Kręcko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°12′44″N 15°46′54″E
- błąd 38 m
WD 52°12'N, 15°50'E, 52°12'46.33"N, 15°46'50.59"E
- błąd 20210 m
Odległość 539 m
Kręcko
wieś
Ilustracja
Kościół pw. Przemienienia Pańskiego
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat świebodziński
Gmina Zbąszynek
Liczba ludności (2017) 297[1]
Strefa numeracyjna 68
Tablice rejestracyjne FSW
SIMC 0916992
Położenie na mapie gminy Zbąszynek
Mapa konturowa gminy Zbąszynek, na dole znajduje się punkt z opisem „Kręcko”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Kręcko”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Kręcko”
Położenie na mapie powiatu świebodzińskiego
Mapa konturowa powiatu świebodzińskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Kręcko”
Ziemia52°12′44″N 15°46′54″E/52,212222 15,781667

Kręcko (niem. Kranz[2]; dawn. Krańsk[3]) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie świebodzińskim, w gminie Zbąszynek.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zielonogórskiego.

W pobliżu wsi funkcjonuje rezerwat przyrody Kręcki Łęg.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy’ego nazwa pochodzi od polskiej nazwy oznaczającej zakończenie, granicę czegoś - "krańca"[4]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia on najstarszą nazwę miejscowości w polskiej formie Kraniec tłumacząc jej znaczenie "Dorf am Abhange" czyli po polsku "Miejscowość na stoku, zboczu, pochyłości"[4]. Nazwa została zgermanizowana przez Niemców na Kranz w wyniku czego utraciła swoje pierwotne znaczenie[4]. Polska administracja spolonizowała zgermanizowaną nazwę na Kręcko w wyniku czego nie wiąże się ona obecnie z pierwszym znaczeniem.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wzmiankowana była po raz pierwszy w dokumencie z 1293 roku, kiedy to niejaki Teodoryk otrzymał od zbąszyńskiego kasztelana 14 łanów ziemi[2] – miejscowość jest w nim wzmiankowana jako Grącze. Mikosz z Kiebłowa (Kębłowa), pochodzący z rodu Jeleni-Niałków, podarował w 1334 roku Kręcko swojemu rycerzowi Benczowi de Noblisczicze, najprawdopodobniej pochodzącemu z Nebelschütz na Łużycach. Wówczas też odnotowano nazwę wsi Cranczsko. Później przez dłuższy czas jej właścicielem była rodzina Nadelwiczów-Kręskich[2]. W 1440 roku odnotowano Maternę Budziszyn-Kręckiego, właściciela majątku. W tym czasie Władysław III Warneńczyk przyznał prawo lokacji w Kręcku miasta i nadał przywilej organizowania targu co czwartek oraz dwudniowego, na dzień św. Wawrzyńca, przypadającego 10 sierpnia jednak ostatecznie nie doszła ona do skutku[2][a]. W 1554 roku rodzina Nadelwiczów-Kręskich, do których w tym czasie należała wieś, założyła w niej gminę ewangelicko-augsburską i wybudowała kościół dla wyznawców tej religii. W drugiej połowie XIX wieku w Kręcku powstał nowy kościół ewangelicki, ufundowany przez ówczesnego właściciela wsi – Ericha von Tiedemanna. Przed II wojną światową w miejscowości funkcjonował folwark, zajmujący się głównie hodowlą owiec, oraz gorzelnia. Funkcjonowały także urząd stanu cywilnego i parafia ewangelicka. Według spisu z maja 1939 roku wieś liczyła 440 osób (w zdecydowanej większości ewangelików)[5]. Od 1930 roku we wsi funkcjonował przystanek kolejowy, który ostatecznie został zlikwidowany i rozebrany w 2013 roku (przystanek był nieczynny już w poprzednich latach), w ramach modernizacji linii kolejowej nr 358[6].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • kościół ewangelicki, neogotycki z 1880 roku, przebudowany w latach 1922-1926 (obecnie rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego[8]). Jest to ceglana budowla założona na planie prostokąta, z wzmocnionym przyporami korpusem nawowym, ze schodkowymi szczytami. Wieloboczna apsyda z przybudówką znajduje się po stronie wschodniej, a czworoboczna, pięciokondygnacyjna wieża zwieńczona wysokim hełmem ostrosłupowym po stronie zachodniej. Dach dwuspadowy posiada nawa, a wielospadowy apsyda. W ścianach umieszczono okna o różnej wysokości, ale wszystkie zamknięte półkoliście. W przyziemiu wieży znajduje się podobnie uformowany otwór wejściowy. Stropem dwuspadowym przykryte jest wnętrze korpusu nawowego, a ceramicznym sklepieniem krzyżowym prezbiterium. Przy ścianie zachodniej stoi empora organowa. Elementy wyposażenia w większości pochodzą z końca XIX i początku XX wieku. Należą do nich: obraz ołtarzowy z 1910 roku w neogotyckiej ramie, ambona, neogotycki trójdzielny prospekt organowy, mosiężne żyrandole i dwa żeliwne piece grzewcze z końca XIX stulecia, a także dwa neobarokowe konfesjonały.
  • zespół dworski i folwarczny, który powstał prawdopodobnie na przełomie XVIII i XIX wieku, a wznieśli go Dziembowscy na początku XIX stulecia[9], w skład którego wchodzą:
    • dwór, murowano-szachulcowy z XIX wieku jest murowanym, częściowo szachulcowym budynkiem, założonym na planie prostokąta. Pod koniec XIX wieku została dostawiona wschodnia część, którą wymurowano z cegły. Ten parterowy obiekt, nakryty dachem naczółkowym z wystawkami, pozbawiony jest jakiegokolwiek detalu architektonicznego[9].
    • dworek - rządcówka
    • szklarnia
    • wozownia
    • obora
    • stodoła
    • gorzelnia
    • brama.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Najprawdopodobniej informacja dotyczy miejscowości Kramsk w pow. konińskim.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Liczba mieszkańców Gminy Zbąszynek na dzień 31 grudnia 2017 r.. zbaszynek.pl. [dostęp 2020-02-18].
  2. a b c d Garbacz 2011 ↓, s. 193.
  3. Bogucka, M., & Samsonowicz, H. (1986). Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
  4. a b c Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch’s Buchhandlung, 1888, s. 69, OCLC 456751858 (niem.).
  5. Kręcko. „Gazeta lokalna. Dwutygodnik Świebodzin-Sulechów”, s. 12, 2013-08-14. ISSN 2084-1787. 
  6. Kręcko. atlaskolejowy.pl. [dostęp 2020-02-18].
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego - stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 79. [dostęp 20.2.13].
  8. Parafia pw. świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza - Kosieczyn. diecezja.zgora.pl. [dostęp 2015-02-10].
  9. a b Garbacz 2011 ↓, s. 194.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza „PDN”, 2011, s. 193-194. ISBN 978-83-919914-8-0.