Kutry trałowe projektu 151

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Kutry trałowe typu TR-40)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kutry trałowe proj. 151 (TR-41)
Ilustracja
Kraj budowy  ZSRR
 Polska
Użytkownicy  Marynarka Wojenna (PRL) (7)
 MW ZSRR (ok. 78)
 Rumunia (8)
Stocznia Stocznia Rzeczna w Pleniewie
Wejście do służby 1955
Zbudowane okręty 54 (Polska)
co najmniej 30 (ZSRR)
6 (Rumunia)
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 46,4 t standardowa
49,2 t pełna
Długość 27,7 m
Szerokość 4,1 m
Zanurzenie 0,6 m
Napęd 2 silniki wysokoprężne Wola 300 (3D12) o łącznej mocy 600 KM, 2 śruby
Prędkość 16 węzłów[1]
Zasięg 500 Mm przy 10 w
Załoga 12-16
Uzbrojenie 2 działka 25 mm plot (1xII)
2 wkm 14,5 plot (1xII)
24 miny

Kutry trałowe projektu 151 – typ kutrów trałowych, budowanych w ZSRR i Polsce w latach 50. XX wieku, określany też jako typ TR-40[2]. Klasyfikowane były też jako trałowce rzeczne.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kutry te były pierwszymi okrętami zbudowanymi od podstaw w Polsce po II wojnie światowej. Budowano je według licencji radzieckiej, głównie na eksport do ZSRR. Prototypowy kuter został zbudowany w ZSRR w stoczni nr 789 Awangard w Pietrozawodsku[3][4]. Głównym projektantem był Dmitrij Rudakow z CKB nr 19 w Leningradzie, a dokumentacja została spolonizowana w biurze konstrukcyjnym CBKO-2 w Gdańsku, początkowo pod oznaczeniem projekt 1[5][4]. Istnieją jednak znaczne rozbieżności w publikacjach odnośnie miejsc i wielkości całkowitej produkcji kutrów. Prawdopodobnie 30 jednostek zostało zbudowanych od 1954 roku w ZSRR w stoczni Awangard w Pietrozawodsku[a]. W latach 1954-58 w Polsce w Stoczni Rzecznej w Pleniewie (późniejsza Stocznia Wisła) zbudowano 7 okrętów tego typu dla polskiej Marynarki Wojennej oraz najprawdopodobniej 48 dla marynarki ZSRR[6]. Radzieckie okręty nosiły numery z zakresu: RT-20 – 28, RT-33 – 35, RT-145 – 154, RT-157 – 170, RT-175 – 196 (58 numerów)[1][7]. Ponadto, według niektórych źródeł, 8 niekompletnych kadłubów zostało zakupionych w Polsce przez Rumunię, gdzie ukończono je przed 1960 rokiem. Służyły pod oznaczeniami VD 241-248 na Dunaju do lat 1983-85[8]. Według jednak publikacji rumuńskich, tylko 6 trałowców VD 241-246 zostało zbudowanych przez stocznię Santierul Naval w Oltenița w latach 1955-59[9]. Być może 2 kadłub zostały dostarczone Rumunii przez ZSRR[4].

Pierwszy okręt o oznaczeniu TR-41 wszedł do polskiej służby 3 kwietnia 1955, kolejne TR-42 – TR-47 weszły do służby do końca 1956 (skrót TR pochodził od: trałowiec rzeczny). W styczniu 1960 kutry TR-41 – TR-47 oprócz oznaczeń otrzymały stałe numery burtowe, odpowiednio: 811 – 817[4].

Oznaczenie późniejszy znak burtowy podniesienie bandery[4] wycofanie[4]
TR-41 811 3. 04. 1955 15. 07. 1970
TR-42 812K-12 (1970) 23. 10. 1955 10. 04. 1971
TR-43 813 8. 01. 1956 15. 07. 1970
TR-44 814 17. 06. 1956 31. 12. 1966
TR-45 815 29. 06. 1956 31. 12. 1966
TR-46 816 19. 08. 1956 15. 07. 1970
TR-47 817K-13 (1970) 7. 10. 1956 10. 04. 1971

Polskie kutry tego typu bazowały początkowo w Helu, a od listopada 1956 w Świnoujściu[10], tworząc dywizjon rzecznych kutrów trałowych. Operowały one głównie na Zalewie Szczecińskim i wodach przybrzeżnych Zatoki Pomorskiej. Zostały wycofane ze służby w latach 1969-1970 i skasowane; dwa z nich jeszcze do 1971 służyły jako jednostki pomocnicze.

