Leszcz (wieś w województwie warmińsko-mazurskim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Leszcz
wieś
Ilustracja
Gotycki kościół w Leszczu
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat ostródzki
Gmina Dąbrówno
Liczba ludności (2006) 230
Strefa numeracyjna 89
Kod pocztowy 14-120
Tablice rejestracyjne NOS
SIMC 0472437
Położenie na mapie gminy Dąbrówno
Mapa lokalizacyjna gminy Dąbrówno
Leszcz
Leszcz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Leszcz
Leszcz
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Leszcz
Leszcz
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostródzkiego
Leszcz
Leszcz
Ziemia53°25′21,94″N 20°04′34,86″E/53,422760 20,076350
Leszcz, Kościół

Leszcz (niem. Heeselicht) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Dąbrówno nad jeziorem Dąbrowa Wielka. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Nazwa wsi wywodzi się od wsi Leszcze w dawnym powiecie toruńskim. W pobliżu wsi znajdują się pozostałości po dawnym grodzisku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Grodzisko zbudowane przez Słowian między połową VIII a IX wiekiem[1], a następnie przypuszczalnie w XII wieku zajęta przez Prusów i zwane dawniej Altpreussische Burg, położone 0,5 km na północny zachód od wsi, na krańcu półwyspu wrzynającego się od południa w wody jeziora Dąbrowa Wielka. Centralna i południowa część obiektu zniwelowana została na początku lat siedemdziesiątych podczas budowy ośrodka wypoczynkowego PGR Grunwald. W północnej części czytelne są relikty obwałowania. W północno-zachodniej części majdanu widoczny ślad po niestarannie zasypanym wykopie badawczym. Według. C. Hennenberga gród w Leszczu zniszczony miał zostać w 1323 r. przez litewskie oddziały bojara Schimolto.[2]

W czasach krzyżackich wieś pojawia się w dokumentach w roku 1321, podlegała pod komturię w Dąbrównie, były to dobra rycerskie o powierzchni 60 włók [3]. Wieś została założona przez zamożnego Polaka Piotra Leskiego w XIV w. W 1321 r. mistrz ziemski pruski Fryderyk von Wildenberg nadał Piotrowi z Leszcza, Heinemanowi z Bażyn oraz jego bratu Konradowi von Wansenom 1440 włók ziemi na prawie chełmińskim, z obowiązkiem służby zbrojnej w liczbie 30 rycerzy. Nadane ziemie znajdowały się na terytorium Sasinów. W części tego dużego terenu powstał Leszcz. Ponadto w wymienionych dobrach powstały wsie: Brzeźno Mazurskie, Frygnowo, Gąsiorowo, Grzybiny, Mościca, Ostrowite i Ruszkowo. W 1374 r. Hannusz z Leszcza został starostą ostródzkim. Jan Bażyński z Leszcza został w 1374 r. pierwszym sędzia w Dąbrownie. W 1452 Jan Bażyński sprzedał bratu Ściborowi młyn w Leszczu. W 1466 wieś należała do Alberta Golińskiego. W 1513 r. Jakub Goliński kupił u wojewody malborskiego - Jerzego Bażyńskiego - część dóbr w Leszczu, Frygnowie i Ostrowinie. W 1519 r., w czasie wojny polsko-krzyżackiej, Jan Goliński (syn Jakuba) stanął po stronie polskiej, za co został pozbawiony dóbr przez wielkiego mistrza.

W 1540 r. wieś Leszcz obejmowała 60 włók, z których 12 należało do folwarku, 4 były uposażeniem kościoła a 44 należały do chłopów. W tym roku Jan Goliński przebywał w Krakowie a jego majątek, pozostawiony bez opieki, marniał. Zaniedbywał także swoje obowiązki jako patron tutejszego kościoła i szkoły, na co zwracali uwagę starostowie z Dąbrowna i Nidzicy. W 1579 r, majątek został podzielony na dwa odrębne folwarki. W tym czasie w Leszczu by młyn, 7 zagrodników i jeden pasterz. Ze względu na brak patrona kościół w Leszczu (jak również w Gardynach) niszczał. W 1695 kościół w Leszczu popadł w ruinę. Na dworze w Leszczu w XVII w. osiadła rodzina Kępskich. W 1628 r. majątek ziemski dzierżawił Nickel Biliński. W 1646 r. Jan Domagalicz (adwokat z dworu krakowskiego) kupił od Jana von Schierstedta (major wojak polskiego) młyn oraz ziemię, na której osadził 5. chłopów. Jana von Schierstedt w 1705 r. wydzierżawił ten majątek kasztelanowi Mikołajowi Kemskiemu. W majątku była owczarnia z 250 owcami. W tym czasie, poza wspomnianym majątkiem, we wsi mieszkało 4 chłopów, 7 zagrodników i 4 parobków.

W 1820 r. we wsi z majątkiem szlacheckim było 19 domów i 97 mieszkańców. W tym czasie Leszcza należał do zamku w Dąbrównie. W 1861 r. majątek wraz z wsią chłopską obejmował 3098 mórg i 233 mieszkańców. W 1895 r. do Leszcza należało 252 ha ziemi a we wsi mieszkało 151 osób, natomiast majątek ziemski zajmował 1376 ha z 114 osobami. W 1925 r. we wsi było 51 domów z 301 mieszkańcami. Natomiast w 1939 r. odnotowano w Leszczu 241 mieszkańców.

W 1974 r. do Sołectwa Brzeźno Mazurskie należały miejscowości: wieś Brzeźno Mazurskie, osada Kalborno, wieś Leszcz i PGR Leszcz. Sołectwo należało do gminy Dąbrówko, powiat ostródzki [4].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Bażyński, twórca Związku Pruskiego, przez wiele lat wojował w Afryce u boku króla portugalskiego, członek Rawy Wielkiego Mistrza Krzyżackiego.

Zobacz też: osada Leszcz

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. http://www.obn.olsztyn.pl/komunikaty/2015/KMW-2-2014.pdf
  2. http://grodziska.eu (zakładki:Grodziska→Ziemia Sasinów)
  3. Cz. Baszyński: Osadnictwo komturstwa ostródzkiego do połowy XV w. Zapiski historyczne, t. 25, 1960, str.: 103-118, za Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, 448 str.
  4. Wykaz nazw miejscowości powiatu. Podział administracyjny z 23 marca 1974 roku. W: Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, 448 str.
  5. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ​​​ISBN 83-7200-631-8​ s. 202