Kult czaszek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Crane-trepanation-img 0507.jpg

Kult czaszek – forma kultu religijnego polegająca na oddawaniu czci czaszkom ludzkim bądź zwierzęcym.

Rodowód[edytuj | edytuj kod]

Jak wskazują wykopaliska archeologiczne kult ten może mieć początek w epoce środkowego paleolitu. Znaleziska z Krapinie, Ngandong i Monte Circeo sugerują, że kult ten mógł się wiązać z kanibalizmem. Na ślady tego kultu natrafiono także w późnopaleolitycznych stanowiskach w Offnet i Placard, co może wskazywać na jego kontynuację w późnym paleolicie[1]. W końcowym paleolicie pojawił się kult czaszek zwierzęcych, zwłaszcza niedźwiedzich. Kult ten mógł mieć związek z magią łowiecką lub z kultem Pan Zwierzyny. Obecność kultu czaszek stwierdzono także w neolitycznych osadach na Bliskim Wschodzie jak np. Tell Ramad, Jerycho[2]. Wiązał się on zapewne z kultem przodków lub zmarłych, na co wskazują znalezione czaszki pod podłogami domostw. W Egipcie predynastycznym na istnienie wskazuje zwyczaj preparowania ludzkich głów, praktykowany do czasu V dynastii. Potwierdza to cytat z Księgi umarłych: ,,Jestem Księciem... synem księcia ... któremu głowa została zwrócona po uprzednim odcięciu"[3]. Występował także u Celtów, na co wskazują antyczni autorzy pisząc o ich zwyczaju obcinania głów zabitych wrogów i późniejszego preparowania.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Według Eliedego kult czaszek mógł się wiązać z wiarą ówczesnych ludzi w możliwość zdobycia władzy nad duszą zmarłego po spożyciu mózgu ofiary, który według ich miał być siedzibą duszy. To przekonanie z kolei uczyniło z czaszki obiekt kultu[4].

Łowcy głów[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Łowcy głów (antropologia).

Wiara w moc ludzkiej czaszki była zapewne przyczyną powstania tzw. polowań na głowy. Zjawisko to wiąże się z łowcami głów i występuje na licznych kontynentach, np. u licznych plemion papuaskich na Nowej Gwinei, u Dajaków na Borneo, na Filipinach u Ifuguaowów, u Indian Witoto, Munduruku czy Jiwaro w Ameryce Południowej. Kult ten często łączy się z kanibalizmem. Jak pisze Frazer łowca głów stawał się czysty po dokonaniu obrzędów oczyszczających[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. zob. James. E.O., "Starożytni bogowie", s. 48-49.
  2. zob. Mircea Eliade , "Historia", s. 32.
  3. zob. Budge E.A.W., The Egyptian Book of Death. Papyrus of Ani, rozdział XLIII.
  4. zob. Eliade, op. cit. s. 25.
  5. zob. Frazer, "Złota gałąź, PIW, Warszawa, 1968 s. 196-197.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • James George Frazer: Złota gałąź. Warszawa: PIW, 1969.
  • Edwin Oliver James: Starożytni bogowie. Historia rozwoju i rozpowszechniania się religii starożytnych na Bliskim Wschodzie i w basenie śródziemnomorskim. Warszawa: PWN, 1970.
  • Kaj Birket-Smith: Ścieżki kultury. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1974.
  • Michell Brezillon: Encyklopedia kultur pradziejowych. Warszawa: WAiF, 1981.
  • Mircea Eliade: Historia wierzeń i idei religijnych. T. 1-3. Warszawa: PAX, 1988-1995.