Komenda Rejonu Uzupełnień Czortków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Komenda Rejonu Uzupełnień Czortków
Powiatowa Komenda Uzupełnień
Czortków
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Tradycje
Rodowód PKU Czortków
PKU 51 pp
PKU Czortków
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Czortków
Podległość DOGen. „Lwów”
DOK VI
Skład PKU typ I
Komendy rejonów uzupełnień DOK VI

Komenda Rejonu Uzupełnień Czortków (KRU Czortków) – organ wojskowy właściwy w sprawach uzupełnień Sił Zbrojnych II Rzeczypospolitej i administracji rezerw w powierzonym mu rejonie[1].

Historia komendy[edytuj | edytuj kod]

17 lipca 1919 roku minister spraw wojskowych gen. por. Józef Leśniewski ustanowił Powiatową Komendę Uzupełnień Czortków z tymczasową siedzibą we Lwowie, która swoją właściwością obejmowała powiaty: borszczowski, buczacki, czortkowski, husiatyński i zaleszczycki. PKU Czortków został podporządkowana Dowództwu Okręgu Generalnego „Lwów”. Decyzja o tym, jaki pułk piechoty będzie uzupełniać PKU Czortków, miała być podjęta w późniejszym terminie[2][3].

26 sierpnia 1919 roku minister spraw wojskowych włączył do PKU Czortków powiat horodeński[4].

W czerwcu 1921 roku PKU 51 pp w Czortkowie była podporządkowana Dowództwu Okręgu Generalnego „Lwów” i obejmowała swoją właściwością powiaty: borszczowski, buczacki, czortkowski, horodeński, husiatyński i zaleszczycki[5].

15 listopada 1921 roku, po wprowadzeniu podziału kraju na dziesięć okręgów korpusów oraz wprowadzeniu pokojowej organizacji służby poborowej, dotychczasowa PKU 51 pp została przemianowana na Powiatową Komendę Uzupełnień Czortków i podporządkowana Dowództwu Okręgu Korpusu Nr VI we Lwowie. Okręg poborowy PKU Czortków obejmował powiaty: borszczowski, czortkowski, husiatyński i zaleszczycki. Powiat buczacki został włączony do nowo utworzonej PKU Buczacz, a powiat horodeński do PKU Kołomyja[6][7][8].

Z dniem 1 czerwca 1922 roku została zlikwidowana gospoda inwalidzka przy PKU Czortków[9].

18 listopada 1924 roku weszła w życie ustawa z dnia 23 maja 1924 roku o powszechnym obowiązku służby wojskowej[10], a 15 kwietnia 1925 roku rozporządzenie wykonawcze ministra spraw wojskowych do tejże ustawy, wydane 21 marca tego roku wspólnie z ministrami: spraw wewnętrznych, zagranicznych, sprawiedliwości, skarbu, kolei, wyznań religijnych i oświecenia publicznego, rolnictwa i dóbr państwowych oraz przemysłu i handlu[11]. Wydanie obu aktów prawnych wiązało się z przejęciem przez władze cywilne (administracji I instancji) większości zadań związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem poboru[12][13]. Przekazanie większości zadań władzom cywilnym umożliwiło organom służby poborowej zajęcie się wyłącznie racjonalnym rozdziałem rekruta oraz ewidencją i administracją rezerw. Do tych zadań dostosowana została organizacja wewnętrzna powiatowych komend uzupełnień i ich składy osobowe. Poszczególne komendy różniły się między sobą składem osobowym w zależności od wielkości administrowanego terenu[14].

Zadania i nowa organizacja PKU określone zostały w wydanej 27 maja 1925 roku instrukcji organizacyjnej służby poborowej na stopie pokojowej[12]. W skład PKU Czortków wchodziły dwa referaty: I) referat administracji rezerw i II) referat poborowy[12]. Nowa organizacja i obsada służby poborowej na stopie pokojowej według stanów osobowych L. O. I. Szt. Gen. 3477/Org. 25 została ogłoszona 4 lutego 1926 roku. Z tą chwilą zniesione zostały stanowiska oficerów ewidencyjnych[15][16][17].

1 lipca 1925 roku siedziba starostwa powiatu husiatyńskiego została przeniesiona z Husiatyna do Kopoczyniec, a powiat husiatyński otrzymał nazwę powiat kopyczyniecki[18]. Od tego czasu okręg poborowy PKU Czortków obejmował powiaty: borszczowski, czortkowski, kopyczyniecki i zaleszczycki[19].

