Krępa Kościelna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 51°9′16″N 21°33′13″E
- błąd 39 m
WD 51°7'N, 21°37'E
- błąd 19868 m
Odległość 1097 m
Krępa Kościelna
wieś
Ilustracja
Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat lipski
Gmina Lipsko
Liczba ludności (2011) 310[1][2]
Strefa numeracyjna 48
Kod pocztowy 27-300[3]
Tablice rejestracyjne WLI
SIMC 0628193[4]
Położenie na mapie gminy Lipsko
Mapa konturowa gminy Lipsko, po lewej znajduje się punkt z opisem „Krępa Kościelna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Krępa Kościelna”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, blisko dolnej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Krępa Kościelna”
Położenie na mapie powiatu lipskiego
Mapa konturowa powiatu lipskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Krępa Kościelna”
Ziemia51°09′16″N 21°33′13″E/51,154444 21,553611

Krępa Kościelnawieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie lipskim, w gminie Lipsko[4][5]. Leży nad rzeczka Krępianką, przy drodze z Lipska do Iłży (nr 747).

Integralne części wsi Krępa Kościelna[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0628201 Krępa-Wólka przysiółek

Historia[edytuj | edytuj kod]

W XIV w. wybudowany został kościół (źródła po raz pierwszy wspominają o nim w 1326 r.), będący kościołem filialnym parafii w Lipsku[6]. Od 1714 r. Krępa była oddzielną parafią.[7]Na początku XVIII w. właścicielem wsi był hetman polny litewski i wojewoda płocki Stanisław Denhoff, a następnie jego córka Konstancja Sanguszkowa vel Rogalińska. Sanguszkowa w 1774 r. ufundowała nowy kościół jednonawowy z drewna sosnowego z kamienną podmurówką, pokryty blachą[8]. Parafia zyskała prawo do organizacji trzech odpustów: św. Piotra i Pawła, św. Tekli i św. Barbary.W końcu XIX w. Krępa Kościelna liczyła 58 gospodarstw i 297 mieszkańców. Majątek ziemski obejmował folwark w Krępie razem z wsiami Krępa Kościelna, Krępa Górna, Ratyniec, Nowa Wieś i Bronisławów[9].

5 listopada 1863 r. na plebanii w Krępie Kościelnej spędził noc płk Dionizy Czachowski, będący w drodze do Jawora Soleckiego, gdzie został zabity przez wojska rosyjskie 6 listopada 1863 r.

Drewniany kościół służył parafii do lat 30 XX w. Wobec powiększającej się liczby parafian mała budowla nie wystarczała na potrzeby miejscowej społeczności i w latach 1911-1930 staraniem księży Andrzeja Baltyna, Feliksa Horodyskiego i Józefa Dobrowicza oraz dzięki wkładowi parafian wybudowano nowy kościół pod wezwaniem św. Apostołów Piotra i Pawła. Teren poprzedniego, nieistniejącego już kościoła i otaczającego go cmentarza został upamiętniony kurhanem oraz figurą z 1851 r.[10]. Ołtarz główny z drewnianego kościoła przeniesiono do nowej budowli i znajduje się obecnie w lewej nawie (ołtarz św. Tekli).

Ostatnimi właścicielami Krępy byli Grabowscy, a następnie Wiśniewscy - rodzice urodzonego w Krępie w 1876 r. księdza Jana Wiśniewskiego, regionalisty, działacza endeckiego i oświatowego.

W 1924 r. w Krępie urodził się Stanisław Sygnet, biskup pomocniczy sandomierski w latach 1976-1985.

Do 16 października 1930 wieś należała do gminy Wierzchowiska, powiat iłżecki, województwo kieleckie[11]. W latach 19301954 siedziba gminy Krępa Kościelna. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa radomskiego.

W latach 60. i 70. XX wieku w miejscowości znajdowała się kaplica domowa Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w domu Kazimierza i Anieli Grodzickich. Kaplica była pozostałością po parafii mariawickiej w Prędocinie. Jednak po ich śmierci ich siostrzeniec, rzymski katolik, który odziedziczył posesję, nie wyraził zgody na utrzymanie w budynku kaplicy mariawickiej.

28 października 1942 r. żandarmi niemieccy z posterunku w Lipsku rozstrzelali rodzinę Jana Tuźnika w odwecie za udzielenie schronienia partyzantowi Leopoldowi Dudkowi, ukrywającemu się wcześniej w gospodarstwie Józefa Hołuja w Leszczynach.[12] Niemcy rozstrzelali Jana i Józefę Tuźników oraz Anielę Dudek, których zwłoki zostały spalone razem z zabudowaniami należącymi do Tuźników. Zastrzelona została również Józefa Kawałek, a Leopold Dudek został wywieziony przez Niemców w nieznanym kierunku[13].

Od 1984 r. funkcjonuje szkołą podstawowa, działająca wcześniej (w latach 1916-1984) w Krępie Górnej[14].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • cmentarz parafialny z przełomy XVIII/XIX w. wpisany do rejestru zabytków[15] - znajduje się na nim m.in grób księdza Stanisława Andrzejewskiego (1830-1888), działacza niepodległościowego
  • figura upamiętniająca dawny kościół drewniany z 1851 r.
  • figura z krzyżem z 1865 r. - najprawdopodobniej upamiętniająca powstanie styczniowe. Do czasów współczesnych zachował się jedynie napis Tę pamiątkę wystawili / r. 1865 / Gmina Wierzchowiska i Krępa. Według przekazów mieszkańców Krępy na cokole znajdował się napis upamiętniający nazwiska powstańców poległych pod Jaworem Soleckim 6 listopada 1863 r., a na polecenie władz rosyjskich napis został usunięty[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Krępa Kościelna w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2018-01-22] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2019-03-06].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 619 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b c GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. IT, Historia parafii i kościoła w Krępie Kościelnej, parafiakrepakoscielna.parafia24.info [dostęp 2020-06-07] (pol.).
  7. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV - wynik wyszukiwania - DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2020-06-07].
  8. IT, Historia parafii i kościoła w Krępie Kościelnej, parafiakrepakoscielna.parafia24.info [dostęp 2020-06-07] (pol.).
  9. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV - wynik wyszukiwania - DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2020-06-07].
  10. IT, Historia parafii i kościoła w Krępie Kościelnej, parafiakrepakoscielna.parafia24.info [dostęp 2020-06-07] (pol.).
  11. M.P. z 1930 r. nr 249, poz. 339 Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 16 października 1930 r.
  12. Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 304.
  13. Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Niemieckich w Radomiu, Dokumenty Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Radomiu-Ekspozytura Iłża z lat 1945-1949. Kroniki zbrodni hitlerowskich popełnionych na terenie gminy Krzyżanowice (pow. Łaziska). Wykazy pomordowanych, kwestionariusze osobowe o egzekucjach, korespondencja w sprawach organizacycjnych Ekspozytury], 1 października 1945 [dostęp 2020-06-07].
  14. » Historia szkoły Zespół Placówek Oświatowych [dostęp 2020-06-07] (pol.).
  15. cmentarz rzymskokatolicki, Krępa Kościelna - Zabytek.pl, zabytek.pl [dostęp 2020-06-07] (pol.).
  16. Krępa Kościelna, powstanie1863.zsi.kielce.pl [dostęp 2020-09-02].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]