI. Postanowiono o utworzeniu nowego obrządku bizantyjsko-słowiańskiego, który zachowywał prawosławną liturgię i język używany w cerkwi, jednak uznawana była zwierzchność katolickiego papieża. Powstawały nowe parafie, które składały się przede wszystkim z dawnych wiernych kościoła prawosławnego. Po II wojnie światowej większość parafii kościoła znalazła się poza granicami Polski, dodatkowo wskutek wysiedleń jej wierni zostali rozproszeni na terytorium ziem zachodnich, w związku z czym do XXI wieku zachowała się jedynie jedna parafia w Kostomłotach[140].
Nicephorus church in Kostomłoty, Poland.jpg

Cerkiew neounicka św. Nikity Męczennika w Kostomłotach
Zbory Boże Chrześcijan Dnia Siódmego Przewodniczący Emil Stekla 123 wiernych (2019)[21] Chrześcijański związek wyznaniowy o charakterze ewangelicznym i antytrynitarnym, głoszący konieczność przestrzegania biblijnego Dekalogu, w tym przykazania o święceniu szabatu[141]. Wywodzi się z rozłamu w Kościele Chrześcijan Dnia Sobotniego, kiedy powołany został osobny zbór w Brennej, a następnie kolejne w innych miejscowościach. Utworzyły one własny związek wyznaniowy, zarejestrowany w 1991. Każda ze wspólnot kościoła jest autonomiczną jednostką, a w denominacji stosowana jest zasada pluralizmu w wielu kwestiach religijnych[142].
Buddyjska Wspólnota „Zen Kannon” Izabela Olejnik-Kozłowska 121 wiernych (2008)[124] Wspólnota odwołuje się do buddyzmu japońskiego zen, opartego na Sōtō. Jest niedogmatyczny i podkreśla pracę nad sobą. Stosowane są praktyki medytacyjne zazen, których istotą jest poznanie swojej prawdziwej natury, osiągnięcie stanu buddy, jak również ango, sesje grupowe sessin, nauczanie grupowe i indywidualne pod przewodnictwem nauczyciela (teiso i dokusan)[143].
Światowy Uniwersytet Duchowy „Brahma Kumaris” w Polsce Dyrektor Uniwersytetu Aneta Łój 118 wiernych (2019)[21] Nauka Uniwersytetu oparta jest na zasadach z pogranicza hinduizmu i buddyzmu.
Kościół Armia Zbawienia w RP Zwierzchnik Joan Grace Munch 112 wiernych (2018)[144] Kościół posiada charakter ewangelikalny, metodystyczny i uświęceniowy. Wyznaje salwacjonizm. Rozumie chrześcijaństwo jako walkę duchową, w której Bóg wymaga własnej armii. Struktura Armii Zbawienia przypomina organizację militarną z mundurami, stopniami wojskowymi oraz sztandarami. Jedynym źródłem jego wiary jest Pismo Święte. Nie są stosowane żadne rytuały religijne i sakramenty, jak chrzest i Wieczerza Pańska. Chrzest został zastąpiony przez zaprzysiężenie członka na stanowisku adherenta lub żołnierza, które poprzedza przeszkolenie. Wyznawana jest wiara w Trójjedynego Boga, współistnienie boskiej i ludzkiej natury w Jezusie Chrystusie, niezbędność nawrócenia i odrodzenia w Duchu Świętym do osiągnięcia zbawienia, które jest dane człowiekowi z łaski przez wiarę, dzięki śmierci Chrystusa na krzyżu. Uznawana jest nieśmiertelność duszy, a także przekonanie o sądzie ostatecznym podczas końca świata, zmartwychwstaniu ciała oraz wiecznej szczęśliwości dla zbawionych i wiekuistym potępieniu dla nieprawych. Obowiązkiem żołnierzy Armii jest głoszenie Bożego Królestwa i praca charytatywna, zabronione im jest stosowanie używek, uczestnictwo w grach hazardowych czy korzystanie z materiałów pornograficznych[144].
Kościół Chrześcijański „Arka” w Poznaniu Pasterz Kościoła Marian Rassek 103 wiernych (2011)[15] Kościół został zarejestrowany w 1992 i należy do nurtu kościołów lokalnych. Podstawą jego wiary jest Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Jego misją jest głoszenie Ewangelii mówiącej o zbawieniu w Chrystusie, troska o życie duchowe i zacieśnianie jedności pomiędzy wyznawcami chrześcijaństwa. Praktykowany jest chrzest wiary. Kościół prowadzi działalność charytatywną[145].
Konfederacja Ewangelicznych Kościołów Reformowanych w Polsce Pastor Bogumił Jarmulak ok. 100 wiernych Kościół wyznaje klasyczny kalwinizm. W swoim nauczaniu odwołuje się do Jana Kalwina i Marcina Lutra. Księgami wyznaniowymi są trzy formy jedności. Teologia i sakramenty podobnie, jak w Kościele Ewangelicko-Reformowanym. Nie uznaje praktykowanego w Kościele Ewangelicko-Reformowanym wyświęcania kobiet na pastorki oraz stanowczo sprzeciwia się teologii liberalnej. Należy do konserwatywnego nurtu ewangelicznego.
Zbór w Wodzisławiu Śląskim 96 wiernych (2019)[21] Protestancka wspólnota wyznaniowa należąca do nurtu kościołów lokalnych, działająca prawnie na terenie Polski od 14 maja 1990. Jej zasady wiary wywodzą się z Biblii, a w szczególności z nauki apostolskiej. Uznawane jest powszechne kapłaństwo wszystkich wierzących, stąd nie ma podziału jego członków na duchownych i świeckich. Celem działalności zboru jest szerzenie ewangelii, wspólna modlitwa, praktykowanie nauki apostołów. Stosowany jest chrzest wiary poprzez zanurzenie. Prowadzona jest działalność charytatywna, zbrór utrzymuje również kontakty partnerskie z innymi wspólnotami ewangelicznymi, w szczególności będącymi również kościołami lokalnymi[146].
Związek Buddyjski Kanzeon Mistrz Zen Andrzej Bogdan Krajewski 95 wiernych (2019)[21] Związek opiera się na nauce buddyzmu i należący do międzynarodowej sanghi, której siedziba znajduje się w Salt Lake City.
Związek Buddystów Zen „Bodhidharma” Sensei Sunya Kjolhede 82 wiernych (2018)[147] Związek wyznaniowy stanowiący jeden z ośrodków polskiego buddyzmu. Szkoła pochodzi z gałęzi buddyzmu zen.
Kościół Chrześcijański „Wieczernik” Pastor Irena Stankiewicz 80 wiernych (2018)[21] Kościół zielonoświątkowy, który wyodrębnił się z rzymskokatolickiego Ruch Odnowy w Duchu Świętym i został zarejestrowany jako niezależny związek wyznaniowy w 1996[148][149].
Związek Buddyjski „Khordong” w Polsce Przewodniczący Anna Siwecka 80 wiernych (2011)[15] Związek wywodzący się z tradycji buddyzmu tybetańskiego – ningma. Zarejestrowany w 1994 roku.
2018 Gompa Drophan Ling w Darnkowie 04.jpg

Gompa Drophan Ling w Darnkowie
Misja „Centrum Służby Życia” Janusz Grabiec 80 wiernych (2018)[21] Ewangeliczna wspólnota religijna posiadająca swój jedyny zbór w Skoczowie. Misja powstała w Afryce Południowej i ma na celu zakładanie nowych zborów, wzorowanych na wspólnotach pierwszych chrześcijan opisanych w Dziejach Apostolskich. Organizacja nowych zborów prowadzona jest przez pracowników misji, a następnie zarząd nad nimi przekazywany jest ich wiernym. Każda ze wspólnot jest niezależna. Jedyne źródło wiary stanowi Pismo Święte. Misja angażuje się w działalność charytatywną[150].
POL Skoczów Misja Centrum Służby Życia.jpg