12 marca 1926 roku została ogłoszona obsada personalna Przysposobienia Wojskowego, zatwierdzona rozkazem Dep. I L. 6000/26 przez pełniącego obowiązki szefa Sztabu Generalnego gen. dyw. Edmunda Kesslera, w imieniu ministra spraw wojskowych. Zgodnie z nową organizacją pokojową Przysposobienia Wojskowego zostały zlikwidowane stanowiska oficerów instrukcyjnych przy PKU, a w ich miejsce utworzone rozkazem Oddz. I Szt. Gen. L. 7600/Org. 25 stanowiska oficerów przysposobienia wojskowego w pułkach piechoty[20].

Od 1926 roku, obok ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej i rozporządzeń wykonawczych do niej, działalność PKU Czortków normowała „Tymczasowa instrukcja służbowa dla PKU”, wprowadzona do użytku rozkazem MSWojsk. Dep. Piech. L. 100/26 Pob.[21]

W marcu 1930 roku PKU Czortków nadal obejmowała swoją właściwością powiaty: borszczowski, czortkowski, kopyczyniecki i zaleszczycki[22]. W grudniu tego roku PKU posiadała skład osobowy typ I[23].

31 lipca 1931 roku gen. dyw. Kazimierz Fabrycy, w zastępstwie ministra spraw wojskowych, rozkazem B. Og. Org. 4031 Org. wprowadził zmiany w organizacji służby poborowej na stopie pokojowej. Zmiany te polegały między innymi na zamianie stanowisk oficerów administracji w PKU na stanowiska oficerów broni (piechoty) oraz zmniejszeniu składu osobowego PKU typ I–IV o jednego oficera i zwiększeniu o jednego urzędnika II kategorii. Liczba szeregowych zawodowych i niezawodowych oraz urzędników III kategorii i niższych funkcjonariuszy pozostała bez zmian[24].

1 lipca 1938 roku weszła w życie nowa organizacja służby poborowej, zgodnie z którą dotychczasowa PKU Czortków została przemianowana na Komendę Rejonu Uzupełnień Czortków przy czym nazwa ta zaczęła obowiązywać 1 września 1938 roku[25], z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku wojskowym[26].

Komendant rejonu uzupełnień w sprawach dotyczących uzupełnień Sił Zbrojnych i administracji rezerw podlegał bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr VI. Rejon uzupełnień obejmował powiaty: borszczowski, czortkowski i zaleszczycki. Ponadto KRU Czortków tymczasowo administrowała powiatem kopyczynieckim. Powiat kopyczyniecki miał wejść w skład KRU Trembowla, która do lutego 1939 roku nie została utworzona[27].

Obsada personalna[edytuj | edytuj kod]