Kutry projektu 151 były konstrukcji drewnianej, ze stalową lekko opancerzoną nadbudówką (7 mm)[1].

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • wyporność: standardowa – 46,4 ton; pełna – 49,2 ton
  • wymiary: długość – 27,7 m; szerokość – 4,1 m; zanurzenie – 0,6 m
  • napęd: 2 silniki wysokoprężne Wola 300 (3D12), 12-cylindrowe o łącznej mocy 600 KM, 2 śruby, 2 stery
  • prędkość: maksymalna – ok. 15 w, ekonomiczna – 10 w.
  • zasięg: 500 mil morskich przy 10 węzłach
  • autonomiczność: 5 dób
  • zapas paliwa: 2750 kg
  • załoga: 16 ludzi (w ZSRR – 12 ludzi[1])
  • uzbrojenie:
    • 1 podwójnie sprzężona armata przeciwlotnicza kaliber 25 mm typu 2M-3M (1xII)
    • 1 podwójnie sprzężony wkm przeciwlotniczy kalibru 14,5 mm typu 2M7 (1xII)[1] (na wczesnych jednostkach radzieckich wkm 12,7 mm)[3]
    • do 24 min (w służbie radzieckiej: 25 min JaM, 13 min KPM, 6 min AMD-500)[1]
    • 24 bomby głębinowe (możliwość)[1]
  • wyposażenie trałowe:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Niektóre publikacje rosyjskie piszą o budowie "ponad 100" jednostek w stoczniach nr 789 i 363 w Leningradzie (za S. Biela, Trałowiec..., s. 82). Brak jednak takiej informacji w wydawnictwie na stulecie Stoczni Średnionewskiej (nr 363) (R. Rochowicz, Kutry..., s.34)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i A. Pawłow, Wojennyje..., s.140
  2. J. Ciślak, Polska..., s. 104, A. Pawłow, Wojennyje..., s. 140. Najwyraźniej TR-40 to oznaczenie kodowe NATO, zaczerpnięte z numerów polskich kutrów (zaczynających się jednak od TR-41).
  3. a b S. Biela, Trałowiec..., s. 81 i n.
  4. a b c d e f g h R. Rochowicz, Kutry..., ss.34-38
  5. Jarosław Ciślak, Polska Marynarka Wojenna 1995, Warszawa: Lampart i Bellona, 1995, ​ISBN 83-86776-08-0​, s.104
  6. A. Pawłow, Wojennyje..., s. 140 i KRONIKA STOCZNI "WISŁA" (strona zarchiwizowana). J. Ciślak, Polska... podaje 23 okręty dla ZSRR
  7. Robert Gardiner (red.), Conway's All the World's Fighting Ships 1947-1995, US Naval Institute Press, 1996, s. 424
  8. S. Biela, Trałowiec..., s. 82. Robert Gardiner (red.), Conway's All the World's Fighting Ships 1947-1995, s.327 podaje VD-421 – 428, lecz na zdjęciu w S. Biela widoczny jest trałowiec o numerze VD-246
  9. Za S. Biela, Trałowiec..., s. 82. Może chodzić jednak o miejsce wykończenia kadłubów.
  10. E. Słoński, Przebazowanie w: Biuletyn Stowarzyszenia Oficerów Marynarki Wojennej Rzeczypospolitej Polskiej nr 2(7)/2002

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marek Soroka, Polskie okręty wojenne 1945-1980, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1986, s. 67-68, ISBN 83-215-3249-7, OCLC 835867384.
  • A.S. Pawłow, Wojennyje korabli SSSR i Rossji 1945-1995, Jakuck, 1994 (ros.)
  • Stanisław Biela, Trałowiec rzeczny projektu 151 w: Okręty Wojenne nr 101 (3/2010)
  • Robert Rochowicz, Kutry trałowe w MW PRL w latach 1955-1982 w: "Morza i Okręty" nr 1/2016, ss.34-38

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]