Siedziba Misji „Centrum Służby Życia” w Skoczowie

Chrześcijańskie Centrum „Pan jest Sztandarem” – Kościół w Tarnowie Pastor-Prezbiter Jan Skarbek 80 wiernych (2018)[151] Związek wyznaniowy należący do protestantyzmu ewangelicznego. Powstał w wyniku spotkań biblijno-modlitewnych i został zarejestrowany w 1997. Wyznaje pięć zasad protestantyzmu, podstawę jego wiary stanowi Pismo Święte. Praktykowany jest chrzest wiary. Kościół prowadzi działalność edukacyjną, wydawniczą i charytatywną. Jest członkiem Aliansu Ewangelicznego[151].
Zbór Chrześcijański w RP Paweł Ratz 64 wiernych (2017)[152] Jedynym źródłem wiary dla zboru pozostaje Pismo Święte. Jego działalność oparta jest na nauce Jezusa, która zawarta jest w biblijnych pismach apostołów. Misją zboru jest ewangelizacja i nauczanie biblijne, a także propagowanie chrześcijańskiej etyki. Prowadzi wykłady biblijne i działalność charytatywną. Praktykowany jest chrzest wodny poprzedzony wyznaniem wiary i świadectwem życia. Wieczerza Pańska jest sprawowana co tydzień pod dwiema postaciami[152].
Stowarzyszenie Jedności Muzułmańskiej Naczelny Imam Mahmud Taha Żuk 51 członków (2019)[21] Związek wyznaniowy zrzeszający polskich wyznawców szyickiej wersji islamu. Pozostaje w łączności ze współwyznawcami zamieszkującymi Iran. Swoją wiarę bazuje na Koranie, Sunnie i naukach dwunastu szyickich imamów. Prowadzi Instytut Muzułmański, będący placówką naukową[153].
Zbór Ewangelicznych Chrześcijan w Duchu Apostolskim Rada Starszych (5 osób) 50 wiernych (2013, szacunki)[154] Geneza zboru sięga pentekostalnego związku wyznaniowego powstałego na początku XX wieku na bazie zboru we wsi Stradecz, który rozwinął swoją działalność, zakładając kolejne wspólnoty na zachodnim terytorium Imperium Rosyjskiego. Po II wojnie światowej w granicach Polski pozostali wierni zamieszkali w północno-wschodniej części nowego terytorium kraju, należący do jednego zboru, który stał się samodzielną jednostką. Do rejestracji zboru z siedzibą w Ełku doszło 1990 roku[154]. Wyznaje Pentekostalizm Jedności Bóstwa[155].
Kościół Pentakostalny w RP Prezbiter Naczelny Zbigniew Rękorajski 43 wiernych (2018)[156] Zarejestrowany został w 1996 jako Zbór Ewangeliczny Horeb i funkcjonował pod tą nazwą do 2000. Za podstawę swojej wiary oraz chrześcijańskiego życia przyjmuje Pismo Święte. Celem jego działalności jest głoszenie Ewangelii. Praktykowane są obrzędy chrztu przez zanurzenie oraz Wieczerzy Pańskiej. Prowadzone są ewangelizacje uliczne oraz działalność charytatywna[156].
Stowarzyszenie Muzułmańskie Ahmadiyya Amir Hamid Karim Mahmud 45 wiernych (2009)[15] Należy do muzułmańskiego ruchu reformatorskiego Ahmadijja. Uważa swojego założyciela Mirzę Gulama Ahmada za mesjasza. Stowarzyszenie zajmuje się również działalnością wydawniczą i organizacją wykładów. Angażuje się w pracę charytatywną[157].
Chrześcijański Kościół Pełnej Ewangelii „Duch i Moc” Przewodnicząca Czesława Przybylska 64 wiernych (2016)[158] Powstał na terenie Polski w 1995 roku i działa jako grupa domowa. Jego członkowie mają na celu wzrastanie w dojrzałości chrześcijańskiej oraz pielęgnowanie relacji z Jezusem i bycie jego uczniami, a także głoszenie Ewangelii[158].
Centrum Chrześcijańskie „Nowa Fala” Pastor Adam Sawicki 50 wiernych (2010)[159] Centrum związane jest z nurtem zielonoświątkowym i powstało w wyniku zarejestrowania w 1996 związku wyznaniowego przez osoby działające wcześniej w ruchu oazowym i charyzmatycznym w kościele rzymskokatolickim. Celem Centrum jest prowadzenie uwielbień i ewangelizacji, pomoc młodym małżeństwom oraz rodzinom wielodzietnym i gorzej sytuowanym[159].
Kościół Anglikański w Polsce Proboszcz Parafii Warszawskiej Robert David Gamble 40 wiernych (2006)[160] Stanowi część Kościoła Anglii i jego diecezji w Europie. Został zarejestrowany w Polsce w 1996. Zasady jego wiary są zawarte w Piśmie Świętym oraz Modlitewniku Powszechnym, zaś jego doktryna została zdefiniowana w 39 artykułach. Kościół aspiruje do bycia drogą środka pomiędzy pozostałymi kościołami protestanckimi, a kościołem rzymskokatolickim. Chrzest udzielany jest zarówno dzieciom, jak i dorosłym. Potwierdzeniem wiary jest obrzęd konfirmacji, po której członek kościoła może uczestniczyć w Wieczerzy Pańskiej. Posiada jedną parafię w Warszawie[161], nabożeństwa anglikańskie odbywają się również regularnie w Gdańsku i Krakowie[162].
Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny Res Sacra Miser 2019a.jpg

Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Warszawie (Res Sacra Miser)

Biblijny Kościół Baptystyczny Pastor Adam Tołwiński 36 wiernych (2010)[15] Kościół został zarejestrowany w 1996 i jest częścią konserwatywnego nurtu baptystycznego. Odrzuca ekumenizm, liberalną teologię i ordynację kobiet na duchownych. Jest przeciwny ruchowi charyzmatycznemu, pentekostalizmowi i użyciu podczas nabożeństw nowoczesnej muzyki. Akcentuje zbawienie przez wiarę i obowiązek prowadzenia przez człowieka świętego życia[163].
Stowarzyszenie Chrześcijańskiej Nauki Lech Katrycz 35 wiernych (1996)[15] Wyznanie założone w USA w 1879 roku przez Mary Baker Eddy.
Kościół Adwentystów Dnia Siódmego Ruch Reformacyjny Paweł Zając 35 wiernych (2019)[21] Powstał w wyniku podziału w łonie Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego spowodowanego odmiennymi poglądami na służbę wojskową. Nowy związek wyznaniowy został utworzony przez wiernych o orientacji pacyfistycznej[164]. Kościół kieruje się zasadą sola scriptura. Za jedynego pośrednika między człowiekiem i Bogiem uznawany jest Chrystus. Wierzy w zbawienie z łaski. Oddaje cześć jedynie Bogu w Trójcy. Odrzucany jest ewolucjonizm. Za warunek zbawienia uznawane jest nowe narodzenie. Sobota uznawana jest za dzień święty. Nie przyjmuje wiary w nieśmiertelność duszy i w męki piekielne. Ciało człowieka uznawane jest za świątynię Ducha Świętego, w związku z czym wierni odżywiają się w zdrowy sposób, stronią od używek, przestrzegają także zasad skromnego ubioru i nienoszenia biżuterii. Wierzą w bliskie powtórne przyjście Chrystusa. Nie angażują się w ruch ekumeniczny[165].
SDARM Church Katowice 02.jpg

Dom modlitwy Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego Ruchu Reformacyjnego w Katowicach
Kościół Jezusa Chrystusa w Werbkowicach Pastor Kościoła Antero Kaczan 30 wiernych (2010)[15] Kościół zielonoświątkowy, zarejestrowany w 1993 roku. Swoją wiarę bazuje na Piśmie Świętym Starego i Nowego Testamentu. Jego działalność opiera się na głoszeniu Ewangelii i pracy charytatywnej. Akcentowana jest potrzeba nowego narodzenia, praktykowany jest chrzest wiary w imię Boga Trójjedynego poprzez pełne zanurzenie[166].
Kościół Reformowany Adwentystów Dnia Siódmego w Polsce Przewodniczący Zarządu Roman Załozny 29 wiernych (2018)[167] Wyznanie powstałe na skutek rozłamu w niemieckim ruchu adwentystycznym na tle stosunku do służby wojskowej w trakcie I wojny światowej, obierając pacyfistyczne stanowisko. Przyjmuje podobną doktrynę jak inne denominacje adwentystyczne – traktuje Pismo Święte jako podstawę wiary, święci sobotę i udziela chrztu wiary dorosłym przez zanurzenie[167].
Centrum Biblijne „Jezus Jest Panem” 29 wiernych (2010)[15] Kościół pentekostalny zarejestrowany w 1990, powstały w wyniku odłączenia się od Kościoła Bożego w Chrystusie grupy wiernych przyjmujących teologię sukcesu. Źródłem wiary pozostaje nauka Jezusa oraz apostołów zawarta w Piśmie Świętym. Akcentowany jest chrzest w Duchu Świętym oraz jego dary, a także znaczenie osobistego stosunku do zaangażowania religijnego i indywidualnych potrzeb wiernych[168].
Zbór Ewangelii Łaski Przełożony Zboru Piotr Kotysz 27 wiernych (2017)[169] Wspólnota zielonoświątkowa uważająca W.M. Branhama za proroka, zarejestrowana w 1993[131]. Praktykowany jest chrzest w wieku świadomym przez zanurzenie, poprzedzony pokutą[169].
Chrześcijańska Wspólnota „Jezus Panem” Pastor Wspólnoty Jerzy Tarnowski 24 wiernych (2010)[15] Wspólnota założona w Pabianicach i zarejestrowana w 1992. Jej doktryna opiera się bezpośrednio na nauce Jezusa i apostołów zawartej w Nowym Testamencie. Podkreśla niezbędność duchowego odrodzenia, chrztu przez pełne zanurzenie oraz przyjęcia miłości Boga i bliźniego za fundament życia chrześcijańskiego. Celem wspólnoty jest praca ewangelizacyjno-misyjna mająca na celu rozpowszechnianie Ewangelii i obietnicy zbawienia w Jezusie[168].
Izraelicka Niezależna Gmina Wyznaniowa w Poznaniu 20 wiernych (2008)[15] Gmina wyodrębniła się ze Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP. Została zarejestrowana w 2001 roku.
Zbór Wolnych Chrześcijan w Jaworznie Przełożony Zboru Jan Brokl 20 wiernych (2001)[15] Powstał w wyniku podziału w zborze Kościoła Wolnych Chrześcijan w Jaworznie i został zarejestrowany jak odrębny związek wyznaniowy w 1992. Jego doktryna opiera się tylko na Piśmie Świętym. Celem działalności zboru jest głoszenie Ewangelii i niesienie pomocy potrzebującym. Jego członkowie czekają na powtórne przyjście Chrystusa i praktykują chrzest wiary[170].
Kościół Jezusa Chrystusa Wiary Chrześcijańskiej Pastor Tomasz Konrad Jankowski 20 wiernych (1999)[15] Kościół został zarejestrowany w 1997. Podstawą jego wiary jest Biblia jako natchnione, nieomylne Słowo Boże. Praktykowany jest chrzest wiary i chrzest w Duchu Świętym. Wyznawana jest wiara w uzdrowienia, zmartwychwstanie i pochwycenie wierzących, życie wieczne i wieczne potępienie[171].
Zbór Ewangeliczny „Jeruzalem” w Żywcu Prezbiter-Pastor (Przełożony Zboru) Alojzy Stasica 17 wiernych (2011)[15] Zarejestrowany w 1996 roku.
Kościół Jezusa Chrystusa „Syjon” w Rzeszowie Pastor Lucyna Kopacz 17 wiernych (2018)[172] Kościół protestancki, należący do Aliansu Ewangelicznego w RP. Podstawowym źródłem wiary jest Biblia, chrzest przyjmuje się w wieku świadomym, wierni spotykają się na regularnych nabożeństwach i są zobowiązani do życia zgodnego z biblijnymi zasadami. Kościół powstał z przekształcenia istniejącej od 1991 rzeszowskiej Wspólnoty Modlitewno-Ewangelizacyjnej. 30 lipca 1997 roku wierni złożyli wniosek w Departamencie Wyznań MSWiA o rejestrację kościoła, która nastąpiła 17 listopada 1997[173].
Stolica Boża i Barankowa 15 wiernych (2011)[174] Wyznanie o niesprecyzowanej doktrynie stanowiące rodzaj kilkunastu osobowej komuny, wspólnie prowadzącej gospodarstwo rolne[174].
Wspólnota Chrześcijańska „Pojednanie” 15 wiernych (2018)[15] Ewangelikalna, bezdenominacyjna wspólnota powstała w 1989 na bazie rzymskokatolickiej grupy oazowej związanej z duszpasterstwem akademickim. Jej członkowie postanowili o zarejestrowaniu własnego kościoła, czego dokonano w 1991. Wspólnota działa jako kościół domowy, a jej doktryna jest powiązana z kościołami założonymi przez osoby związane z seminarium teologicznym The Master’s Seminary w Sun Valley. Uznaje Pismo Święte za najwyższy autorytet i wierzy w zbawienie dzięki zastępczej śmierci Jezusa na krzyżu. Udzielany jest chrzest wiary poprzez zanurzenie[175].
Stowarzyszenie Świadomości Duchowej Miłości w Polsce 12 wiernych (2011)[15] Stowarzyszenie zarejestrowane w 1990 roku.

