Kryniccy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
herb Sas
herb Korab

Kryniccy – polski ród szlachecki pieczętujący się herbem Sas, który wziął swoje nazwisko od Krynicy w Ziemi lwowskiej, znany od XV wieku.

Protoplastą rodu był Sandro (Aleksander), zwany Wołochem, który w 1400 roku otrzymał od króla Władysława Jagiełły wieś Krynicę, leżącą na obu brzegach rzeki Rzepecznika (koło Drohobycza). Jego potomkami są Kryniccy herbu Sas, podczas gdy od Jana Krynickiego, nobilitowanego w 1613 roku za odznaczenie się na wojnie z Moskwą, mają pochodzić Kryniccy herbu Korab[1]. Gdyby rzeczywiście tak było, odróżnienie przedstawicieli jednego i drugiego rodu nie powinno nastręczać rodzimym genealogom żadnych trudności. Tymczasem Adam Boniecki wyraził pogląd, zgodnie z którym – zaprezentowany przez Wiktora Wittyga oraz stanowiący odmianę herbu Sas – herb Eliasza i Sieńki (Szymona) Krynickich, opłacających w 1552 roku pobory z Kryniczek i Kawska, mógł być brany na niewyraźnych pieczęciach za herb Korab. Zapewne to spowodowało, że jednym i drugim Krynickim poświęcił jeden, wspólny biogram w swoim wiekopomnym herbarzu. Z kolei Kasper Niesiecki opisał w swoim (chronologicznie wcześniejszym) herbarzu tylko Krynickich herbu Korab, co mogło mieć wpływ na to, jaki herb podawali za swój Kryniccy, legitymujący się ze szlachectwa w zaborach austriackim i rosyjskim. Ta ostatnia praca dowodzi również, że herb wyżej wymienionego Jana Krynickiego stanowi właściwie herb własny, ponieważ przedstawia on połączenie herbu Korab z jednej strony (po matce nobilitowanego) oraz herbu Gryf z drugiej strony (za zgodą Dobków dopuszczających do swego herbu rodowego)[2]. Ów nobilitacja z 1613 roku nie wyklucza również tego, iż wspomniany Jan Krynicki mógł być potomkiem Krynickich herbu Sas.

Kryniccy należeli do średniozamożnej szlachty, jednak niektórzy z nich doszli do wyższych urzędów i dużego znaczenia, biorąc aktywny udział w życiu politycznym kraju. Teodor Krynicki podstoli czernichowski był wyznaczonym przez sejm komisarzem do rozgraniczenia województwa czernichowskiego od kijowskiego. Jego syn, Stefan Krynicki, był cześnikiem żytomierskim. Łukasz Krynicki był podczaszym owruckim. Z kolei Mikołaj Krynicki podczaszy trembowelski wspólnie z marszałkiem wielkim litewskim Pawłem Karolem Sanguszką fundowali kapucynów w Lubartowie. Kryniccy znajdowali się również pośród elektorów Jana III Sobieskiego i Augusta II Mocnego[3]. Grzegorz i Pantaleon Kryniccy zostali szlachtą na sejmie w 1673 roku[4].

Po rozbiorach Rzeczypospolitej Kryniccy wylegitymowali się ze staropolskiego szlachectwa zarówno w zaborze austriackim jak i rosyjskim. W Galicji większość Krynickich podała za swój herb Korab, wskazując również przydomki: Adamkowicz, Eliaszowicz i Tymkowicz, które najprawdopodobniej pochodzą od imion przodków – odpowiednio: Adama, Eliasza i Tomasza. Wywody były przeprowadzane w Przemyślu, Lwowie i Haliczu[5]. Adam Boniecki ponadto zalicza do tych Krynickich używających przydomku Walecha oraz wylegitymowanych ze zmienionym nazwiskiem (Krenicki) przed Trembowelskim Sądem Grodzkim w 1782 roku. Z kolei w zaborze rosyjskim Kryniccy przeprowadzili wywody szlachectwa w Królestwie Polskim jak i w guberniach wołyńskiej, podolskiej i kijowskiej[6].

Członkowie rodu[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Adam Boniecki: Herbarz polski : wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. Cz. 1. T. 12. Warszawa : Warszawskie Towarzystwo Akcyjne S. Orgelbranda S[yn]ów), 1908, s. 374.
  2. J.N. Bobrowicz Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S.J. powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopisów, dowodów urzędowych (tom V) Lipsk 1840, s. 404.
  3. S. Uruski Rodzina. Herbarz szlachty polskiej (tom VIII) Warszawa 1911, s. 105.
  4. P. Sas (M. Prószyński) Kochamy nasze szlachectwo Lwów 1937, s. 27.
  5. Poczet szlachty galicyjskiej i bukowińskiej Lwów 1857, s. 129-130 i 329.
  6. A. Boniecki Herbarz polski (tom XII) Warszawa 1908, s. 378.