Krupscy herbu Korczak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Krupscy (pol. „Krupski”, ros. „Крупский”, ukr. „Крупський”, lit. „Krupskis”) – polski ród szlachecki[1] (szlachta odwieczna herbu Korczak), pieczętujący się herbem Korczak.

Pochodzenie nazwiska[edytuj | edytuj kod]

Nazwisko powstało w XIV wieku; pochodzi od dodania przyrostka do imion dostojników, którzy dziedziczyli rodowe gniazdo, co było powszechną praktyką dla całej szlachty w Europie[2]. Dwór Krupe[3], siedziba założycieli rodu Krupskich[4], według dokumentalnych tekstów łacińskich i polskich notowany był też „de Krupe” albo „de Crupe” (np do XV wieku „Johannis de Crupe” ). W XV wieku pod wpływem kultury słowiańskiej w tekstach polskich dominuje nowoczesna forma nazwiska „Krupski”. Po polsku, Iwan Krupski – „Jan Krupski” (Krupskij). Tekst łaciński z 1534 r. zawiera – „generosus Hieronimus Crupsky” (akt ziemski dla Hieronima Krupskiego[5]), w 1550 r. – „Crupski” (akt ukończenia Akademii Krakowskiej dla Krupskiego Walerego[6]). W starych tekstach białoruskich i rosyjskich do XIX wieku – znajdujemy „Крупскій (Крупскі)” albo „Крупский”.

Historia rodu[edytuj | edytuj kod]

W rękopisie Jana Długosza (1415-1480) znajduje się opis herbu Korczak: przodków Krupskich herbu Korczak – Korczak (łac. Corczakowye), pochodzenia rusińskiego (łac. Genus Ruthenicum)[7]. Pierwszym znanym[8] przodkiem herbu Korczak – Jerzy Krupski (1472-1548) był Rusin, dyplomata, i przywódca, właściciel nieruchomości Krupe w Czerwonej Rusi na Chełmszczyźnie (obecnie wieś Krupe, gmina Krasnystaw), gdzie założył zamek w 1492 r.

Herby rodowe[edytuj | edytuj kod]

Identyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Posługiwanie się herbem[9] stanowi metryczną więź potomka z tym przodkiem (przedstawicielem rodu), który w przeszłości miał udokumentowane uznanie (zgodnie z ogólnie przyjętymi regułami w genealogii i heraldyce). Wszyscy potomkowie rodu Krupskich, o których mowa tworzą „Dom Krupski”[10].

Rodowe nieruchomości[edytuj | edytuj kod]

Kościoły założone przez ród[edytuj | edytuj kod]

  • Krupski Jerzy i Krystyna – w roku 1507 założyli barokowy katolicki parafialny kościół „Św. Jana Jałmużnika” (Sanktuarium „Matki Bożej Pocieszenia”) w Orchówku (koło Włodawy), również fundatorem klasztoru była Zofia z Krupskich h. Korczak Iwicka h. Kuszaba i jej mąż, Mikołaj Iwicki, o czym informuje tablica w kościele, w 1610 roku. Obecnie należy ona do zakonu braci mniejszych kapucynów. Był to pierwotnie kościół augustianów.
  • Krupski Stanisław – w 1727 roku: katolicki klasztor z kościołem zakonu dominikanów w Grodnie (finansowany w kwocie 1283 złotych i 10 groszy według aktu 6986) itd.

Ród w czasach Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

Ród Krupskich został dodany do Herbarza Rzeczypospolitej po Unii Wielkiego Księstwa Litewskiego z Polską w 1413 r.

W Rejestrze Wojska Zaporoskiego 16 października 1649 za króla Jana II Kazimierza i szlacheckiego hetmana Bohdana Chmielnickiego do szlachty kozackiej zapisano następujących członków rodu:

i inni.