Kościoły i inne związki wyznaniowe, co do których brak jest niektórych istotnych danych[edytuj | edytuj kod]

Ta część listy zawiera nowo powstałe związki wyznaniowe lub o niepełnych bądź niepotwierdzonych danych.

Nazwa Zwierzchnik Liczba wiernych w 2014 roku Opis Zdjęcie
Uczniowie Ducha Świętego (Kościół Panunistyczny) Weronika Stęporowska 1018 wiernych (2011)[15] Wyznanie nie posiada powiązań z innymi denominacjami i powstało na skutek proroctw mistyczki Józefy Lesickiej, zapowiadającej nastąpienie ery Ducha Świętego[176]. Podstawowym źródłem wiary jest wyłącznie Nowy Testament, w szczególności fragmenty odnoszące się do działania Ducha Świętego oraz budowania Królestwa Chrystusowego na ziemi. Spotkania członków odbywają się w piątki, na pamiątkę śmierci Jezusa na krzyżu[177]. Wyznawcy Ducha Świętego uznają kościół katolicki za matkę wszystkich kościołów, a inne denominacje za ich braci[176].
Zachodni Zakon Sufi Przedstawiciel Krajowy Zakonu Sufi Mariola Trzpis-Miedziewska 576 wiernych (2002)[15] Organizacja związana z ruchem New Age, otwarta dla wszystkich ludzi bez względu na rasę czy wyznanie.
Ruch Williama Branhama ok. 500[178] Działa od końca lat 60. Opiera się na naukach Williama Branhama. Wspólnota nie zabiega o rejestrację. Ma cztery odłamy.
Medytacyjne Stowarzyszenie Najwyższej Mistrzyni Czing Hai w Polsce Przewodniczący Łukasz Kuś 460 wiernych (2000)[15] Zarejestrowane w 1994 roku
Związek wyznaniowy Hindu Bhavan w RP Pradhan Haresh Lalwani ok. 320 wiernych (2010)[15] Zarejestrowany w 2008 roku.
Zachodniosłowiański Związek Wyznaniowy „Słowiańska Wiara” 296 wiernych (2011)[15] Związek odwołujący się do przedchrześcijańskich wierzeń słowiańskich.
Polish Rodnover celebrations (0).PNG

Obrządki ZZW „Słowiańska Wiara”
Kościół Zjednoczeniowy Reprezentant Narodowy Martha Anna Kral 261 wiernych (1992)[15] Głównym celem Kościoła jest zbudowanie Królestwa Bożego na Ziemi. Mooniści wierzą, że Jezus Chrystus nie doprowadził do końca swojej misji, gdyż nie założył Prawdziwej Rodziny, której dzieci byłyby wolne od grzechu pierworodnego. Takąż misję miał wypełnić Sun Myung Moon i jego trzecia małżonka, Hak Ja Han, nazywana przez wyznawców Matką Niebiańską, z którą miał dwanaścioro dzieci.
Jednota Braci Polskich 260 wiernych (2003)[15] Wyznanie zostało założone w 1945 przez ks. Karola Grycza-Śmiłowskiego, duchownego Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego i miało stanowić odnowę działalności ruchu braci polskich. Po jego śmierci w 1959 zmieniło doktrynę podzielone na Jednotę Braci Polskich wyznającą unitarianizm oraz Zbór Panmonistyczny. W 1984 częścią Jednoty stali się dawni członkowie jednego ze zborów zielonoświątkowego, co miało wpływ na zmianę duchowości Jednoty na zielonoświątkową, przy zachowaniu niektórych elementów arianizmu, jak antytrynitaryzm. Bracia za wyłączną podstawę swej doktryny uważają Biblię i udzielają chrztu przez zanurzenie na podstawie wiary[179]. Raz do roku obchodzą Wieczerzę Pańską[180]. Za dzień świąteczny uznają sobotę (szabat) i przestrzegają biblijnych przepisów pokarmowych[181].
Centrum Chrześcijańskie „Miecz Ducha” w Kaliszu Przewodniczący Rady Kościoła Andrzej Stawikowski ok. 200 wiernych (2010)[15] Wspólnota powstała w wyniku uniezależnienia się grupy charyzmatycznej działającej w kościele rzymskokatolickim od macierzystego wyznania. Dla jej członków źródło wiary stanowi Pismo Święte, a zbawienie ma być osiągane przez wiarę dzięki ofierze Jezusa na krzyżu[182].
Kościół Ewangeliczny w RP Przewodniczący Rady Kościoła Daniel Cichocki ok. 200 wiernych (2007)[15] Powstał w wyniku odłączenia się od Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan w 2003[183].
Związek Taoistów Tao Te King Przewodniczący Związku Lada Malińakova ok. 200 wiernych (2011)[15] Zarejestrowany w 2004 roku.
Kościół Prezbiteriański Pastor Naczelny Mi Soon Shin ok. 200 wiernych (2011)[15] Zarejestrowany w 2006 roku[184].
Niezależna Gmina Wyznania Mojżeszowego w Gdańsku Przewodniczący Zarządu Jakub Szadaj ok. 190 wiernych (2004)[15] Związek wyznaniowy zarejestrowany w 2000 w wyniku odłączenia się od Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich, co spowodowane zostało konfliktem Związku z Przewodniczącym Gminy Wyznaniowej w Gdańsku. Niezależna Gmina Wyznania Mojżeszowego zajmuje się pielęgnowaniem żydowskiej tradycji i kultury. Prowadzi działalność edukacyjną, charytatywną oraz roztacza opiekę nad żydowskimi cmentarzami i zabytkami[185].
Chrześcijański Kościół Dobra Suweren Jacek Zakrzewski ok. 170 wiernych (1997)[15] Kościół został zarejestrowany w 1996. Jako podstawę swojej wiary uważa tradycję chrześcijańską, jak również własne obserwacje i odczucia[186].
Związek Buddystów Czan Przewodniczący Paweł Rościszewski ok. 150 wiernych (2001)[15] Zarejestrowany w 1997 roku. Zrzesza buddystów praktykujących czan (jap. zen) według nauk Mistrza Szengjena

