Książek (Kłodzko)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Książek
Część miasta Kłodzka
Ilustracja
Ulica Sportowa
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat kłodzki
Miasto Kłodzko
Data założenia VIII/IX w.
W granicach Kłodzka końca XIX w - Pawłowa; Książek właściwy - lata 20.–30. XX w.
SIMC 0984083
Powierzchnia ok. 0,91 km²
Wysokość 300 m n.p.m.
Populacja (2001)
• liczba ludności

293
Kod pocztowy 57-300
Tablice rejestracyjne DKL
Położenie na mapie Kłodzka
Położenie na mapie
50°25′41″N 16°38′35″E/50,428056 16,643056
Portal Portal Polska

Książek – historyczna dzielnica Kłodzka, położona w południowej części miasta, na lewym brzegu Nysy Kłodzkiej, w centrum Kotliny Kłodzkiej.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Książek leży w południowej części Kłodzka. Graniczy z: Zagórzem na południu, Przedmieściem Zielonym na północy, Leszczynami na zachodzie, a poprzez Nysę Kłodzką z Krzyżną Górą na wschodzie. Od centrum miasta jest oddalony o 1,5 km.[1]

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Książek jest niewielką osadą, stanowiącą część Zagórza. Jest położony przy ujściu Bystrzycy Dusznickiej do Nysy Kłodzkiej, na wysokości ok. 300 m n.p.m. Pierwsza rzeka dzieli się tu na kilka ramion tworząc młynówkę i upust. Otoczenie stanowią głównie użytki rolne oraz łąki nadrzeczne. W okolicy występują piaskowce górnokredowe i amfibolity. W kamieniołomie hornfelsów na Krzyżniku występuje wollastonit[2].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

  • Książek (niem. Pfaffendorf[3] - po raz pierwszy w 1345 roku nazywany jest Pfaffenbergischen Mühle, następnie w 1460 roku już tylko jako Pfaffenmühle. 30 lat później: Pfaffenmole, po czym w 1910 roku wrócono do poprzedniej nazwy. Po 1945 roku przemianowany na Książek.
  • Pawłowo - od końca XIV wieku figuruje pod nazwą Quergasse. Po 1945 roku przemianowana na Pawłowo. Stanowi część Książka.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przykładowe wnętrze chaty kultury łużyckiej

Daty wzmianek
o miejscowości i
jej oficjalne
nazwy według źródeł

1345 Pfaffenbergischen Mühle
1460 Pfaffenbergischenmühle
1490 Pfaffenmole
1910 Pfaffenbergischenmühle
1945 Książek

Źródło:[4]

Książek jest terenem najstarszego osadnictwa na terenie Kłodzka, który zachował ciągłość osadniczą. W latach 1957-1969 odkryto i przebadano 2 osady z okresu kultury łużyckiej i z okresu wpływów rzymskich z początków n.e. Obie leżały na krawędzi terasy doliny Bystrzycy Dusznickiej na jej lewym brzegu:

  • Pierwsza znajdowała się w rejonie kamieniołomu za Krzyżnikiem
  • Druga dalej na zachód, już w zasadzie na terenie Zagórza.

W obu odkryto ślady dużych półziemianek oraz liczne pozostałości ceramiki, wyrobów z kości i brązu. Później odkryto jeszcze osadę wczesnośredniowieczną datowaną na VIII–IX wieku[5].

Nie wiemy, kiedy powstała obecna osada, ale już w 1345 roku pojawia się pierwsza wzmianka o istnieniu tu młyna wodnegoPfaffenbergischen Mūhle. informacja ta pada przy okazji, gdy grunt w sąsiedztwie nabyli bracia Jekil i Wolueram Czeterwangowie (von Tschetterwang). Jak można wnioskować z nazwy, młyn należał do komandorii joannitów z Kłodzka, którzy posiadali obok rozległa łąkę, zwaną Comthur Wiese. W 1490 roku w związku z młynem wymieniano w dokumentach niejakiego Breita Mertina. Później młyn stanowił własność miasta, a sam Książek stał się osadą podmiejską, z czasem włączoną w obszar Kłodzka. Kilkakrotnie młyn przewijał się w dokumentach miejskich[6].