Ród w czasach Imperium Rosyjskiego[edytuj | edytuj kod]

Krupscy na liście szlachty guberni witebskiej XVIII wieku
Krupscy na liście szlachty guberni mińskiej 1903 r.
Krupscy na liście szlachty guberni wołyńskiej 1906 r.

Wprowadzeni w rosyjskie dworiaństwo w guberni mohylewskiej 16 marca 1799 r.[17] i 12 listopada 1811 r.[18] jako „szlachetny, starożytny ród”[19], z wprowadzeniem w 6 część Dworzańskiej Rodowodowej Księgi[20]. Inne gałęzie drzewa genealogicznego zostały wprowadzone do Dworiańskiej Księgi Rodowodowej w guberniach mińskiej[21], witebskiej[22], wileńskiej[23], kowieńskiej[23], wołyńskiej[24], podolskiej[25], kijowskiej[26]. Ród istniał także w Imperium Austro-Węgier.

Wyznanie[edytuj | edytuj kod]

Ród Krupskich był greckokatolicki (Unici), rzymsko-katolicki i prawosławny. W Imperium Rosyjskim po represjach[27] wiary unickiej, niektórzy przeszli na prawosławie (Christifideles Laici). Niektórzy jednak potomkowie rodu do dziś pozostali katolikami, choć pod wpływem protestantyzmu i ateizmu w ostatnim czasie niektórzy przeszli na protestantyzm lub nie praktykują chrześcijaństwa.

Ród w czasach ZSRR[edytuj | edytuj kod]

  • 765 osób o nazwisku „Krupski” i 7 osób o nazwisku „Krupska” zginęło na służbie wojskowej w czasie II wojny światowej (1939-1945)[28];
  • 70 osób o nazwisku „Krupski” i 20 osób o nazwisku „Krupska” było represjonowanych przez reżim komunistyczny[28], i zrehabilitowanych (pośmiertnie)[29], i rehabilitacji (pośmiertnie)[30];
  • Roman Krupski – polski oficer, represjonowany przez NKWD w Katyniu (marzec-maj 1940).

Formy nazwiska[edytuj | edytuj kod]

W formie męskiej w języku białoruskim – „Крупскі”, w języku polskim – „Krupski”, w języku rosyjskim – „Крупский”, w języku ukraińskim – „Крупський”. W formie żeńskiej – na końcu nazwiska jest „-a” (na przykład „Krupska”). Podczas gdy w krajach anglojęzycznych (na emigracji) nazwisko nie jest odmieniane w żeńskiej formie i pisze się je tak samo dla kobiet i mężczyzn – „Krupski”.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Aktualnie żyjący przedstawiciele rodu (ponad 2000 potomków)[edytuj | edytuj kod]

najliczniej występują na Białorusi, Ukrainie, Rosji, Polsce, Litwie; w mniejszości na uchodźstwie – na Łotwie, Estonii, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Niemczech, Szwecji, Szwajcarii, Francji, Włoszech, USA (pierwszy imigrant Krupski z Europy w 1880 r.)[31], Kanadzie, Australii, Mołdawii, Tadżykistanie, Uzbekistanie, Kazachstanie, Gruzji, Izraelu, RPA.

Toponimy związane z nazwiskiem Krupski[edytuj | edytuj kod]