Komendanci
  • płk rez. jazdy powoł. do sł. czyn. Apoloniusz Wysocki (wz. 20 IV[28] – VII 1923 → komendant PKU Kutno[29])
  • mjr nauk.-ośw. Karol Rutkowski (od VIII 1923[30])
  • płk piech. Stefan I Borowski (IV 1924[31] – II 1927 → stan spoczynku z dniem 30 IV 1927[32])
  • ppłk piech. Rudolf Emil Heinz (IX 1927[33] – 31 X 1928 → stan spoczynku[34])
  • ppłk piech. Stanisław I Lechowicz (p.o. III 1929[35] – XII 1931)
  • ppłk piech. Jan II Kubin (31 XII 1931 – III 1932 → PKU Kamionka Strumiłowa)
  • mjr piech. Hipolit Wojciechowski (III 1932[36] – 1939)
Obsada personalna PKU w 1923 roku[37]
  • p.o. komendanta – mjr ośw. Karol Juliusz Rutkowski
  • referent – urzędnik wojsk. XI rangi Maksymilian Dobrzański
  • referent – urzędnik wojsk. XI rangi Władysław Struk
  • referent – urzędnik wojsk. XI rangi Alojzy Wajda
  • oficer instrukcyjny – kpt. piech. Stanisław VI Zieliński (od 11 VI 1923[38])
  • oficer ewidencyjny Borszczów – por. art. Franciszek Janton (od 5 X 1923[39])
  • oficer ewidencyjny Czortków – urzędnik wojsk. XI rangi Szczepan Kaniak
  • oficer ewidencyjny Husiatyn – urzędnik wojsk. XI rangi Józef Hasiak
  • oficer ewidencyjny Zaleszczyki – wakat
W styczniu 1924 roku kapitan Zieliński przydzielony został do Oddziału III Sztabu DOK VI, a na stanowisko oficera instrukcyjnego przydzielony został kpt. piech. Kazimierz Wróblewski z 48 pp[40].
W kwietniu 1924 roku na stanowisko OE Zaleszczyki przydzielony został urzędnik wojsk. XI rangi Józef Peniński z PKU Buczacz[41].
W maju 1924 roku kapitan Wróblewski przydzielony został do PKU Buczacz na stanowisko oficera instrukcyjnego[42].
Obsada personalna PKU w 1924 roku[43]
  • komendant – płk piech. Stefan I Borowski
  • referent – por. kanc. Alojzy Wajda
  • referent – por. kanc. Władysław Struk
  • oficer instrukcyjny – wakat
  • oficer ewidencyjny Borszczów – kpt. art. Franciszek Janton
  • oficer ewidencyjny Czortków – por. kanc. Szczepan Kaniak
  • oficer ewidencyjny Husiatyn – por. kanc. Józef Hasiak
  • oficer ewidencyjny Zaleszczyki – por. kanc. Józef Peniński
Obsada personalna PKU w lutym 1926 roku[44]
  • komendant – płk piech. Stefan I Borowski
  • kierownik I referatu administracji rezerw – wakat
  • kierownik II referatu poborowego
  • referent – por. kanc. Andrzej Ropczycki (od II 1926)
We wrześniu 1930 roku kpt. kanc. Edward Józef Göertz został zwolniony ze stanowiska kierownika I referatu i oddany do dyspozycji dowódcy OK VI, a na zwolnione przez niego stanowisko przydzielony został kpt. art. Marian Alfred Bilor z PKU Lwów Powiat[46].
W grudniu 1931 roku ppłk piech. Stanisław I Lechowicz został zwolniony ze stanowiska komendanta i oddany do dyspozycji dowódcy OK VI[47], a z dniem 30 kwietnia następnego roku przeniesiony w stan spoczynku[48]. Wiosną 1940 roku został zamordowany w Charkowie[49].
Obsada personalna PKU w 1932 roku[50]
  • komendant – mjr piech. Hipolit Wojciechowski
  • kierownik I referatu administracji rezerw – kpt. art. Marian Alfred Bilor
  • kierownik II referatu poborowego – kpt. piech. Józef Alojzy Pietraszek
W grudniu 1932 roku ogłoszono przeniesienie kapitana Pietraszka do PKU Kamionka Strumiłowa oraz por. piech. Aleksandra Jeśmana z PKU Pińsk do PKU Czortków na stanowisko kierownika II referatu[51].
Z dniem 1 sierpnia 1933 roku por. art. Józef Alojzy Kózka przydzielony został do PKU Czortków w celu odbycia praktyki w służbie uzupełnień[52].
Z dniem 31 grudnia 1933 roku kapitan Bilor został przeniesiony w stan spoczynku[53].
W marcu 1934 roku porucznik Jeśman został zwolniony ze stanowiska i oddany do dyspozycji dowódcy OK VI[54], a 31 lipca tego roku przeniesiony w stan spoczynku[55].
W czerwcu 1934 roku kpt. piech. Karol Zalewski został przeniesiony z KOP do PKU Czortków[56].
Obsada personalna KRU w marcu 1939 roku[57][a]
  • komendant – mjr piech. Hipolit Wojciechowski[b] †2 VIII 1945
  • kierownik I referatu ewidencji – kpt adm. (piech.) Karol Zalewski[c] (od II 1941 w niemieckiej niewoli)
  • kierownik II referatu uzupełnień – kpt. adm. (art.) Józef Alojzy Kózka[d] (od X 1939 w niemieckiej niewoli)