i jego ucznia Johna Crooka

Gmina Wyznaniowa Starozakonnych w RP 120 wiernych (2017)[124] Gmina działająca w opozycji do Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Została zarejestrowana w 2003 roku[124].
Sangha „Dogen Zenji” 115 wiernych (2010)[15] Zarejestrowany w 2009 roku. Związek zrzesza uczniowie Mistrza Kaisena.
Unia Ewangelikalna w RP 107 wiernych (2018)[186] Kościół został zarejestrowany w 2004. Podstawę jego wiary stanowi Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu[187]..
Zakon Braci Zjednoczenia Energetycznego Wielki Brat Zakonu: Robert Mikołajek ok. 100 wiernych (2011)[15] Związek wyznaniowy działający na terenie Polski, tylko w województwie małopolskim[15]. Prowadzi działalność badawczo-edukacyjną w zakresie tworzenia zindywidualizowanych technik dążenia do wiedzy oraz zajmuje się konstruowaniem indywidualnego oprzyrządowania filozoficznego dla osób zajmujących się poszukiwaniem wiedzy. W początkowej fazie Doktryna i Dogmat Zakonu wypracowane zostały w oparciu o nauki mistrzów zawarte w buddyzmie, hinduizmie, jodze i sztuce zen, a w późniejszym czasie przemodelowane zostały w oparciu o mistykę chrześcijańską i jej liczne nurty.
Związek hatha jogi Brama Jogi Nauczyciel Tadeusz Grajnert ok. 100 wiernych (2011)[15] Zarejestrowany w 1998. Związek propaguje Hatha Jogę.
Ormiański Kościół Apostolski Katolikosatu Eczmiadzyńskiego w RP Przewodniczący Zarządu Ks. Mher Tsaturyan ok. 100 wiernych (2011)[15] Zarejestrowany w 2010 roku[188].
Kościół Chrześcijański „Jezus Żyje” Pierwszy Pastor Jerzy Przeradowski 95 wiernych (2011)[15] Zarejestrowany w 1997 roku[189].
Polski Ewangeliczny Kościół Braterski 94 wiernych (2005)[15] Kościół powstał w 1996 i został zarejestrowany w 1997. Praktykowane jest powszechne kapłaństwo wszystkich wierzących bez ordynacji i hierarchii. Nie istnieją w nim sakramenty. Zbory kościoła są autonomiczne. Jedynym źródłem wiary i normą życia chrześcijańskiego pozostaje Biblia[190].
Chrześcijański Związek Wyznaniowy „Źródło” Przewodniczący Julian Miłogrodzki 76 wiernych (2011)[15] Zarejestrowany w 1997 roku[191].
Warszawski Kościół Międzynarodowy Przewodniczący Rowan Sally Howard ok. 70 wiernych (2011)[15] Zarejestrowany w 2000 roku.
Związek Khyung Dzon w Polsce 68 wiernych (1995)[15] Zarejestrowany w 1995 roku.
Zbór Panmonistyczny 53 wiernych (2005)[15] Wyznanie powstałe w 1921 roku. W roku 1961 przyjęło obecną formę oraz nazwę.
„Wspólnota bez Bram” Mumon-Kai Związek Buddyjski Zen Rinzai w RP Waldemar Pieńkowski 53 wiernych (2005)[15] Związek wyznaniowy działający na terenie Polski, z kręgu buddyzmu zen, uważany za zamkniętą, zelitaryzowaną wspólnotę, której członkowie to jednocześni kapłani.
Warszawski Kościół Chrystusowy Przewodniczący Stanisław Solanikow 52 wiernych (1998)[15] Kościół wywodzi się z tradycji Kościołów Chrystusowych. Swoją wiarę opiera jedynie na Piśmie Świętym, zakłada powrót do nauki biblijnej. Nie uznaje innych dogmatów religijnych i naukowych. Zarejestrowany w 1995 roku[192].
Kościół Chrześcijański „Miejsce Odnowienia” Pastor Senior Małgorzata Lewandowska ok. 50 wiernych (1999)[15] Społeczność związana z ruchem zielonoświątkowym, zarejestrowana w 1995. Pismo Święte uznawane jest za jedyne źródło wiary. Udzielany jest chrzest wodny w wieku świadomym w imię Jezusa, połączony z uznaniem go za Pana i zbawiciela. Kościół kupia się na rozwijaniu wśród członków osobistej więzi z Bogiem. Poza nabożeństwami, odbywają się spotkania modlitewno-biblijne w małych grupach[193].
Kościół „Ekklesia” w Warszawie ok. 50 wiernych (2004)[15] Został zarejestrowany w 1997 roku. Fundamentem nauczania kościoła jest Jezus Chrystus jako zbawiciel oraz jego słowa zawarte w Piśmie Świętym, które uważane jest za natchnione i doskonałe[194].
Ursynowska Społeczność Ewangeliczna Pastor Paweł Jarosz ok. 40 wiernych (2005)[15] Wspólnota została zarejestrowana w 1997 i posiada podobne nauczanie, jakie głoszą inne kościoły ewangelikalne. Podstawą jego wiary jest Pismo Święte. Praktykuje chrzest przez zanurzenie, jednak nie warunkuje on członkostwa w Społeczności. Do celów kościoła należy szerzenie wartości ewangelicznych pośród mieszkańców Ursynowa. Współpracuje z innymi kościołami protestanckimi i jest członkiem Aliansu Ewangelicznego[195].
Chrześcijański Kościół „Maranatha” w Wiśle Pastor Tadeusz Pilch 35 wiernych (2014)[196] Został zarejestrowany w 1997. Jego zadaniem jest głoszenie Ewangelii o Jezusie Chrystusie, co odbywa się dzięki organizacji koncertów w szkołach, domach kultury i domach dziecka. Prowadzi także działalność charytatywną[196].
Zbór w Opolu – „Społeczność Wywołanych” Biskup Czesław Sobociński 19 wiernych (2018)[15] Zbór skupia wiernych wierzących w Jezusa i czekających na jego powtórne przyjście. Praktykowany jest chrzest wiary. Społeczność została zarejestrowana w 1998. W 2018 jej wierni skupieni byli w jednej misji działającej w Gorzowie Wielkopolskim[196].
Związek Wyznaniowy „Eckankar” w Polsce Prezydent Helena McKevitt ok. 30 wiernych (2011)[15] Opiera się na w świętej księdze Shariat-Ki-Sugmad. Zarejestrowany w 1997 roku.
Kościół w Radomiu 24 wiernych (1999)[15] Kościół należy do nurtu chrześcijańskich kościołów lokalnych. Został zarejestrowany w 1994. Nawiązuje do pierwotnego kościoła apostolskiego, nie posiada hierarchii, członkowie wspólnoty są dla siebie braćmi i siostrami[192].
Chrześcijańska Wspólnota Mennonitów 20 wiernych (2017)[15] Kościół został zarejestrowany w 1997, działa w Mińsku Mazowieckim, gdzie posiada jeden zbór. Praktykowany jest chrzest wodny. Prowadzi szkołę języka angielskiego.[192].
Miejscowy Kościół w Lublinie 17 wiernych (2006)[15] Kościół za swoją podstawę uważa Pismo Święte i osobę Jezusa. Uznaje tradycje zgodne z nauką biblijną. Został zarejestrowany w 1998[191].
Kościół Jezusa Chrystusa w Kamiennej Górze Pasterz Roman Wnuk 16 wiernych (1996)[15] Kościół ewangeliczny powstały w 1992. Praktykuje świadomy chrzest wodny i wiarę w odkupienie w Jezusie, odrzuca kult maryjny, świętych i obrazów[166].
Zbór Ewangeliczny „Betel” w Warszawie 15 wiernych (2005)[15] Zbór należy do nurtu ewangelicznego. Powstał w 1993 i został zarejestrowany w 1994. Nawiązuje do chrześcijaństwa apostolskiego, a także grup wyznaniowych, które zachowały prawd wiary zawarte w Nowym Testamencie. Zbór czepie z tradycji Reformacji oraz dziedzictwa anabaptyzmu, baptyzmu, braci czeskich, mennonitów, czy waldensów. Biblia traktowana jest jako nadrzędny autorytet. Uznawane jest nowe narodzenie i chrzest wiary. Działalność zboru polega na nauczaniu, głoszeniu Ewangelii wszystkim ludziom, sprawowaniu opieki duchowej nad jego członkami, dbaniu o ich rozwój duchowy oraz trosce o potrzeby materialne współwyznawców i innych potrzebujących. Utrzymywane są kontakty z innymi zborami ewangelikalnymi[197].
Kościół Ewangeliczny „Ichtus” we Wrześni 15 wiernych (2007)[15] Wyłonił się z Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan. Zarejestrowany w 1995 roku.
Kościół Chrześcijan w Rybniku Starszy Piotr Skoczylas 15 wiernych (2010)[15] Kościół został zarejestrowany w 1998 i działa w formie zbliżonej do chrześcijaństwa pierwotnego. Uznawane jest nowe narodzenie, chrzest wiary i chrzest w Duchu Świętym[198].
Lokalny Kościół w Kwidzynie 17 wiernych (2018)[199] Zarejestrowany w 1998 roku[199].
Związek Tybetańskiego Bon „Sa Trik Er Sang” Przewodniczący Rady Michał Wolniak 5 wiernych (2011)[15] Zarejestrowany w 2010 roku.
Bractwo Zakonne Himavanti Ryszard Matuszewski Działa od lat 80. XX wieku. Ruch uznawany za sektę destruktywną.
Zbór Ewangelicko-Baptystyczny w Katowicach Przełożony Zboru Tomasz Kalisz Zarejestrowany w 1990 roku[200].
Ruch Świadomości Babadżi Herakhandi Samadż Przewodniczący Mariusz Iwanowski Związek z nurtu hinduistycznego, zarejestrowany w 1990 roku. Ruch szerzy „Odwieczną Religię” zgodnie z przekazem Baba Ji; wierni starają się koncentrować uwagę na istnieniu Boga; wśród praktyk rozwoju duchowego znajdują się joga, medytacja i psychoterapia (oparta o psychologię humanistyczną)[201]
Związek Wyznaniowy Kwinarystów Zarejestrowany w 1992 roku.
Kościół Dobrego Pasterza Przewodniczący Naczelnej Rady Moner Shaded Kościół reformowany, prezbiteriański, zarejestrowany w 1993 roku[202]. Należy do Aliansu Ewangelicznego. Źródło wiary stanowi dla niego Biblia jako natchnione i nieomylne Słowo Boże. Jego wiara wyrażona jest w apostolskim symbolu wiary[203], konfesji westminsterskiej i Małym Katechizmie Westminsterskim[204].
Wspólnota Dzog-czen w Polsce Dyrektor Zarządu Tomasz Jerzy Damzyn Zarejestrowana w 1994 roku. Dzog-czen nawiązuje do przed buddyjskiej tradycji kultów szamańskich Bon oraz nauk szkoły ningma.
Kościół Miłosiernego Boga Zwierzchnik Edward Bogusławski Zarejestrowany w 1994 roku.
Polski Kościół Słowiański Zarejestrowany w 1995 roku.
Związek Garuda w Polsce Przewodnicząca Justyna Przondo Zarejestrowany w 1995. Skupia osoby praktykujące starotybetańską tradycję Bon.
Kościół Panteistyczny „Pneuma” Prezes Janusz Nowakowski Zarejestrowany w 1996 roku.
Kościół Nowego Przymierza w Lublinie Pastor Paweł Chojecki Zarejestrowany w roku 1997, powstał w wyniku rozłamu we Wspólnocie Chrześcijańskiej „Pojednanie”[205]. Traktuje Biblię jako nieomylne źródło wiedzy chrześcijańskiej i uważa, że zbawienie pochodzi z niczym nie zasłużonej łaski[206]. Mocno angażuje się w politykę[207].
Związek Buddyjski Dak Shang Kagyu w Polsce Zarejestrowany w 1997 roku.
Kościół Unitariański Został zarejestrowany w 1997. Jest wyznaniem niedogmatycznym, odwołuje się do dziedzictwa humanizmu, uniwersalizmu, radykalnego nurtu Reformacji i braci polskich[208].
Polski Kościół Dialogu Dialogos Maciej Bugaj Zarejestrowany w 1997 roku.
Chrześcijański Kościół „Dobra Nowina” Pastor Mariusz Krzysztof Siedlecki Kościół został założony przez osoby zaangażowane wcześniej w Ruch Światło-Życie i Ruch Odnowy w Duchu Świętym w kościele rzymskokatolickim. Do rejestracji związku wyznaniowego doszło w 1997[209].
Kościół „Misja dla Polski” Pastor Feliks Byczkowski Zarejestrowany w 1997 roku.
Zgromadzenie Braci i Sióstr „Politeistów” Generalny Zwierzchnik Dawid Oleszko Zarejestrowany w 1998 roku.
Związek Wyznaniowy Polska Chrześcijańska Służba Zarejestrowany w 1998 roku.
Kościół Chrześcijański „Otwarte Drzwi” Pastor Joannes Wilhelmus Marie van Dam Zarejestrowany w 1998 roku.
Kościół Miłosierdzia Jezusowego Głowa Kościoła Sebastian Poznański Zarejestrowany w 2001 roku.
Kościół Chrześcijański w Warszawie Pastor Kościoła Maksymilian Pyra Został założony i zarejestrowany w 1996 przez część dotychczasowych członków Centrum Biblijnego „Jezus Jest Panem”. Źródłem jego wiary pozostaje Pismo Święte. Przyjmuje apostolski symbol wiary, nicejskie wyznanie wiary i atanazjańskie wyznanie wiary. Odwołuje się do tradycji Reformacji, pentekostalizmu i Reformacji Nowoapostolskiej[210].
Kościół Chwały Przewodniczący Marcin Podżorski Zarejestrowany w 2003 roku. Powstał w wyniku reorganizacji Centrum Biblijnego „Jezus Jest Panem”. Początkowo nosił nazwę Chrześcijański Kościół Reformacyjny.
Dom Izraela Polania Pastor Grażyna Rozwadowska Historia kościoła sięga spotkań Szkoły Biblijnej, rozpoczętych w lutym 1997. Na ich podstawie w tym samym roku został zarejestrowany Kościół Chrześcijański w Świdniku, którego siedziba w 2005 została przeniesiona do Lublina i dokonano wówczas zmiany jego nazwy na Kościół Chrześcijański Nowe Życie, pod którą funkcjonował do 2016. W lutym 2016 przyjął obecną nazwę, która ma oznaczać wspólnotę wierzących, należących do zaginionych po niewoli asyryjskiej owiec z Domu Izraela. Kościół uważa swoją wiarę za kontynuację wierzeń Abrahama, Mojżesza i proroków Izraela, a także Jeszuy i apostołów, pierwszych chrześcijan, braci polskich, jak również mieszkających w IV wieku na obecnym terytorium Polski Wandalów i Gotów. Nie uważa siebie za część kościoła katolickiego, ani protestanckiego. Najwyższym autorytetem pozostaje dla niego Biblia. Wyznaje wiarę w jednego Boga Jehowę, którego wolę miał wypełnić Jeszua Mesjasz, będący arcykapłanem kościoła. Jeszua na krzyżu oddał swoje życie za grzechy ludzi. Duch Boży umożliwia nowe narodzenie i zamieszkuje w wierzących. Praktykowany jest chrzest wiary, podczas którego osoba ochrzczona zanurza się również w śmierci i zmartwychwstaniu Jeszuy i zaczyna w nim nowe życie. Uznaje chrzest w Duchu Świętym z manifestacją jego darów, takich jak glosolalia, prorokowanie, czy uzdrowienia. Wyznaje zbawienie z łaski przez wiarę. Nie prowadzi kultu świętych, obrazów, ani modlitw do aniołów i za zmarłych. Udzielana jest Wieczerza Pańska pod dwiema postaciami. Dniem świętym pozostaje szabat, do pozostałych świąt obchodzonych przez kościół należą Pesach, Szawuot, Rosz ha-Szana, Jom Kipur i Sukkot. Nie są uznawane święta, których obchodzenie nie występuje w Biblii, takie jak Wielkanoc i Boże Narodzenie[211].
Ewangeliczny Kościół Chrześcijański Biskup Tomasz Marut Zarejestrowany w 2006 roku[212].
Ormiański Kościół Apostolski w RP Prezes Unan Ananyan 335 wiernych (2011)[188] Zarejestrowany w 2006 roku[188].
Związek Wyznaniowy Singh Saba Gurudwara w RP Naczelny Przełożony Jawahar Jyoti Singh Zarejestrowany w 2007 roku. Jedyny sikhijski związek wyznaniowy w Polsce.
Instytut Śardza Ling Przewodniczący Dariusz Sawczuk Zarejestrowany w 2008 roku. Instytut założony przez Njimę Dakpę Rinpocze w 2007 roku na życzenie uczniów.
Zrzeszenie Kościołów Chrystusowych w RP Zarejestrowany w 2009 roku[212].
Związek Buddyjski „Dzogczien Kunzang Cziuling” w RP Zarejestrowany w 2011 roku.
Wyznawcy Słońca Naczelny Pierwszy Łukasz Zalega 600 wiernych (2018)[213] Zarejestrowany w 2013 roku.
Kościół Dobrej Nadziei Biskup Naczelny Kościoła Tomasz Szczęsny-Wróblewski Zarejestrowany w Polsce 4 czerwca 2014 roku.
Związek Buddyjski „Yeshe Khorlo” w Rzeczypospolitej Polskiej Zarejestrowany w Polsce 30 września 2014 roku.
Ośrodek Wietnamskiego Buddyzmu w Polsce Przewodniczący Hien Ha Minh Zarejestrowany w Polsce 17 czerwca 2015 roku.
Kościół Chrześcijański Zoe Biskup Krzysztof Dominik Rompa Zarejestrowany w Polsce 12 stycznia 2016 roku.
Kościół „Chrześcijańska Wspólnota Jordan” Pastor Główny Kościoła Władysław Jan Jamróz 80[214] Zarejestrowany w Polsce 27 stycznia 2016 roku. Praktykowany jest chrzest wodny. Kościół angażuje się w działalność charytatywną i wydawniczą[214].
Powszechny Kościół Ludu Bożego Pasterz Kościoła Janusz Jan Bukowski Zarejestrowany w Polsce 25 kwietnia 2016 roku.
Ewangeliczny Kościół Metodystyczny w Rzeczypospolitej Polskiej Superintendent Krajowy Piotr Gąsiorowski Zarejestrowany w Polsce 24 stycznia 2017 roku.
Kościół Boga Żywego, Będącego Wsparciem i Podporą Prawdy, Kościół Światło Świata Przewodniczący Rady Kościoła Rogelio Rojas Gonzales Zarejestrowany w Polsce 31 lipca 2018 roku.
Reformowany Kościół Katolicki