  • Krupski – rejon, obwód Miński Białoruś.
  • Ostrów Krupski – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie krasnostawskim, w gminie Krasnystaw.
  • Krupski Młyn – wieś w Polsce w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w gminie Krupski Młyn, siedziba gminy Krupski Młyn.
  • Gmina Krupski Młyn – gmina wiejska w Polsce w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim.
  • Wyspa Krupskiej[32] – wyspa archipelagu Ziemi Północnej na Oceanie Arktycznym.
  • Krupska[33] – kozacka wieś w Krasnodarskim Kraju w Rosji.
  • Krupski[34] – chutor Rejonu Gulkiewiczeskiego (osada wiejska „Wency-Zaria”) w Krasnodarskim Kraju w Rosji.
  • Krupski[35] – chutor Rejonu Salskiego (osada wiejska „Sandatowskie) w Obwodzie Rostowskim w Rosji.
  • Krupskie – wieś Rejonu Nagajbakskiego, Obwód Czelabiński w Rosji (kod pocztowy 457660).
  • Krupskie[36] – wieś Rejonu Nowomirgorodskiego, Obwód Kirowogradski na Ukrainie.
  • Krupskie[37] – wioska Rejonu Kirowogradskiego, Obód Kirowogradski na Ukrainie.
  • Krupskie[38] – wieś Rejonu Malinskiego, Obwód Żytomierski na Ukrainie.
  • Krupskie[39] – wieś Rejonu Konotopskiego, Obwód Sumski na Ukrainie.
  • Krupskie[40] – wieś Rejonu Głobińskiego, Obwód Połtawski na Ukrainie (zniesiony w 1990).
  • Krupskie[41] – wieś Rejonu Nikołajewskiego, Obwód Lwowski na Ukrainie (kod pocztowy 81636).
  • Krupskie[42] – wieś Rejonu Zołotonoszskiego, Obwód Czerkaski na Ukrainie (kod pocztowy 19760).
  • Krupska[43] – dworzec kolejowy Kolei Krasnojarskiej w Rejonie Minusińskim, Krasnojarski Kraj, Rosja i t.d.

Znani przedstawiciele rodu[edytuj | edytuj kod]

Karol Józef Teofil Estreicher (ur. 22.10.1827 w Krakowie, zm. 30.09.1908 r tamże), historyk, krytyk literacki i teatralny, bibliograf, wieloletni dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej, nazywany „ojcem literatury polskiej” posługiwał się pseudonimem J. Krupski.


Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • str.396, Tom V, „Herbarz Polski”, Niesieckiego Kaspra S. J., w Lipsku, 1840.
  • str.93, Tom 8, „Rodzina Herbarz szlachty polskiej”, S. Uruski, Poznań, 1997.
  • str.729, Tom IV, „Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, Samuela Orgelbranda, Warszawa, 1843.
  • том I-XXXIX, „Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов”, г. Вильна, 1865-1915.
  • стр.256, „Собрание произведений. Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім”, Анищенко Я.К., Минск-2008.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. с.27-28, 216, 238, 245-250, 276-284, 309 «Русские фамилии», Унбенгаун Б. О., г. Москва, изд. «Прогресс», 1989 г. .
  2. с.18-33,«География фамилий», Никонов В. А., г. Москва, изд.«Наука», 1988 г.
  3. Krupski od Krupe (Krupscy) – PWN (Wyniki wyszukiwania: Krupski).
  4. C.15-21,27-28,191-193,215-217,245-246,263-264,«Русские фамилии», Унбенгаун Б. О., г. Москва, изд. «Прогресс», 1989 г.
  5. с.70 (№107), томъ XIX, „Акты издаваемые Виленскою Археографическою Коммиссіею” (Акты, относящіеся къ исторіи бывшей Холмской епархіи), типография А. Г. Сыркина, г. Вильна, 1892 г.
  6. Str.360 (178), XIV – „ACTA RECTORALIA ALMAE UNIVERSITATIS STUDII CRACOVIENSIS”, Tomus secundus, contimems annos 1536 – 1580, Stanislaus Estreicher, CRACOVIAE, 1909.
  7. Str. 24, “Insignia seu clenodia regis et regni Poloniae” (z kodeksu Kornickiego wydal Dr. Z. Celichowski), Jan Długosz, Poznań-1885 r.
  8. Str.349-351, cz.1, Tom XII, „Herbarz Polski”, Boniecki Adam, Warszawa, 1908.
  9. Polish Armorial Middle Ages to 20th Century, Tadeusz Gajl, Gdańsk, 2007.
  10. Str.691, „Herby Rycerstwa Polskiego”, Paprockiego Bartosza, Kraków, 1858.
  11. Właściciel Bonifacy Urbanowicz Krupski (członek polskiego powstania w 1863 r.).
  12. Rosyjskiego Państwowego Archiwum Historycznego (f.1343 inw.16 p.2885 s.24-25).
  13. Алфьоров О., Однороженко О. Українські особові печатки XV–XVII ст. // за матеріалами київських архівосховищ. — м. Харків, 2008 р. — C. 83. ISBN 966–7409–51–X ukr.
  14. с.62 об., 98, 350, 347 об., 547, „Реєстр Війська Запорозького 1649 року (транслітерація тексту)”, „Наукова Думка”, м. Київ, 1995 р.
  15. с.55, „Генеалогія українського козацтва” (Канівський полк), Володимир Кривошея, „Стилос”, Київ, 2006 р.
  16. с.222, розділ V (1687-1722 рр.) „Тенденції еволюції національної еліти”, „Генеалогія українського козацтва” (Нариси історії козацьких полків), Володимир Кривошея, вид. „Стилос” 2-е доповнене, м. Київ, 2004 р. ​ISBN 966-8518-20-9​.
  17. Krupski Jan-Nicholas (Historycznym Archiwum Narodowym Białorusi f.2066 inw.1 p.2 str.2).
  18. Krupski Marcin syn Teodora (Historycznym Archiwum Narodowym Białorusi f.2066 inw.1 p.4 str.82 ob.).
  19. „Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии”, изд. МДДС, г. Могилев, 1909 г.
  20. część osób z tego rodzaju nie zostało uznanych w rosyjskiej arystokracji
  21. с.58, „Алфавитный список дворянским родам Минской губернии внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года”, Губ. Тип., г. Минск, 1903 г.
  22. Алфавитный список дворянским родам, внесенным в дворянскую родословную книгу Витебской губернии [с 1785] по 1900 г.”, г. Витебск, 1900 г.
  23. a b Str.350, cz.1, Tom XII, „Herbarz Polski”, Boniecki Adam, Warszawa, 1908.
  24. Archiwum Państwowe Żytomierz regionu (f.146 inw.1 p.3193-3195).
  25. Rosyjskiego Państwowego Archiwum Historycznego (f.1343 inw.36 p.12986).
  26. Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy (f.782 inw.1 p.6131,6228).
  27. Wincenty Lewoniuk i 12 towarzyszy
  28. a b Крупский (ОБД Мемориал).
  29. Сталинские расстрельные списки.
  30. Жертвы политического террора в СССР.
  31. The Krupski Surname in USA.
  32. Остров Крупской.
  33. станица Крупская Выселковского района Краснодарского Края.