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939 roku, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939 roku[58].
  2. Hipolit Wojciechowski urodził się 7 maja 1894 roku w m. Nowa na Ukrainie. Na stopień majora został awansowany ze starszeństwem z 15 sierpnia 1924 roku w korpusie oficerów piechoty. W marcu 1930 roku został przydzielony do PKU Kamionka Strumiłowa na stanowisko komendanta. W marcu 1932 roku został przydzielony do PKU Czortków na stanowisko komendanta. Był odznaczony Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi. W 1945 roku pełnił służbę w Komendzie Uzupełnień Nr 4. Zmarł 2 sierpnia 1945 roku. Został pochowany na brytyjskim Cmentarzu Wojennym w Kantarze[59][60].
  3. Karol Zalewski ur. 2 stycznia 1894 roku. Zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów piechoty. Do czerwca 1934 roku pełnił służbę w Korpusie Ochrony Pogranicza między innymi na stanowisku kwatermistrza Batalionu KOP „Iwieniec”. We wrześniu 1939 roku został internowany w Rumunii. W lutym 1941 roku przekazany władzom niemieckim i osadzony w Oflagu VI E Dorsten[61][62].
  4. Józef Alojzy Kózka (ur. 13 stycznia 1892 roku w Wilamowicach) był odznaczony Krzyżem Walecznych. Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów artylerii. W 1932 roku pełnił służbę w 2 d. pg. panc. w Niepołomicach. Z dniem 1 sierpnia 1933 roku został przydzielony do PKU Czortków w celu odbycia praktyki poborowej[63][64]. 6 października 1939 roku w Woli Gułowskiej dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał kolejno w Oflagu IX B Weilburg, Oflagu II A Prenzlau i Oflagu III B[65][62].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dz.U. z 1939 r. nr 20, poz. 131.
  2. Dz. Rozk. Wojsk. Nr 81 z 31 lipca 1919 roku, poz. 2867.
  3. Szandrocho 2011 ↓, s. 48.
  4. Dz. Rozk. Wojsk. Nr 88 z 12 września 1919 roku, poz. 3204.
  5. Rozkaz DOGen. Kielce ↓, Nr 69 z 23 czerwca 1921 roku, zał. nr 2 do pkt 11.
  6. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 36.
  7. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1461-1462, 1466.
  8. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1329, 1331, 1335.
  9. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 23 z 6 czerwca 1922 roku, poz. 346.
  10. Dz.U. z 1924 r. nr 61, poz. 609.
  11. Dz.U. z 1925 r. nr 37, poz. 252.
  12. a b c Jarno 2001 ↓, s. 169.
  13. Moczyński 1928 ↓, s. 393, autor użył sformułowania „wszystkie czynności przygotowawcze do poboru, jak również jego przeprowadzenie przeszły do władz administracyjnych”, co nie odpowiadało podziałowi kompetencji władz wojskowych i cywilnych, określonych we wspomnianych aktach prawa.
  14. Moczyński 1928 ↓, s. 393-394.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 7-20.
  16. Moczyński 1928 ↓, s. 393, wg autora stanowiska oficerów ewidencyjnych, po krótkotrwałym przydzieleniu ich do władz administracyjnych, zostały zniesione w 1925 roku.
  17. Jarno 2001 ↓, s. 169, autor także datuje zniesienie stanowisk oficerów ewidencyjnych na rok 1925, co stoi w sprzeczności z ogłoszoną 4 lutego 1926 roku obsadą służby poborowej na stopie pokojowej.
  18. Monitor Polski z 14 lipca 1925 roku, Nr 160, poz. 717.
  19. Dz.U. z 1925 r. nr 37, poz. 252.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 1-10.
  21. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 40 z 23 grudnia 1930 roku, poz. 471.
  22. Dz.U. z 1930 r. nr 31, poz. 270.
  23. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 40 z 23 grudnia 1930 roku, poz. 471.
  24. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 23 z 31 lipca 1931 roku, poz. 290.
  25. Jarno 2001 ↓, s. 173.
  26. Dz.U. z 1938 r. nr 25, poz. 220.
  27. Dz.U. z 1939 r. nr 20, poz. 131
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 15 maja 1923 roku, s. 267.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 49 z 20 lipca 1923 roku, s. 478.
  30. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 54 z 12 sierpnia 1923 roku, s. 504.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 38 z 17 kwietnia 1924 roku, s. 216.
  32. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 5 lutego 1927 roku, s. 37, 44.
  33. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 24 z 26 września 1927 roku, s. 283.
  34. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 381.
  35. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 90.
  36. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 234.
  37. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1462, 1555, 1557, 1559, 1568-1569.
  38. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 41 z 23 czerwca 1923 roku, s. 417.
  39. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 66 z 16 października 1923 roku, s. 708.
  40. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 21 stycznia 1924 roku, s. 28.
  41. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 29 kwietnia 1924 roku, s. 244.
  42. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 48 z 15 maja 1924 roku, s. 276.
  43. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1331.
  44. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 15.
  45. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 382, w tym samym dzienniku na s. 400 ogłoszono przydzielenie por. piech. Andrzeja Jarskiego z PKU Bielsk Podlaski na stanowisko referenta, lecz 29 stycznia 1930 roku zarządzenie w tej sprawie zostało unieważnione.
  46. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 3, 16.
  47. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 23 grudnia 1931 roku, s. 415.
  48. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 21 kwietnia 1932 roku, s. 299.
  49. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 292.
  50. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 512.
  51. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 431.
  52. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 136.
  53. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 20 maja 1933 roku, s. 118.
  54. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 30 marca 1934 roku, s. 134.
  55. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 281.
  56. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 181.
  57. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 846.
  58. Rocznik Oficerski 1939 ↓, s. VI.
  59. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 26, 512.
  60. Wykaz poległych 1952 ↓, s. 276.
  61. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 46, 906.
  62. a b Straty ↓.
  63. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 85, tu ogłoszono przydział do PKU Małkinia.
  64. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 136, sprostowano przydział na praktykę poborową z PKU Małkinia na PKU Czortków.
  65. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 198, 736.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]