Kulturwehr

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kulturwehr
Kulturwille
Państwo Niemcy
Wydawca Stanisław Sierakowski
Rodzaj czasopisma kultura
Pierwsze wydanie 1924
Ostatnie wydanie 1939
Redaktor naczelny Jan Skala

'"Kulturwehr'" (pol. Obrona kultury, początkowo Kulturwille) - nazwa gazety wydawanej w języku niemieckim od 1924 roku w Berlinie przez Związek Mniejszości Narodowych w Niemczech[1]. Czasopismo miało charakter naukowy i prenumerowały je biblioteki uniwersyteckie[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pismo powstało w końcu 1924 roku pod nazwą Kulturwille, jednak wraz z zaostrzaniem się nietolerancji w nazistowskich Niemczech została ona zmieniona w maju 1925 roku na Kulturwehr. Gazeta była oficjalnym organem prasowym Związku Mniejszości Narodowych w Niemczech, jednak jej wydawcą oraz właścicielem był Stanisław Sierakowski, pierwszy prezes Związku Polaków w Niemczech, w owym czasie prezes Związku Mniejszości Narodowych. Czasopismo drukowane było w Olsztynie przez Seweryna Pieniężnego, redaktora i wydawcę Gazety Olsztyńskiej[3].

Redaktorem naczelnym został Łużyczanin - Jan Skala. Miesięcznik zajmował się prezentacją kultury mniejszości narodowych: Serbołużyczan, Duńczyków, Fryzów, Polaków i Litwinów, które zamieszkiwały ówczesne Niemcy, a także problematyką obrony ich praw[4]. W 1925 roku mimo sprzeciwu władz niemieckich Kulturwehr wpisany został na międzynarodową listę czasopism naukowych i był prenumerowany przez wszystkie wielkie biblioteki uniwersyteckie na świecie[5].

Na łamach czasopisma w sierpniu 1924 wydrukowano memoriał w sprawie szkolnictwa Serbołużyczan oraz Duńczyków, a we wrześniu 1927 roku - projekt ustawy o regulacji szkolnictwa mniejszościowego. Wraz z wzrostem popularności ideologii narodowosocjalistycznej w początku lat 30. pismo zostało zdominowane przez materiały poświęcone łamaniu praw mniejszości[6].

5 listopada 1937 delegacja Związku Polaków w Niemczech spotkała się w Berlinie z kanclerzem III Rzeszy Adolfem Hitlerem. Na konferencji wręczyła mu Memoriał ludności polskiej w Rzeszy niemieckiej wyliczajacy przykłady przesladowania Polaków w nazistowskich Niemczech przez narodowych socjalistów. Kanclerz Rzeszy otrzymał również egzemplarze czasopisma Kulturwehr opisujący podobne incydenty wobec innych mniejszości.

Nazizm[edytuj | edytuj kod]

Po dojściu do władzy w Niemczech nazistów redakcję czasopisma spotkały szykany oraz przesladowania. Skala był redaktorem pisma do odebrania mu przez władze niemieckie prawa wykonywania zawodu dziennikarskiego w 1936 roku[7]. Wydawcy Kulturwehr, Stanisławowi Sierakowskiemu, nazistowskie władze nakazały opuszczenie III Rzeszy. W 1933 roku przeniósł się on do Polski i osiadł w majątku osieckim. 20 października 1939 aresztowany przez Volksdeutscher Selbstschutz i więziony w rypińskim więzieniu, gdzie po kilku dniach tortur został zamordowany wraz z żoną Heleną, córką Teresą i jej mężem Tadeuszem Gniazdowskim[8].

Zamordowany został przez niemieckich nazistów również Seweryn Pieniężny, właściciel redakcji Gazety Olsztyńskiej, gdzie czasopismo Kulturwehr było drukowane.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. hasło Kulturwehr w Encyklopedii PWN
  2. Krzysztof Ruchniewicz Kulturwehr artykuł poświęcony czasopismu na portapolonica.de
  3. Jerzy Oleksiński, I nie ustali w walce, Warszawa: Nasza Księgarnia, 1980, s. 341, ISBN 83-10-07610-X, OCLC 830955231.
  4. Leon Przybył: Czasopismo "Pobrzeże" nr. 6, art. "W obronie polskiej kultury: ze wspomnień byłego współracownika red. Kulturwehr". Warszawa: Pobrzeże, 1974, s. 24-25.
  5. Helena Lehr, Edmund Osmańczyk: Polacy spod znaku Rodła. Warszawa: MON, 1972, s. 37.
  6. Tadeusz Cieślik: Najnowsze Dzieje Polski : materiały i studia z okresu 1914-1939 art. "Czasopismo związku mniejszości narodowych w Niemczech międzywojennych "Kulturwille", "Kulturwehr" (1925-1938)". Warszawa: PWN, 1966, s. 169-177.
  7. Ryszard Hajduk, Stefan Popiołek "Encyklopedia, która się nie ukazała", Wyd. Śląsk, Katowice 1970
  8. Polski ruch narodowy w Niemczech w latach 1922–1939, Wojciech Wrzesiński, Warszawa 2005