w Polsce

Biskup Kościoła Zarejestrowany w Polsce 28 stycznia 2020 roku.

Organizacje międzywyznaniowe wpisane do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Zwierzchnik Liczba członków Opis
Ruch Chrześcijański Mt28 Dyrektor Krajowy Zbigniew Masewicz 103 duchownych (2011)[215] Organizacja międzywyznaniowa, nie stanowiąca odrębnej denominacji i skupiająca członków różnych wyznań, której członkami są pracownicy misyjni, pełniący funkcję duchownych, chcący zajmować się działalnością ewangelizacyjną. Działalność misyjna prowadzona jest głównie wśród w większych miastach i wśród studentów. Prowadzone są również kursy, konferencje dla małżeństw, wczasy biblijne dla rodzin i inne wyjazdy. Zasady wiary, jakimi kierują się członkowie ruchu, są wspólną częścią nauczania kościołów protestanckich i rzymskokatolickiego[173].
Misja Pokoleń 1215 członków (2018)[216] Ewangeliczna organizacja międzywyznaniowa powstała na terenie Polski w 1992, wspierająca kościoły w pracy pośród dzieci, młodzieży i rodzin, co spowodowane jest przekonaniem o wartości i znaczeniu wychowania dzieci i młodzieży w duchu biblijnym. Prowadzona jest działalność szkoleniowa i wydawnicza. Misja jest częścią amerykańskiej organizacji Every Generation Ministries[216].
Wspólnota „Drzewo Oliwne” Koordynator Anna Cieślar ok. 100 członków (2011)[15] Wspólnota ewangelicznych chrześcijan, należących do różnych kościołów, zarejestrowana w 1994. Jej działalność opiera się na przekonaniu o wyjątkowej roli Izraela w Bożym planie jako ludu wybranego oraz akcjach na rzecz przybliżania żydowskiej historii, religii i kultury. Prowadzone są kursy, szkolenia, konferencje oraz praca wydawnicza i charytatywna[217].


Krajowe organizacje międzykościelne[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Przewodniczący Opis
Polska Rada Ekumeniczna Jerzy Samiec Polska Rada Ekumeniczna to organizacja ekumeniczna zrzeszająca polskie Kościoły protestanckie, starokatolickie i prawosławne; działająca od czasów II wojny światowej, zarejestrowana w 1946.
Towarzystwo Biblijne w Polsce Małgorzata Platajs Towarzystwo działające na terenie Polski, które za swój cel przyjmuje rozpowszechnianie Pisma Świętego wśród wiernych różnych wyznań. Towarzystwo Biblijne w Polsce jest członkiem Polskiej Rady Ekumenicznej
Rada Zborów Ewangelicznych Kazimierz Muranty
Alians Ewangeliczny w RP Mateusz Wichary Alians Ewangeliczny to polska organizacja międzykościelna zarejestrowana 21 stycznia 2000 r., której celem jest reprezentowanie i wspieranie działalności ewangelicznego chrześcijaństwa w Polsce.
Polska Unia Buddyjska Waldemar Zych

Celem Unii jest reprezentacja interesów członków wobec Państwa i innych związków i kościołów, a także na forum międzynarodowych organizacji buddyjskich. Unia ma za zadanie koordynować współpracę pomiędzy związkami buddyjskimi oraz pomagać w szeroko rozumianej działalności na rzecz społeczeństwa.

