Wersja ortograficzna: Lampa naftowa

Lampa naftowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Przenośna lampa naftowa
Model zbliżony do niezachowanego prototypu lampy Łukasiewicza. W oryginale zbiornik i kominek nie były ze szkła, a odpowiednio: z blachy oraz miki. Muzeum Regionalne PTTK w Gorlicach

Lampa naftowa – lampa, która emituje światło przez spalanie nafty. Była efektem prac nad destylacją ropy naftowej. Odkrycie to miało bezpośredni wpływ na rozwój przemysłu naftowego. Pierwszą lampę naftową skonstruował polski farmaceuta Ignacy Łukasiewicz w 1853 we Lwowie.

Wyekstrahowanie nafty[edytuj | edytuj kod]

Wynalezienie lampy naftowej wiąże się z próbami, szczególnie intensywnymi w pierwszej połowie XIX wieku, otrzymania paliwa wydajniejszego i tańszego niż dotychczas stosowane różne gatunki olejów i ich mieszanin.

Nafta została po raz pierwszy wytworzona z naturalnego asfaltu przez Abrahama Gesnera, który użył ją jako paliwo w lampach na olej[1][2]. Z ropy naftowej jako pierwszy wyekstrahował ją i zbadał jej właściwości polski chemik Filip Walter[3].

Badania nad przeróbką ropy prowadził następnie Ignacy Łukasiewicz. Stosując destylację frakcyjną uzyskał w temperaturze do 250 °C preparat pozbawiony lekkich frakcji, oddzielił go w aparaturze od węglowodorów ciężkich, potem rafinował stężonym roztworem kwasu siarkowego i otrzymał na przełomie 1852–1853 naftę. Wyeliminowanie najlżejszych frakcji uczyniło preparat bezpiecznym przez podwyższenie temperatury zapłonu. Nafta pozbawiona ciężkich składników nie kopciła przy spalaniu.

Prototyp lampy naftowej[edytuj | edytuj kod]

Lampa naftowa była bardziej wydajna od zwykłych świec, a tańsza w eksploatacji od olejów i oświetlenia gazowego. W marcu 1853 pierwsza lampa naftowa zabłysła we Lwowie, a 31 lipca tego roku jako pierwszy na świecie oświetlony w ten sposób został lwowski szpital powszechny[4]. Do powszechnego użytku weszła w latach 1860–1865.

Wynalazek lampy i otrzymanie nafty przyczyniły się bezpośrednio do powstania przemysłu naftowego, najpierw jako drobnych spółek, a potem wielkich kompanii. Lampę naftową Łukasiewicz skonstruował, by w praktyce ocenić efektywność nafty. Najpierw próbował wykorzystać istniejące modele lamp olejowych, ale przez brak dostosowania konstrukcji do paliwa, ich zbiorniki były rozsadzane.

Łukasiewicz skonstruował prototyp lampy razem z blacharzem Adamem Bratkowskim. Lampa ta była masywna i składała się z cylindrycznego blaszanego zbiornika na naftę, który służył jako zabezpieczenie przed ewentualnym wybuchem paliwa jakie miały miejsce w lampach olejowych. Na zbiornik założona była metalowa rura z okienkiem z miki i otworami zapewniającym przepływ powietrza. Zanurzony w zbiorniku knot otworem wyprowadzony był ponad zbiornik do metalowej rury. Wystający z rury knot zapewniał siłami kapilarnymi dopływ nafty i powstawanie oparów, które się paliły.

Pierwsze próby nie dawały w pełni zadowalających efektów. Siła światła wytwarzanego przez nową lampę nie przekraczała 10–15 świec. Kolejne, już ulepszone lampy po raz pierwszy zostały zastosowane do oświetlenia szpitala we Lwowie i 31 lipca 1853 przeprowadzono pierwszą operację nocną z ich wykorzystaniem. Później lampy powszechnie używane przejęły zewnętrzną budowę od lamp olejowych z pierwszej połowy XIX wieku. Nad ich udoskonalaniem pracowało wielu wynalazców, między innymi Rudolf Ditmar, Schuster i Bär. W wielu krajach lampy naftowe stanowiły w drugiej połowie XIX wieku najpopularniejszy i tani sposób oświetlenia wnętrz mieszkalnych. Zaczęła je wypierać żarówka elektryczna.

Lampa naftowa w Gorlicach i w herbie Ropy[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. T.J. Murray, Dr Abraham Gesner: the father of the petroleum industry, „Journal of the Royal Society of Medicine”, 86 (1), 1993, s. 43–44, PMID8423576, PMCIDPMC1293824 (ang.).
  2. Kendall Beaton, Dr. Gesner's Kerosene: The Start of American Oil Refining, „Business History Review”, 29 (1), 1955, s. 28–53, DOI10.2307/3111597, JSTOR3111597 [dostęp 2021-04-16] (ang.).
  3. Jan Dębski, Ignacy Łukasiewicz, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1955, s. 58.
  4. Maciej Iłowiecki, Dzieje nauki polskiej, Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1981, ISBN 83-223-1876-6, OCLC 830296583.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]