Komisariat Straży Granicznej „Ujście”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Komisariat Straży Granicznej „Ujście”
Komisariat SG „Kruszewo”
Komisariat SG „Jabłonowo”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1928
Rozformowanie 1939
Tradycje
Rodowód Komisariat Straży Celnej „Ujście”
Komisariat SG „Kruszewo”
Organizacja
Dyslokacja Jabłonowo (1928)
Kruszewo (1928–1930)
Ujście (1930 −)
Formacja Straż Graniczna
Podległość Inspektorat Graniczny nr 9
Obwód SG „Wronki”
Inspektorat Graniczny nr 9.png

Komisariat Straży Granicznej „Ujście” – jednostka organizacyjna Straży Granicznej pełniąca służbę ochronną na granicy polsko-niemieckiej w latach 1928–1939.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Ignacego Mościckiego z 22 marca 1928 roku, do ochrony północnej, zachodniej i południowej granicy państwa, a w szczególności do ich ochrony celnej, powoływano z dniem 2 kwietnia 1928 roku Straż Graniczną[1]. Rozkazem nr 3 z 25 kwietnia 1928 roku w sprawie organizacji Wielkopolskiego Inspektoratu Okręgowego dowódca Straży Granicznej gen. bryg. Stefan Pasławski przydzielił komisariat „Jabłonowo” do Inspektoratu Granicznego nr 9 „Wronki” i określił jego strukturę organizacyjną[2]. Już 15 września 1928 dowódca Straży Granicznej rozkazem nr 7 w sprawie organizacji Wielkopolskiego Inspektoratu Okręgowego podpisanym w zastępstwie przez mjr. Wacława Szpilczyńskiego zmieniał dyslokację (do m. Kruszewo) i organizację komisariatu[3].

Rozkazem nr 11 z 9 stycznia 1930 roku o reorganizacji Wielkopolskiego Inspektoratu Okręgowego komendant Straży Granicznej płk Jan Jur-Gorzechowski ustalił nową dyslokację (Ujście) numer i organizację komisariatu[4][5]. Rozkazem nr 2 z 30 listopada 1937 roku w sprawach [...] przeniesienia siedzib i likwidacji jednostek, komendant Straży Granicznej płk Jan Gorzechowski zniósł placówki I linii „Nowie”[6]. W 1937 roku zniesiono też placówkę II linii „Ujście”[7].

Służba graniczna[edytuj | edytuj kod]

Rozkazem organizacyjnym nr 2 Wielkopolskiego Inspektoratu Okręgowego Straży Granicznej z 27 czerwca 1928 roku ustalono zasięg komisariatów. Granica komisariatu „Kruszewo” na jego prawym skrzydle była jednocześnie granicą pomiędzy Pomorskim a Wielkopolskim IO i przebiegła na Noteci, na lewym skrzydle linia od śluzy nr 15, włącznie z drogą do południowego skraju wsi Romanowo, wąwozem do nadleśnictwa Promne, z drogą polną na Paliszewo, Maranówko, Wyszyny, Budzyń do jeziora Kaliszany włącznie[8]. Na przełomie lat 1929–1930 roku reorganizowano Straż Graniczną. W styczniu 1930 roku określono nowe granice komisariatu. Na północy było to ujście Gwdy do Noteci, a na południu śluza Lipica nr 15 i kamień graniczny F 008.[9]. Długość ochranianego odcinka wynosiła około 28 kilometrów[10].

Biuro komisariatu SG „Ujście” mieściło się w dzisiejszym budynku poczty nieopodal kościoła. Do granicy było stamtąd około 400 metrów[10].

Sąsiednie komisariaty

Działania komisariatu w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Wiosną przy każdym komisariacie zaczęto tworzyć plutony wzmocnienia, liczące etatowo 61 ludzi. W okresie pokoju miały one uszczelniać granicę, a przypadku wojny prowadzić miały działania opóźniające poprzez niszczenie mostów i dróg. Plutonem wzmocnienia komisariatu „Ujście” dowodził ppor. Franciszek Petryczkiewicz. Żołnierze zakwaterowani byli w prowizorycznych koszarach w pobliżu komisariatu[11]. 1 września 1939 niemiecka 50 Dywizja Piechoty nacierała przez Łobżonkę na Nakło i Mroczę. Około 10.00 komendant komisariatu otrzymał rozkaz wysadzenia mostów. Most na Gwdzie wysadzili saperzy plutonu wzmocnienia. Niemcy za Gwdą w panice opuścili stanowiska i uciekli w kierunku Piły. Kolejny most na Noteci wysadzono po przejściu kolumny ewakuującej się ludności cywilnej z rejonu Byszek. Trzeci most drewniany (karwiński) został podpalony przez patrol zwiadowczy wysłany na rozpoznanie. W ręce Niemców wpadł most kolejowy[12].

Około 13.00 aspirant Boratyński otrzymał rozkaz wycofania się w kierunku Wągrowca. Komisariat skierował się na Budzyń i następnego dnia dołączył w Wągrowcu do zbiorczego batalionu Straży Granicznej ppłk. Świderskiego[12]. Tymczasem niemieckie bojówki zorganizowane w „Freikorps” przystąpiły do pogromu polskiej ludności między innymi w Ujściu. Rebelia niemiecka została zlikwidowana siłami wojska oraz miejscowego oddziału Straży Obywatelskiej. 4 września, wskutek silnych nalotów w rejonie Gniezna, nastąpiło odłączenie się kompanii „Ujście” od reszty batalionu. Zgodnie z planem mobilizacyjnym kompania powinna maszerować do Rawy Ruskiej. 8 września aspirant Kazimierz Boratyński doprowadził swoich żołnierzy do Warszawy i zameldował się generałowi Walerianowi Czumie. Oddział pozostawał do dyspozycji Generała do dnia kapitulacji Warszawy[13].

Funkcjonariusze komisariatu[edytuj | edytuj kod]

Kierownicy/komendanci komisariatu
stopień imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
podkomisarz Józef Pędziński[14][10] był w 1932 – V 1939 chory
aspirant Kazimierz Boratyński[11] 10 VI 1939[15] – IX 1939
Zastępcy komendanta komisariatu
starszy strażnik Zygmunt Bezucha 1 V 1939[16]

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Organizacja komisariatu w kwietniu 1928[2]:

Komisariat SG Ujście.png

Organizacja komisariatu we wrześniu 1928[3]:

Organizacja komisariatu w styczniu 1930[4][17]:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]