Związki wyznaniowe już nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

Raport Głównego Urzędu Statystycznego pt. Wyznania religijne, stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2012–2014 wymienia 18 wyznań, „które zaprzestały działalności, uległy rozwiązaniu bądź przyłączyły się do innych wspólnot”[218]. Są to między innymi:

Nazwa Opis Data rozwiązania
Związek Badaczy Biblii w RP Powstały w 1982 roku odłam Stowarzyszenia Badaczy Pisma Świętego w nurcie Badaczy Pisma Świętego. W wyłonił się w 1982 roku na skutek nieporozumień wewnątrz Stowarzyszenia. Został zarejestrowany w 1986 roku, lecz poza nazwą nie różnił się od Stowarzyszenia. W roku 1997 Związek Badaczy Biblii przyłączył się do Stowarzyszenia Badaczy Pisma Świętego[219][220]. W 1997 roku podjął uchwałę o przyłączeniu się do Stowarzyszenia Badaczy Pisma Świętego[105].
Urząd Apostolski Jezusa Chrystusa Odłam Badaczy Pisma Świętego, który dotarł do Polski z Niemiec w 1950 roku i został zarejestrowany 24 grudnia 1960 roku jako Stolica Apostolska w Jezusie Chrystusie. Od 2005 roku brak danych o działalności związku wyznaniowego[221]. Ostatnie dane z 2005 roku – 17 wiernych. Wykreślony z rejestru w 2013 roku[218].
Zbór Chrześcijan we Wschowie Został rozwiązany w 1997.
Kościół Chrześcijański w Toruniu W 1997 roku Kościół podjął decyzję o formalnym rozwiązaniu i przyłączenia się do lokalnego Kościoła Zielonoświątkowego[105].
Kościół Chrześcijan w RP Kościół uległ likwidacji w 1998 roku[105].
Zbór Ewangeliczny Syjon w Dzięgielowie W 1999 roku zbór uległ formalnemu rozwiązaniu i wszedł w struktury Kościoła Wolnych Chrześcijan[105].
Kościół Maranatha Kościół uległ rozwiązaniu w 2001 roku[105].
Zbór Ewangeliczny „Jordan” w Gdyni W 2001 został rozwiązany i wykreślony z rejestru. Zbór wszedł w struktury Kościoła Pentakostalnego w RP.
Związek Wyznaniowy „Wierzę w Dobro Człowieka” Związek zarejestrowany w 1992 roku. W roku 2000 liczył 94 członków. W roku 2002 działalność związku została zawieszona[15].
Wspólnota Nauk Różokrzyża Wspólnota zaprzestała działalności w czerwcu 2003 roku.
Zbór Leczenia Duchem Świętym „Niebo” wspólnota wyznaniowa działająca od 1991 roku, kierowana przez Bogdana Kacmajora[222].
Grupa Wyznaniowa „Śhri Vidya” Wykreślony z rejestru 12 stycznia 2005
Havurah Lelimud Jahadut – Bractwo dla Poznawania Judaizmu Wykreślony z rejestru 11 października 2006.
Kościół Ewangeliczny „Misja Łaski” Stał się zborem Kościoła Chrześcijan Baptystów[15].
Kościół Chrześcijan Pełnej Ewangelii Jezusa Chrystusa Uległ rozwiązaniu
Zbór Ewangeliczny „Nazaret” Uległ rozwiązaniu
Zielonoświątkowy Kościół Przypowieści Salomona Uległ rozwiązaniu
Kościół Chrześcijański w Rypinie Uległ rozwiązaniu i wszedł w skład Kościoła Zielonoświątkowego.
Kościół Boży Uległ rozwiązaniu.
Nowe Jeruzalem Uległ rozwiązaniu.
Kościół Zjednoczonych Chrześcijan Fikcyjny związek wyznaniowy podejrzewany o przestępstwa gospodarcze. Nie prowadził działalności religijnej. W latach 1993–1995 przeprowadzono proces delegalizacji fikcyjnego Kościoła.
Kościół Remonstrantów Polskich Fikcyjny związek wyznaniowy podejrzewany o przestępstwa gospodarcze. Nie prowadził działalności religijnej.
Chrześcijański Kościół Głosicieli Dobrej Nowiny Fikcyjna wspólnota religijna wykorzystywana przez swoich liderów do prowadzenia działalności gospodarczej i wyłudzania przywilejów podatkowych przysługujących związkom wyznaniowym[223].

Badania dotyczące przekonań religijnych[edytuj | edytuj kod]

Według sondażu Eurobarometru z 2010 roku odpowiedzi mieszkańców Polski na pytania w sprawie wiary były następujące[224]:

  • 79% – „Wierzę w istnienie Boga”
  • 14% – „Wierzę w istnienie pewnego rodzaju ducha lub siły życiowej”
  •   5% – „Nie wierzę w żaden rodzaj ducha, Boga lub siły życiowej”
  •   2% – „Nie wiem”.

Tylko trzy kraje europejskie mają większy odsetek wierzących w Boga: Malta 94%, Rumunia 92% i Cypr 88%, przy średniej europejskiej 51%[225].