Książek wiązany był z dawnym przedmieściem Quergasse (północna część ul. dra J. Korczaka, w pobliżu byłego PGR Pawłowo), z którym tworzył w późniejszym okresie jedną całość. Z czasem powstała mała osada, której zabudowania skupiały się wokół młyna. Na terenie Pawłowej zabudowa liczyła kilka domów i kaplicę. Sytuacja na terenie Książka nie zmieniała się nawet po przeprowadzeniu tędy linii kolejowej do Dusznik Zdroju w 1888 roku i zbudowaniu tu stacji kolejowej. Liczba ludności w 1910 roku wynosiła 50 mieszkańców. W latach 30. XX wieku na terenie Pawłowej na obszarze dawnego starorzecza Nysy Kłodzkiej wybudowano stadion miejski i baseny tuż przy samej rzece[7].

Zabudowania popegeerowskie w Pawłowej, południowej części Książką

Po przejęciu Kłodzka przez Polskę w 1945 roku Książek nie rozwijał się. W młynie ulokowano Dolnośląskie zakłady Artykułów Technicznych (obecnie Zakłady Drzewne Przem. Terenowego). Zlokalizowano na jego terenie dwa PGR-y: PGR Książek oraz PGR Pawłowa. od 2 połowy lat 90. XX wieku nastąpił nieznaczny rozwój Książka, głównie jeśli chodzi o prywatne budownictwo jednorodzinne w rejonie głównej ulicy[8].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Książek jest starym przedmieściem położonym w nieznacznym oddaleniu od Kłodzka, do którego został przyłączony w okresie dwudziestolecia międzywojennego[9]. Od tej pory dzielił losy polityczno-administracyjne z tym miastem. Po 1945 roku znalazło się w granicach Polski. Wszedł w skład województwa wrocławskiego, powiatu kłodzkiego[10]. Po zmianach w administracji terenowej w latach 70. XX wieku Książek jako część Kłodzka wszedł w skład województwa wałbrzyskiego[11]. W 1999 roku ponownie reaktywowano powiat kłodzki, który wszedł w skład nowo powstałego województwa dolnośląskiego.

Na terenie Kłodzka nie występują pomocnicze jednostki administracyjne, takie jak: osiedla, czy dzielnice, dlatego też o większości spraw decyduje samorząd miejski, którego siedziba znajduje się na pl. Bolesława Chrobrego, na Starym Mieście. Mieszkańcy Książka wybierają do Rady Miasta ośmiu radnych co 4 lata, tworząc okręg wyborczy nr 3, wraz z całą południowo-zachodnią częścią miasta, położoną na lewym brzegu Nysy Kłodzkiej[12].

Edukacja i kultura[edytuj | edytuj kod]

Ulica Korczaka

Tutejsze dzieci w wielu 7-13 lat uczęszczają na zajęcia do Szkoły Podstawowej nr 6 im. Unii Europejskiej, mieszczącej się przy ul. Bohaterów Getta. Młodzież w wieku 13-16 lat kontynuuje naukę w Gimnazjum nr 1 im. Adama Mickiewicza. Po jego ukończeniu większość uczniów dalej kształci się w szkołach średnich położonych w centrum miasta[13].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Większość mieszkańców Książka należy do Kościoła katolickiego. Od średniowiecza osada ta podlegała pod parafię Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W 1982 roku z jej terenów została wydzielona nowa parafia - Podwyższenia Krzyża Świętego, w której składzie znalazł się także Książek. Parafia ta wchodzi w skład diecezji świdnickiej i dekanatu kłodzkiego[14].

Architektura i urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Kaplica św. Ignacego Loyoli w Książku

Na terenie dzielnicy dominuje zabudowa z XIX wieku oraz nowoczesne domy jednorodzinne. W skład Książka wchodzi 5 ulic:

  • ul. dra Janusza Korczaka
  • ul. Janusza Kusocińskiego (część)
  • ul. Łąkowa (część)
  • ul. Piękna
  • ul. Sportowa

Zabytki, pomniki i tablice[edytuj | edytuj kod]

  • Kaplica pw. Ignacego – zbudowana w XVII wieku, w stylu barokowym na planie prostokąta z sygnaturką zwieńczona hełmem.
  • Zabudowania dawnego młyna wodnego - ul. Korczaka 51; pochodzą z XVIII wieku, były wielokrotnie przebudowywane.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Książek był osadą głównie rolniczą, na której znajdowały się dwa gospodarstwa rolne, zlikwidowane na początku lat 90. XX w. wraz z transformacją gospodarczą Polski. Do większych zakładów na terenie osady zaliczyć można Zakłady Drzewne Przemysłu Terenowego i Zakład Wodociągów i Kanalizacji w Kłodzku.

