Kompania graniczna KOP „Prozoroki”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kompania graniczna KOP „Prozoroki”
Kompania graniczna KOP „Polewacze”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Rozformowanie 1939
Organizacja
Dyslokacja Polewacze
Prozoroki
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Podległość batalion KOP „Podświle”

Kompania graniczna KOP „Prozoroki”pododdział graniczny Korpusu Ochrony Pogranicza pełniący służbę ochronną na granicy polsko-radzieckiej.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Do czasu zakończenia wojny polsko-bolszewickiej, czyli do jesieni 1920 roku, wschodnią granicę państwa polskiego wyznaczała linia frontu. Dopiero zarządzeniem z 6 listopada 1920 roku utworzono Kordon Graniczny Ministerstwa Spraw Wojskowych[1]. W połowie stycznia 1921 roku zmodyfikowano formę ochrony granicy i rozpoczęto organizowanie Kordonu Granicznego Naczelnego Dowództwa WP. Obsadzony on miał być przez żandarmerię polową i oddziały wojskowe[2]. Latem 1921 roku ochronę granicy wschodniej postanowiło powierzyć Batalionom Celnym[3]. W Prozorokach rozmieszczono dowództwo i pododdziały sztabowe 33 batalionu celnego. W drugiej połowie 1922 roku przeprowadzono kolejną reorganizację organów strzegących granicy wschodniej[4]. 1 września 1922 bataliony celne przemianowano na bataliony Straży Granicznej[5]. W rejonie odpowiedzialności przyszłej kompanii granicznej KOP „Prozoroki” służbę graniczną pełniły pododdziały 33 batalionu Straży Granicznej. Już w następnym roku zlikwidowano Straż Graniczną, a z dniem 1 lipca 1923 roku pełnienie służby granicznej na wschodnich rubieżach powierzono Policji Państwowej[6]. W sierpniu 1924 roku podjęto uchwałę o powołaniu Korpusu Ochrony Pogranicza – formacji zorganizowanej na wzór wojskowy, a będącej w etacie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych[7].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu szefa Sztabu Generalnego L. dz. 12044/O.de B./24 z 27 września 1924 roku, w pierwszym etapie organizacji Korpusu Ochrony Pogranicza sformowano 5 batalion graniczny [8][9], a w jego składzie kompanię graniczną KOP „Prozoroki”[10]. W listopadzie 1936 roku kompania liczyła 2 oficerów, 9 podoficerów, 5 nadterminowych i 98 żołnierzy służby zasadniczej[a].

W 1930 roku 2 kompania graniczna KOP „Polewacze” podlegała już dowódcy 7 batalionu KOP „Podświle”[11]. W 1931 roku kompanię przeniesiono powtórnie do Prozororek[11]. W 1939 roku 2 kompania graniczna KOP „Prozoroki” podlegała dowódcy batalionu KOP „Podświle”[12].

Służba graniczna[edytuj | edytuj kod]

Podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej był batalion graniczny. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi[13]. Miejscowość, w którym stacjonowała kompania graniczna, posiadała status garnizonu Korpusu Ochrony Pogranicza[14].

2 kompania graniczna „Prozorki” w 1934 roku ochraniała odcinek granicy państwowej szerokości 23 kilometrów 977 metrów[15]. Po stronie sowieckiej granicę ochraniał zastawa „Girsy” z komendantury „Orzechowno”[16].

Wydarzenia:

  • W meldunku sytuacyjnym z 17 stycznia 1925 roku napisano:
W nocy 16 stycznia 1925 roku po stronie sowieckiej usłyszano strały karabinowe i wybuch granatu. Przyczyna nieznana[17].
16 stycznia 1925 roku na granicy zatrzymano Leona Pawłowicza-Zeldowicza, który przekroczył ją na tym odcinku. Został przekazany do dowództwa batalionu[17].
Własny wywiad sygnalizuje, że strona sowiecka przygotowuje się z pomocą band do napadów na nasze terytorium w rejonie Równeńskim na folwarki Breczki i Niewierów oraz w rejonie Ostroga na Paszuki, Mogilany, Rozważ i Bryków, a w rejonie Krzemieńca na Ludwiszcze. Napady mają się odbyć podczas bezksiężycowych nocy[17]
  • W meldunku sytuacyjnym z 29 stycznia 1925 roku napisano: Podczas przekraczania granicy zatrzymany został mieszkaniec sowieckiej wsi Luckowicze Wasyl Szoroko[18].

Sąsiednie kompanie graniczne:

Walki w 1939[edytuj | edytuj kod]

17 września 1939 odcinek 2 kompanii kpt. Antoniego Przybylskiego został zaatakowany przez jednostki 5 Dywizji Strzeleckiej płk. Kuźmy Galickiego i pododdziały 22 Wietrińskiej komendantury pogranicznej NKWD. Sowieci zniszczyli wszystkie strażnice i zlikwidowali większą część ich załóg. Z załogi strażnicy „Parczewszczyzna” ocalał tylko jeden żołnierz, przy zdobywaniu strażnicy „Zahacie” poległo dwóch Polaków, jeden został ranny, ponadto 11 żołnierzy i policjant dostało się do niewoli. Jedynie załoga strażnicy „Stelmachowo Wielkie” nie dała się zaskoczyć i po oddaniu kilku strzałów wycofała się bez strat, docierając do dowództwa kompanii w Prozorkach[24].