W 2018 r. opublikowano badanie przeprowadzone przez Pew Research Centre, w którym Polska okazała się krajem z największą na świecie różnicą w religijności (definiowaną jako znaczenie religii w życiu) między grupą wiekową 18–39 a 40 i więcej. Różnica ta wynosi 23 punkty procentowe. Jest ona jeszcze większa (29 p.p.), jeśli chodzi o uczestnictwo w nabożeństwach religijnych – 26% dorosłych poniżej 40 r.ż. deklaruje cotygodniowe uczestnictwo w nabożeństwach, w porównaniu do 55% osób w wieku 40 lat i powyżej[226].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Były to: Kościół Rzymskokatolicki, Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, Kościół Ewangelicko-Augsburski w PRL, Kościół Ewangelicko-Reformowany w PRL, Kościół Polskokatolicki w PRL, Kościół Metodystyczny w PRL, Kościół Starokatolicki Mariawitów w PRL, Polski Kościół Chrześcijan Baptystów, Zjednoczony Kościół Ewangeliczny w PRL, Kościół Katolicki Mariawitów w PRL, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Kościół Jezusa Chrystusa Świętych Dni Ostatnich, Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego, Kościół Wolnych Chrześcijan, Kościół Chrystusowy, Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego w Polsce, Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego, Wschodni Kościół Staroobrzędowy, Stolica Apostolska w Jezusie Chrystusie, Protestancka Wspólnota Regionu Bieszczadzkiego, Świecki Ruch Misyjny „Epifania”, Jednota Braci Polskich, Nowoapostolski Kościół w Polsce, Stowarzyszenie Zborów Chrześcijan w PRL, Karaimski Związek Religijny, Muzułmański Związek Religijny w PRL, Związek Religijny Wyznania Mojżeszowego, Związek Buddystów Zen „Sangha” w Polsce, Stowarzyszenie Buddyjskie Zen „Czogie” w Polsce, Stowarzyszenie Buddyjskie Karma Kagyu w Polsce, Wspólnota Religijna – Lektorium Rosicrucianum – Filia międzynarodowej Szkoły Złotego Różokrzyża, Brahma Kumaris Raja Yoga, Związek Adżapa Jogi, Związek Badaczy Biblii w Polsce, Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa oraz Stowarzyszenie Buddyjskie Kandzeon.
  2. Stolica Boża i Barankowa, Zbór Panmonistyczny, Uczniowie Chrystusa i Ewangeliczne Stowarzyszenie Modlitwy.
  3. GUS nie zbiera samodzielnie danych statystycznych na temat liczby członków wyznań religijnych w Polsce. Dane te są co roku dostarczane przez związki wyznaniowe w postaci dobrowolnej ankiety wyznaniowej.
  4. Udział procentowy wyliczony w stosunku do liczby ludności na koniec 2011 roku – 38 538 447 osób, przeliczonej przez GUS na podstawie wyników Narodowego Spisu Powszechnego 2011 Główny Urząd Statystyczny: Ludność – bilans opracowany w oparciu o wyniki NSP 2011: 31.12.2011 r. 2012-10-08. [dostęp 2012-10-25].
  5. Za kryterium przynależności do Kościoła katolickiego czy Kościoła prawosławnego uznaje się chrzest, który w polskich warunkach dokonywany jest na niemowlętach. Równocześnie osoby zamierzające wystąpić z Kościoła katolickiego natrafiają na liczne trudności formalne ze strony właściwych duchownych tego Kościoła.
  6. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1347)
  7. Ustawa z dnia 4 lipca 1991 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 1726).
  8. Ustawa z dnia 13 maja 1994 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 43).
  9. Ustawa z dnia 13 maja 1994 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 483).
  10. Ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 1712).
  11. Ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 1599).
  12. Ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 1889).
  13. Ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 169).
  14. Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 14).
  15. Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 44).
  16. Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 13).
  17. Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 1798).
  18. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 marca 1928 r. (Dz.U. z 1928 r. nr 38, poz. 363)
  19. Ustawa z dnia 21 kwietnia 1936 r. (Dz.U. z 1936 r. nr 30, poz. 240)
  20. Ustawa z dnia 21 kwietnia 1936 r. (Dz.U. z 1936 r. nr 30, poz. 241)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dz.U. z 2017 r. poz. 1153
  2. Wysoczański 1969 ↓, s. 76–77.
  3. a b c Wysoczański 1969 ↓, s. 77.
  4. Wysoczański 1969 ↓, s. 77–78.
  5. Wysoczański 1969 ↓, s. 78.
  6. Polska. Kościoły i związki wyznaniowe, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2015-09-13].
  7. Małgorzata Winiarczyk-Kossakowska. Uznanie administracyjne związków religijnych. Przyczynek do historii stosunków wyznaniowych w Polsce 1945–1949. „Przegląd Religioznawczy”. 2/252, s. 73–77, 2014. Polskie Towarzystwo Religioznawcze. ISSN 1230-4379. 
  8. Dz.U. z 1957 r. nr 001, poz. 6
  9. Roman Rakoczy: Ustawa o stosunku państwa do Kościoła katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Warszawa: Wolters Kluwer business, 2008, s. 402. ISBN 978-83-7601-014-4.
  10. Stefan Borkiewicz. Związki Wyznaniowe – doktryna i praktyka. „Radomir”, s. 19, 20, 1987/2 (nr 8). 
  11. Art. 30 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz.U. z 2017 r. poz. 1153).
  12. Art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz.U. z 2017 r. poz. 1153).
  13. Art. 31 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz.U. z 2017 r. poz. 1153).
  14. Art. 32 ust.1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz.U. z 2017 r. poz. 1153).
  15. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm Departament Badań Społecznych i Warunków Życia GUS: Wyznania Religijne – Stowarzyszenia Narodowościowe i Etniczne w Polsce 2009–2011. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-03-28. ISBN 978-83-7027-519-8.
  16. Paweł Borecki: Zakaz dyskryminacji ze względu na wyznanie lub światopogląd w prawie polskim. Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego, 2015, s. 6, 7.
  17. MAiC: Wykaz kościołów i związków wyznaniowych działających na podstawie odrębnych ustaw. mac.gov.pl. [dostęp 2015-09-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016–03–04)].
  18. GUS 2019 ↓, s. 24.
  19. Dominik Rozkrut i in.: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2018. Warszawa: GUS, 2018-07-16, s. 114. ISSN 1640-3630.
  20. a b Piotr Siwicki, Grekokatolicy i prawosławni w Polsce w świetle wyników spisu powszechnego z 2011 r., Ekumenizm.pl, 26 lipca 2013 [dostęp 2018-12-18] (pol.).
  21. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc Dominik Rozkrut i inni, Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa: GUS, 2020, s. 198-199, ISSN 1506-0632.i inni
  22. a b Prawosławie. orthodox.pl. [dostęp 2021-02-28].
  23. Eucharystia w Kościele Katolickim a Prawosławnym – podstawowe informacje. vademecumliturgiczne.pl. [dostęp 2021-02-28].
  24. dziedzictwo.ekai.pl. dziedzictwo.ekai.pl. [dostęp 2021-02-28].
  25. Dodatek: Jehowa, [w:] Czego nas uczy Biblia? [online], jw.org, s. 205.
  26. Kim jest Jezus Chrystus?, [w:] Czego nas uczy Biblia? [online], jw.org, s. 40–51.
  27. Watchtower, Dlaczego Świadkowie Jehowy obchodzą Wieczerzę Pańską inaczej niż pozostałe religie?, jw.org, 16 listopada 2015 [dostęp 2015-11-16].
  28. Zdelegalizowani w Rosji, w Polsce aktywni. Kim są świadkowie Jehowy?. tvp.info, 21 kwietnia 2017. [dostęp 2021-03-02].
  29. O Kościele. luteranie.pl. [dostęp 2021-02-28].
  30. Duch Lutra nad górniczym miastem. „Nowe Wiadomości Wałbrzyskie”, s. 13, 18 stycznia 2010. 
  31. GUS 2019 ↓, s. 257.
  32. Kim jesteśmy. Liga Muzułmańska w RP. [dostęp 2021-02-27].
  33. GUS 2019 ↓, s. 88.
  34. episkopat.pl: Rada Biskupów Diecezjalnych. [dostęp 2013-12-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016–05–02)].
  35. a b GUS 2019 ↓, s. 145-146.
  36. Wyznanie wiary Kościoła Zielonoświątkowego. kz.pl. [dostęp 2021-02-28].
  37. Kim są zielonoświątkowcy?. www.zbor.pl. [dostęp 2021-02-28].
  38. Częste pytania. kzmragowo.pl. [dostęp 2021-02-28].
  39. Zielonoświątkowcy i katolicy o Maryi. www.zbor.pl. [dostęp 2021-02-28].
  40. Poznański zbór Kościoła Zielonoświątkowego. miastopoznaj.pl. [dostęp 2021-02-28].
  41. GUS 2019 ↓, s. 96.
  42. Historia Kościoła. mariawita.pl. [dostęp 2021-02-28].
  43. a b Zasady wiary. mariawita.pl. [dostęp 2021-02-28].
  44. Ważne daty. mariawita.pl. [dostęp 2021-02-28].
  45. GUS 2019 ↓, s. 101.
  46. Zasady naszej wiary. kotlowparafia.pl. [dostęp 2021-02-28].
  47. Błażej Borówka, Eucharystia w Kościele polskokatolickim, s. 347.
  48. Historia Kościoła na świecie i w Polsce. adwent.pl. [dostęp 2021-02-28].
  49. a b GUS 2019 ↓, s. 141-142.
  50. Rekolekcje u adwentystów. jelonka.com. [dostęp 2021-02-28].
  51. Zasady wiary. adwent.pl. [dostęp 2021-02-28].
  52. a b GUS 2019 ↓, s. 266-267.
  53. Linia Karma Kagyu. buddyzm.pl. [dostęp 2021-03-02].
  54. Ośrodek. warszawa.buddyzm.pl. [dostęp 2021-03-02].
  55. a b GUS 2019 ↓, s. 160.
  56. Historia. chrystusowi.pl. [dostęp 2021-03-01].
  57. Kościół Chrystusowy w Rzeczypospolitej Polskiej – Deklaracja zasad wiary, celów i wartości. chrystusowi.pl. [dostęp 2021-03-01].
  58. O nas. Islamskie Zgromadzenie Ahl-ul-Bayt. [dostęp 2021-02-27].
  59. GUS 2019 ↓, s. 167-168.
  60. Istota, charakter, historia. nak.org.pl. [dostęp 2021-03-01].
  61. GUS 2019 ↓, s. 136.
  62. GUS 2019 ↓, s. 152.
  63. Kościół Boży w Chrystusie – kilka informacji. zyrardow.kbwch.pl. [dostęp 2021-02-28].
  64. Wyznanie wiary. kbwch.pl. [dostęp 2021-02-28].
  65. GUS 2019 ↓, s. 133.
  66. Kalwinizm, metodyzm, anglikanizm i pentakostalizm w Polsce. Rys historyczny. dziedzictwo.ekai.pl. [dostęp 2021-02-28].
  67. O Kościele. metodysci.pl. [dostęp 2021-02-28].