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Dom dziecka przy ul. Korczaka

Transport[edytuj | edytuj kod]

Książek znajduje się na uboczu ważnych szlaków komunikacyjnych ziemi kłodzkiej. Przechodzą tędy dwie lokalne szosy do Szalejowa Górnego i Nowego Wielisławia oraz Krosnowic[15].

Przez osadę przechodzi linia kolejowa nr 309 z Kłodzka Głównego do Kudowy-Zdroju. Trasa ta powstała w latach 1890-1905, przy czym pierwszy jej odcinek prowadzący do Szczytnej przez Książek został otwarty już 15 grudnia 1890 r.[16] W południowej części znajduje się przystanek kolejowy Kłodzko Przedmieście[17].

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Komunikację miejską w Książku obsługuje PKS Kłodzko, przy czym na terenie dzielnicy znajduje się tylko jeden przystanek autobusowy.

  • linia nr 1: ul. Łużycka (pętla) - Starków

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

W zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz innych miejscowych zagrożeń – mieszkańcy Książka podlegają pod rejon działania Powiatowej Straży Pożarnej oraz Komendzie Powiatowej Policji w Kłodzku. Funkcję dzielnicowego sprawuje mł.asp. Andrzej Małysiak z I rewiru służbowego[18].

Urzędy, instytucje[edytuj | edytuj kod]

  • Dom Dziecka – ul. dra J. Korczaka
  • Centrum Medyczne Salus – ul. Łąkowa 5

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Hala KCKSiR na stadionie w Kłodzku

Na obszarze Książka znajdują się jedne z największych w mieście pod względem zajmowanego obszaru ogródki działkowe[19]:

  • POD Perła I
  • POD Perła II
  • POD Perła III

W dwudziestoleciu międzywojennym przy ul. Kusocińskiego powstał stadion miejski z basenami: Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kłodzku[20], w skład którego obecnie wchodzą[21]:

  • 2 boiska do piłki nożnej, w tym jedno ze sztuczną murawą.
  • korty tenisowe
  • boiska do gry w koszykówkę
  • skatepark
  • hala sportowa
  • baseny

Swoją siedzibę mają tutaj 2 kłodzkie kluby sportowe:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kłodzko. Plan miasta, 1:10 000, wyd. 3, PPWK, Wrocław-Warszawa 1999.
  2. Słownik geografii turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffy, t. 15, Wrocław 1994, s. 254.
  3. Marek Šebela, Jiří Fišer: České Názvy hraničních Vrchů, Sídel a vodních toků v Kladsku. In: Kladský Sborník 5, 2003, S. 392
  4. F. Volkmer, W. Hohaus, Geschichtsquellen der Grafschaft Glatz, t. I-V. Habelschwerdt 1883-1928; mapa hrabstwa kłodzkiego z XVIII w.; Regesty śląskie, opr. K. Bobowski, J. Gilewska-Dubis, W. Korta, B. Turoń, M. Cetwiński, A. Skowrońska, wyd. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1975-1990, t. 1,2,3.Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 254.
  5. Kłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998, s. 34.
  6. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 254.
  7. K.Marcinek, W. Prorok, Ziemia Kłodzka. Informator turystyczny, s. 40.
  8. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 255
  9. Por.: Plan von Glatz, 1:4500, pod red. M. Krausego, Glatz 1897.
  10. A. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, DOBU/Oficyna Wydawnicza Atut, Hamburg-Wrocław 2006, s. 385.
  11. A. i A. Galasowie, Dzieje Śląska w datach, Rzeka, Wrocław 2001, s. 285.
  12. Granice okręgu na stronie PKW dotycząca wyborów samorządowych z 2006 r., (dostęp: 25.03.2010)
  13. Dane SP nr 6 im. UE w Kłodzku na 2009 r.
  14. Schematyzm Diecezji Świdnickiej, pod red. A. Bałabucha, Świdnica 2005.
  15. Kotlina Kłodzka. Mapa turystyczna, 1:100 000, Eko-Graf, Wrocław 1997.
  16. Informacja na stronie „Kolei Żelaznych Ziemi Kłodzkiej”, (dostęp: 25.03.2010)
  17. Informacja na stronie miłośników kolei na Ziemi Kłodzkiej, (dostęp: 25.03.2010)
  18. Informacja KPP w Kłodzku, (dostęp: 25.0.2010).
  19. Kłodzko. Plan miasta, 1: 10 000, wyd. 3, PPWK, Wrocław 1999.
  20. K. Marcinek, W. Prorok, op. cit., s. 40.
  21. Dane Kłodzkiego Centrum Kultury, Sportu i Rekreacji, (dostęp: 25.03.2010)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]