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Kompania KOP Prozoroki w 1934.png

Strażnice kompanii w latach 1928 – 1929[19][20]

Strażnice kompanii w latach 1931 – 1934[16][25][22]

Strażnice kompanii w 1938[23]

Organizacja kompanii 17 września 1939[26]:

Dowódcy kompanii[edytuj | edytuj kod]

  • kpt. Julian Drumer (był 30 IX 1928 − 10 X 1929) → zawieszony w czynnościach służbowych[27]
  • kpt. Tadeusz Borawski (10 X 1929 − 1 VII 1930) → przeniesiony do 52 pp [28]
  • wz. por. Włodzimierz Pasiecznicki (31 III 1930 − 11 VI 1930)[29]
  • kpt. Stanisław Wyrobiec (11 VI 1930 − 5 VII 1933) → komendant PW powiatu Nieśwież[30]
  • kpt. Kazimierz III Wiśniewski (5 VII 1933 − 30 III 1934) → adiutant batalionu[31]
  • por. Władysław Chwalny (30 III 1934 − 1 IV 1934)[32]
  • kpt. Lucjan Adam Gawroński (18 V 1934 − )[33]
  • kpt. Jan Pacak (1936 − XII 1938)[34]
  • kpt. Józef Minkina (28 II 1939 − )[k]
  • kpt. Antoni Przybylski[24] (1939)

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz stanów etatowych oficerów, podoficerów i żołnierzy KOP przesłanych przez ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna ze sztabu KOP do I oficera do zleceń GISZ płk. dypl. Kazimierza Glabisza. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 365
  2. W komunikatach dyslokacyjnych występuje również jako Parczyńszczyzna → Komunikaty dyslokacyjne ↓
  3. W komunikatach dyslokacyjnych występuje również jako Zahacie → Komunikaty dyslokacyjne ↓
  4. koszary Stelmachowo Małe, gmina Prozoroki, powiat dziśnieński, województwo wileńskie
  5. W komunikatach dyslokacyjnych występuje również jako Stelmachowo Wielkie → Komunikaty dyslokacyjne ↓
  6. folwark Parczewszczyzna, gmina Jazno, powiat dziśnieński, województwo wileńskie
  7. kolonia Łoza Łomaska, gmina Prozoroki, powiat dziśnieński, województwo wileńskie
  8. stacja kolejowa Zahacie, gmina Prozoroki, powiat dziśnieński, województwo wileńskie
  9. folwark Stelmachowo Duże, gmina Prozoroki, powiat dziśnieński, województwo wileńskie
  10. kolonia Cielesze I, gmina Prozoroki, powiat dziśnieński, województwo wileńskie
  11. informacja podana na podstawie dokumentów z Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dominiczak 1992 ↓, s. 56-58.
  2. Dominiczak 1992 ↓, s. 59-63.
  3. Polak 1999 ↓, s. 6.
  4. Dominiczak 1992 ↓, s. 76.
  5. Prochwicz i Kępa 2003 ↓, s. 20.
  6. Dominiczak 1992 ↓, s. 94-101.
  7. Grochowski (red.) 1994 ↓, s. 7.
  8. Prochwicz 3/1994 ↓, s. 152.
  9. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 23.
  10. Meldunki sytuacyjne KOP ↓, s. 8/25.
  11. a b Obsada oficerska bg „Podświle” ↓.
  12. Szubański 2000 ↓, s. 88.
  13. Falkiewicz 1925 ↓, s. 3-4.
  14. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 312-314.
  15. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 295.
  16. a b c Szkice dyslokacyjne ↓.
  17. a b c Meldunki sytuacyjne KOP ↓, nr 8/1925.
  18. a b Meldunki sytuacyjne KOP ↓, nr 18/1925.
  19. a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 8/1928.
  20. a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 10/1929.
  21. Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 14 i 19/1932.
  22. a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 54/1934.
  23. a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 83/1938.
  24. a b Cygan 2006 ↓, s. 93.
  25. Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 14/1932.
  26. Prochwicz 2003 ↓, s. 305.
  27. Obsada oficerska bg „Podświle” ↓, s. 69 i 11.
  28. Obsada oficerska bg „Podświle” ↓, s. 42 i 26.
  29. Obsada oficerska bg „Podświle” ↓, s. 20.
  30. Obsada oficerska bg „Podświle” ↓, s. 26 i 50.
  31. Obsada oficerska bg „Podświle” ↓, s. 50 i 58.
  32. Obsada oficerska bg „Podświle” ↓, s. 58 i 62.
  33. Obsada oficerska bg „Podświle” ↓, s. 62.
  34. Rozkazy tajne Dowództwa KOP 1939 ↓, s. 26.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]