  68. Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w RP. ekumenizm.wiara.pl. [dostęp 2021-02-28].
  69. GUS 2019 ↓, s. 129.
  70. a b Doktryna Kościoła Ewangelicko-Reformowanego. reformowani.org.pl. [dostęp 2021-02-28].
  71. GUS 2019 ↓, s. 150.
  72. Zasady wiary Wolnych Chrześcijan. kwch.org. [dostęp 2021-02-28].
  73. a b GUS 2019 ↓, s. 111.
  74. GUS 2019 ↓, s. 110.
  75. Witamy. misja.mahajana.pl. [dostęp 2021-03-02].
  76. a b GUS 2019 ↓, s. 269.
  77. O Misji. misja.mahajana.pl. [dostęp 2021-03-02].
  78. Tradycje buddyjskie w Misji Buddyjskiej. misja.mahajana.pl. [dostęp 2021-03-02].
  79. a b Zasady wiary. kech.pl. [dostęp 2021-02-28].
  80. a b Kim jesteśmy. zywiec.kech.pl. [dostęp 2021-02-28].
  81. Słowo od Prezbitera – Refromacja 500+. kech.pl. [dostęp 2021-02-28].
  82. GUS 2019 ↓, s. 268.
  83. Judaizm jako religia narodowa Żydów. izrael.badacz.org. [dostęp 2021-03-02].
  84. GUS 2019 ↓, s. 262.
  85. a b GUS 2019 ↓, s. 162-163.
  86. GUS 2019 ↓, s. 239.
  87. Kościół Jezusa Chrystusa Świętych Dni Ostatnich. religie.wiara.pl. [dostęp 2021-03-02].
  88. a b GUS 2019 ↓, s. 246.
  89. Artur Wójtowicz. Podziały w Kościele mormońskim – tło historyczne i stan dzisiejszy. „Kultura i Wartości”. 17/2016, s. 69, 2016. ISSN 2299-7806. 
  90. USA: mormoni zmieniają nazwę. rp.pl, 24 sierpnia 2018. [dostęp 2021-03-02].
  91. Wojciech Jakubowski. Doktryna, kult i organizacja Kościoła Mormonów. „Studia z Prawa Wyznaniowego”. 8, s. 341, 2005. ISSN 2081-8882. 
  92. Zasady wiary. chwz.org.pl. [dostęp 2021-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  93. Obchodzenie Świąt. Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa Zbór w Zabrzu. [dostęp 2021-02-27].
  94. Zbigniew Pasek: Ruch Zielonoświątkowy: Próba monografii. Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS, 1992, s. 163-168. ISBN 978-83-85527-04-6.
  95. a b GUS 2019 ↓, s. 163-164.
  96. a b Zasady wiary. kchwe.pl. [dostęp 2021-03-01].
  97. Riasanovsky N.V., Steinberg M.D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 206–207. ISBN 978-83-233-2615-1.
  98. Na straży tradycji. Staroobrzędowcy w Polsce. ekumenizm.wiara.pl. [dostęp 2021-02-28].
  99. Laurie Larvent: An Opposition to Jehovism: The Laymen’s Home Missionary Movement. Observatoires Européen des Religions et de la Laïcité, 6 listopada 2018. [dostęp 2021-03-02].
  100. GUS 2019 ↓, s. 241.
  101. a b Świecki Ruch Misyjny „Epifania”. religie.wiara.pl. [dostęp 2021-03-02].
  102. GUS 2019 ↓, s. 106-107.
  103. Marcin Imach. Kościół w Armenii – podziały i dążenie do jedności. „Tarnowskie Studia Teologiczne”. 2, s. 73–89, 2016. ISSN 0239-4472. 
  104. GUS 2019 ↓, s. 120-121.
  105. a b c d e f Mariusz Chmielewski, Grzegorz Gudaszewski, Andrzej Jakubowski, Departament Badań Demograficznych GUS: Wyznania religijne, stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2006–2008. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010.
  106. Wyznanie wiary. wola.ewz.net.pl. [dostęp 2021-03-01].
  107. GUS 2019 ↓, s. 175.
  108. Zasady wiary. kchds.pl. [dostęp 2021-03-01].
  109. Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego. ekumenizm.wiara.pl. [dostęp 2021-03-01].
  110. GUS 2019 ↓, s. 252.
  111. a b c GUS 2019 ↓, s. 183.
  112. a b Chrześcijańska Wspólnota Braterska. Geneza, rozwój ideowo-organizacyjny, fundament wiary i formy działania. zborchrzescijan.pl. [dostęp 2021-03-01].
  113. Doktryna. www.ezb-szczecinek.pl. [dostęp 2021-03-01].
  114. GUS 2019 ↓, s. 303.
  115. GUS 2016 ↓, s. 205.
  116. Historia Kościoła Starokatolickiego w RP. starokatolicki.eu. [dostęp 2021-02-28].
  117. GUS 2019 ↓, s. 109.
  118. Dogmaty wiary. kosciolstarokatolicki.pl. [dostęp 2021-02-28]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  119. Zasady moralne i duchowość. kosciolstarokatolicki.pl. [dostęp 2021-02-28]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  120. a b GUS 2019 ↓, s. 196.
  121. GUS 2019 ↓, s. 166.
  122. GUS 2019 ↓, s. 242-243.
  123. Tomasz Urzykowski: Przybywa synagog w Warszawie. Nowa powstała w Śródmieściu. warszawa.wyborcza.pl, 11 maja 2016. [dostęp 2021-03-02].
  124. a b c d e GUS 2019 ↓, s. 264.
  125. a b c Kim jesteśmy. beitpolska.org. [dostęp 2021-03-02].
  126. Obrzędy cyklu życia. beitpolska.org. [dostęp 2021-03-02].
  127. a b GUS 2019 ↓, s. 158.
  128. Wyznanie wiary. chwe.pl. [dostęp 2021-02-28].
  129. a b GUS 2019 ↓, s. 207-208.
  130. a b GUS 2019 ↓, s. 292.
  131. a b GUS 2019 ↓, s. 211.
  132. a b GUS 2019 ↓, s. 187-188.
  133. a b Bogdan Ferdek: Podstawowe akcenty w nauczaniu sekt i nowych ruchów religijnych. analizy.biz. [dostęp 2021-03-01].
  134. a b GUS 2019 ↓, s. 173.
  135. Historia. kzdobranowina.pl. [dostęp 2021-03-01].
  136. Zbigniew Pasek. Kościoły i związki wyznaniowe we współczesnej Polsce: wykaz wraz z komentarzem. „Przegląd Religioznawczy”. 2 (276)/2020. s. 205. ISSN 1230-4379. 
  137. Co jest główną nauką ZSCH?. zsch.org. [dostęp 2021-03-01].
  138. GUS 2019 ↓, s. 177.
  139. GUS 2019 ↓, s. 270.
  140. GUS 2019 ↓, s. 92.
  141. O nas – Zbory Boże Chrześcijan Dnia Siódmego. Zbory Boże. [dostęp 2017-07-20].
  142. GUS 2019 ↓, s. 194.
  143. GUS 2019 ↓, s. 271-272.
  144. a b GUS 2019 ↓, s. 180-181.
  145. GUS 2019 ↓, s. 202.
  146. GUS 2019 ↓, s. 197-198.
  147. GUS 2019 ↓, s. 274.
  148. GUS 2019 ↓, s. 218-219.
  149. Historia. wieczernik.pl. [dostęp 2021-03-01].
  150. GUS 2019 ↓, s. 189.
  151. a b GUS 2019 ↓, s. 223.
  152. a b GUS 2019 ↓, s. 185-186.
  153. GUS 2019 ↓, s. 259.
  154. a b GUS 2019 ↓, s. 187.
  155. Jańczuk 2016 ↓, s. 40.
  156. a b GUS 2019 ↓, s. 217.
  157. GUS 2019 ↓, s. 260.
  158. a b GUS 2019 ↓, s. 248.
  159. a b GUS 2019 ↓, s. 214.
  160. Kościół anglikański. ekumenizm.wiara.pl, grudzień 2006. [dostęp 2021-02-24].
  161. GUS 2019 ↓, s. 220-221.
  162. History of The Anglican Church in Poland. Anglican Church in Poland. [dostęp 2021-02-24].
  163. GUS 2019 ↓, s. 212-213.
  164. GUS 2019 ↓, s. 157.
  165. O nas. adsrr.pl. [dostęp 2021-02-28].
  166. a b GUS 2019 ↓, s. 204.
  167. a b GUS 2019 ↓, s. 191.
  168. a b GUS 2019 ↓, s. 200.
  169. a b GUS 2019 ↓, s. 211-212.
  170. GUS 2016 ↓, s. 201.
  171. O nas. ocaleni.pl. [dostęp 2021-03-01].
  172. GUS 2019 ↓, s. 228.
  173. a b GUS 2016 ↓, s. 125.
  174. a b GUS 2019 ↓, s. 301.
  175. GUS 2019 ↓, s. 192-193.
  176. a b Marcin Krakowski, Religia Radości i Życia, Effatha [dostęp 2009-04-07] [zarchiwizowane z adresu 2010-09-18] (pol.).
  177. GUS 2019 ↓, s. 247.
  178. Leszek Jańczuk. Branhamizm w Polsce. „Studia Theologica Pentecostalia”, 3/2015. 
  179. GUS 2016 ↓, s. 185.
  180. Jednota Braci Polskich. religie.wiara.pl. [dostęp 2021-03-01].
  181. Jednota Braci Polskich. racjonalista.pl. [dostęp 2021-03-01].
  182. GUS 2016 ↓, s. 176.
  183. GUS 2016 ↓, s. 166.
  184. GUS 2016 ↓, s. 189.
  185. GUS 2016 ↓, s. 263.
  186. a b GUS 2016 ↓, s. 220.
  187. GUS 2019 ↓, s. 232.
  188. a b c GUS 2019 ↓, s. 121.
  189. GUS 2019 ↓, s. 229.
  190. GUS 2019 ↓, s. 222.
  191. a b GUS 2019 ↓, s. 231.
  192. a b c GUS 2019 ↓, s. 210.
  193. GUS 2016 ↓, s. 213.
  194. GUS 2016 ↓, s. 227.
  195. GUS 2016 ↓, s. 226.
  196. a b c GUS 2016 ↓, s. 225.
  197. GUS 2019 ↓, s. 209.
  198. GUS 2019 ↓, s. 221.
  199. a b GUS 2019 ↓, s. 249.
  200. GUS 2016 ↓, s. 199.
  201. GUS 2016 ↓, s. 169.
  202. GUS 2019 ↓, s. 206.
  203. Kim jesteśmy. dobrypasterz.org.pl. [dostęp 2021-03-01].
  204. Wyznanie wiary Kościoła. dobrypasterz.org.pl. [dostęp 2021-03-01].
  205. Leszek Jańczuk. Procesy integracyjne oraz dezintegracyjne w polskim środowisku ewangelikalnym. „Ex Nihilo”. 2(16), s. 28, 2016. UJ. 
  206. Wybór najważniejszych przekonań doktrynalnych, 14 listopada 2017 [dostęp 2017-11-14] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-14].
  207. Nowy senator KO zakładał tajemniczy kościół mający opinię sekty. wprost.pl, 24 października 2019. [dostęp 2021-03-02].
  208. GUS 2019 ↓, s. 225.
  209. GUS 2019 ↓, s. 226.
  210. GUS 2019 ↓, s. 224.
  211. GUS 2019 ↓, s. 230.
  212. a b GUS 2019 ↓, s. 154.
  213. GUS 2019 ↓, s. 295.
  214. a b GUS 2019 ↓, s. 233.
  215. Ruch Nowego Życia. stat.gov.pl. [dostęp 2018-06-07].
  216. a b GUS 2016 ↓, s. 206.
  217. GUS 2016 ↓, s. 247-248.
  218. a b Paweł Ciecieląg, Grzegorz Gudaszewski, Mikołaj Haponiuk, Wojciech Sadłoń, Karol Sobiestiański, Wioletta Zwalińska: Wyznania religijne. Stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2012–2014. Warszawa: GUS, 2016, s. 12. ISBN 978-83-7027-612-6.
  219. Paweł Ciecieląg, dr Mikołaj Haponiuk, Olga Lewandowska, Małgorzata Krzysztofik: Wyznania religijne. Stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2009–2011. Warszawa: GUS, 2013, s. 181. ISBN 978-83-7027-519-8.
  220. „Śląsk Opolski”, tom 5, s. 19, Instytut Śląski w Opolu, 1995.
  221. Paweł Ciecieląg, dr Mikołaj Haponiuk, Olga Lewandowska, Małgorzata Krzysztofik: Wyznania religijne. Stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2009–2011. Warszawa: GUS, 2013, s. 152. ISBN 978-83-7027-519-8.
  222. Patrycja Kowsz. Przyczyny popularności sekt na przykładzie sekty „Niebo”. „Kortowski Przegląd Prawniczy”. 2300-4673, s. 99, 2015. Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. 
  223. Marek Kozubal: Kościół głosicieli świętej mamony (pol.). rp.pl. [dostęp 2010-09-21].
  224. Biotechnology Report (ang.). Eurobarometr (s. 204, 381). [dostęp 2017-12-04].
  225. Biotechnology Report (ang.). Eurobarometr (s. 203–204, 381). [dostęp 2017-12-04].
  226. THE AGE GAP IN RELIGION AROUND THE WORLD: Young adults around the world are less religious by several measures (ang.). Pew, 2018-06-18. [dostęp 2018-07-21].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]