  34. Крупский (Краснодарский край).
  35. Крупский (Сальский район).
  36. село Крупське Новомиргородського району Кіровоградської області.
  37. село Крупське Кіровоградського району Кіровоградської області.
  38. село Крупське Малинського району Житомирської області.
  39. село Крупське Конотопського району Сумської області.
  40. Крупское (Глобинский район).
  41. село Крупське Миколаївського району Львівської області.
  42. село Крупське Золотоніського району Черкаської області.
  43. Крупская (станция).
  44. Str.159, „Poczet rodów w Wielkiem Księstwie Litewskiem w XV i XVI wieku”, Adam Boniecki, Warszawa, 1887.
  45. Str.108, „Elektorowie królów Władysława IV., Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III. / zestawili w porządek abecadłowy Jerzy Dunin-Borkowski i Miecz. Dunin-Wasowicz., Lwow, czcionkami I. Związkowej Drukarni, nakl. Elżbiety z hr. Losiow Duninowej-Borkowskiej, 1910; „Rocznik Towarzystwa heraldycznego we Lwowie”, Tom 1 – rok 1908/9.
  46. Str.108, „Elektorowie królów Władysława IV., Michała Korybuta, Stanisława Leszczynskiego i spis stronników Augusta III. / zestawili w porządek abecadłowy Jerzy Dunin-Borkowski i Miecz. Dunin-Wasowicz., Lwow, czcionkami I. Związkowej Drukarni, nakł. Elżbiety z hr. Losiow Duninowej-Borkowskiej, 1910; „Rocznik Towarzystwa heraldycznego we Lwowie”, Tom 1 – rok 1908/9.
  47. Str.108, „Elektorowie królów Władysława IV., Michała Korybuta, Stanisława Leszczynskiego i spis stronników Augusta III. / zestawili w porządek abecadłowy Jerzy Dunin-Borkowski i Miecz. Dunin-Wasowicz., Lwow, czcionkami I. Związkowej Drukarni, nakl. Elżbiety z hr. Losiow Duninowej-Borkowskiej, 1910; „Rocznik Towarzystwa heraldycznego we Lwowie”, Tom 1 – rok 1908/9.
  48. Str.396, Tom V, „Herbarz Polski”, Niesieckiego Kaspra S.J., w Lipsku, 1840.
  49. с.23, 510-515(№25), т.7, „Акты издаваемые Виленскою археографическою комиссиею (Акты городненского гродского суда)”, тип.А. Г. Сыркина, г.Вильна, 1874 г.;с.907-912(510-512), т.17, „Акты издаваемые Виленскою археографифическою комиссиею (Акты Гродненского земского суда)”, тип.А.Г.Сыркина, г.Вильна, 1890 г.; с.530, т.17, „Акты издаваемые Виленскою археографифическою комиссиею (Акты Гродненского земского суда)”, тип.А.Г.Сыркина, г.Вильна, 1890 г.; с.611(546-547) т.25, „Акты издаваемые Виленскою археографифическою комиссиею для разбора древних актов (Инвентари и разграничительные акты)”, тип.А.Г.Сыркина, г.Вильна, 1898 г.
  50. a b стр.256, „Собрание произведений. Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім”, Анищенко Я.К., Минск-2008.
  51. с.342,127, АРХIЎ УНIЯЦКIХ МIТРАПАЛIТАЎ, Дакументы да гiсторыi царквы ў Беларусі XV–XIX стст. у фондзе „Канцылярыя мiтрапалiта грэка-унiяцкiх цэркваў у Расii”, Даведнiк, Мiнск–Полацк, “Сафiя”, 1999 г. (​ISBN 985-6448-05-0​).
  52. Списки...лишенных...прав состояния...конфискации в казну 1864 г..
  53. №129 (некролог) „Московские Ведомости”, 1896 г.; №7255 (библиография о нем) „Новое Время”, 1896 г..
  54. с.673 (27 неоф.отд.) „Донские Епархиальные Ведомости”, 1901 г.
  55. C.65,180,314,391,495,687,965, „Знак отличия Военного ордена Св. Георгия. Списки пожалованным за русско-японскую войну 1904-1905 гг.”, сост. Д. Бутрым, И. Маркин, Москва-2006.
  56. Крупский Павел Филиппович (18.2.1924-4.11.1943) Герой Советского Союза.
  57. Виктор Иосифович Kрупский.
  58. Kрупский Виктор Иосифович.
  59. Kрупский, Виктор Иосифович.
  60. М.А. Крупский - организатор подготовки специалистов флота.
  61. Вице-адмирал М.А.Крупский и его эпоха..
  62. Крупский Андрей Антонович.
  63. с.489-490, том 23 (Котошихин–Ламберт), „Новый энциклопедический словарь”, изд. Брокгауз и Эфрон, г. Петербург, 1915 г.
  64. be-x-old:Вяліскае паўстаньне.
  65. Wojewodowie II Rzeczypospolitej.
  66. Список заслуженных мастеров спорта СССР (лёгкая атлетика).